Nhiều nhà bán hàng trên các sàn thương mại điện tử như Shopee, TikTok Shop, Lazada đang phải đối mặt với áp lực chi phí vận hành ngày càng lớn, khi tổng các loại phí có thể chiếm tới 40-50% doanh thu. Điều này buộc họ phải tính lại chiến lược kinh doanh, thậm chí cân nhắc rời khỏi sàn.
Phí chồng phí, chủ shop ngộp thở
Chị Nguyễn Thu Trang (Hoài Đức, Hà Nội) – chủ một gian hàng quần áo trẻ em trên các sàn thương mại điện tử, cho biết áp lực chi phí ngày càng lớn khi các nền tảng đồng loạt điều chỉnh biểu phí. Theo chị, ngoài phí cố định khoảng 16%, người bán còn phải gánh thêm phí thanh toán (khi khách hàng dùng thẻ ngân hàng, ví điện tử) khoảng 6%, thuế 1,5%, chi phí voucher 4-5%, cùng hàng loạt khoản chi cho quảng cáo, tiếp thị và vận hành. Cộng dồn tất cả, tỷ lệ chi phí có thể lên tới 40-50% doanh thu.
Chị Trang lấy ví dụ, với một sản phẩm thời trang có giá bán 300.000 đồng, riêng các khoản thu từ sàn như phí hoa hồng, phí thanh toán, các gói dịch vụ (Freeship Extra, Voucher tích lũy), cùng chi phí đóng gói đã ngốn khoảng 80.000-90.000 đồng, tương đương gần 30% giá trị đơn hàng. Điều này khiến biên lợi nhuận của người bán ngày càng bị thu hẹp.
Thực tế, áp lực này gia tăng trong bối cảnh các sàn thương mại điện tử như Shopee, TikTok Shop, Lazada đồng loạt điều chỉnh biểu phí tăng 3-6% tùy từng mặt hàng. Các nền tảng cho biết việc điều chỉnh phí nhằm nâng cao chất lượng dịch vụ và tăng cường hỗ trợ nhà bán hàng. Tuy nhiên, theo nhiều tiểu thương, khi cộng thêm các khoản phí và chi phí phát sinh khác, gánh nặng vận hành đang ngày càng lớn, khiến lợi nhuận bị bào mòn đáng kể.
Không chỉ là lợi nhuận
Theo Lê Hải Vũ, CEO Velasboost (thương hiệu phụ kiện công nghệ 'Make in Vietnam'), khi chi phí bán hàng trên sàn ngày càng tăng, áp lực không chỉ dừng ở lợi nhuận của người bán mà còn ảnh hưởng đến khả năng đầu tư dài hạn của doanh nghiệp. Anh cho rằng nhiều doanh nghiệp nội địa đang phải duy trì hoạt động với biên lợi nhuận rất thấp, khiến nguồn lực dành cho nghiên cứu, phát triển sản phẩm (R&D), mở rộng sản xuất và nâng cao chất lượng ngày càng bị thu hẹp.
“Để phát triển một mẫu ổ cắm điện, doanh nghiệp đã đầu tư hàng tỷ đồng cho thiết kế khuôn mẫu và gia công tại Trung Quốc. Tuy nhiên, khi đưa sản phẩm ra thị trường, giá thành vẫn khó cạnh tranh với các sản phẩm do doanh nghiệp Trung Quốc sản xuất và phân phối. Thực trạng này khiến nhiều doanh nghiệp phải đứng trước lựa chọn khó khăn: hoặc cắt giảm chi phí sản xuất để giữ giá bán cạnh tranh, đồng nghĩa với việc chất lượng sản phẩm có thể bị ảnh hưởng; hoặc tiếp tục theo đuổi sản phẩm chất lượng cao nhưng chấp nhận biên lợi nhuận thấp và gặp bất lợi về giá so với các thương hiệu lớn trên thị trường”, anh phân tích.
Vị CEO cũng bày tỏ lo ngại rằng nếu áp lực chi phí tiếp tục gia tăng, nhiều doanh nghiệp sẽ từ bỏ việc xây dựng thương hiệu riêng để chuyển sang các mô hình có mức độ rủi ro thấp hơn như kinh doanh thương mại hoặc tiếp thị liên kết (affiliate), từ đó làm suy giảm động lực đầu tư vào sản xuất và phát triển sản phẩm trong nước.
Chia sẻ về đợt điều chỉnh phí mới của các sàn thương mại điện tử, anh cho biết các nền tảng có điều chỉnh giảm phí ở một số nhóm sản phẩm, song chủ yếu là những ngành có doanh số không cao hoặc vốn không phải kênh bán chủ lực trên sàn. Trong khi đó, các ngành hàng bán chạy vẫn chịu mức phí cao hơn. Lấy ví dụ từ hoạt động kinh doanh của Velasboost, anh cho biết nhóm pin dự phòng – một trong những sản phẩm có doanh số ổn định nhất của doanh nghiệp, chi phí sàn tăng từ 12% lên 13,5%. Ngược lại, một số nhóm như đồng hồ thông minh được giảm phí, nhưng theo ông, đây vốn là phân khúc có giá trị sản phẩm cao và sức mua trên sàn không lớn nên tác động hỗ trợ là không đáng kể.
Phản ứng từ cơ quan quản lý và điều chỉnh của sàn
Trước phản ứng của cộng đồng nhà bán hàng, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia (Bộ Công Thương) đã làm việc với một số sàn thương mại điện tử lớn để làm rõ chính sách mới. Sau đó, TikTok Shop điều chỉnh phí theo hướng giảm đối với nhiều nhóm hàng tiêu dùng thiết yếu như thực phẩm - đồ uống, nội thất - gia dụng, thiết bị sửa chữa nhà cửa, mẹ và bé, chăm sóc cá nhân..., với mức giảm tối đa khoảng 3% tùy ngành hàng. Ngược lại, nhiều ngành hàng khác được điều chỉnh tăng phí từ 0,5% đến 3%, trong đó nhóm sức khỏe, làm đẹp và chăm sóc cá nhân có mức phí trần tăng lên 19,8%, so với mức tối đa 17,8% trước đó.
Trước đó, từ ngày 13/5/2026, Shopee cũng điều chỉnh biểu phí theo từng ngành hàng, với cả mức tăng và giảm. Các nhóm được giảm phí chủ yếu là hàng tiêu dùng thiết yếu, mức giảm phổ biến khoảng 1%, trong khi nhiều ngành hàng khác ghi nhận mức phí cao hơn trước. “Điều đáng chú ý là phản ứng của cộng đồng nhà bán hàng đã khác so với những lần trước. Dù mức tăng phí lần này ở nhiều ngành hàng khá lớn, làn sóng phản đối không còn mạnh bởi một bộ phận người bán đã rời khỏi sàn từ trước”, CEO Velasboost nói.
Theo cơ quan quản lý, doanh nghiệp có quyền quyết định mức phí theo cơ chế thị trường, nhưng phải bảo đảm tính minh bạch, công khai và thông báo đầy đủ các thay đổi ảnh hưởng đến người bán. Tuy nhiên, trong bối cảnh thương mại điện tử tiếp tục tăng trưởng mạnh, việc hoàn thiện khung pháp lý để giám sát chính sách phí của các nền tảng được xem là điều kiện cần nhằm bảo đảm môi trường cạnh tranh lành mạnh và sự phát triển bền vững của hệ sinh thái số.
