Theo số liệu từ Ngân hàng Nhà nước (NHNN), tính đến cuối tháng 1/2026, tổng phương tiện thanh toán toàn nền kinh tế đạt hơn 19,57 triệu tỷ đồng, tăng 0,69% so với cuối năm 2025. Trong đó, tiền gửi của dân cư tiếp tục xu hướng tăng, đạt mức hơn 10,38 triệu tỷ đồng, trong khi tiền gửi của các tổ chức kinh tế giảm nhẹ, còn khoảng 6,08 triệu tỷ đồng.
Lãi suất huy động tăng đầu năm
Đầu năm 2026, nhiều ngân hàng thương mại đã điều chỉnh tăng lãi suất huy động, đặc biệt ở các kỳ hạn trung và dài hạn. Động thái này nhằm thu hút nguồn vốn nhàn rỗi từ dân cư và tổ chức, khi nhu cầu tín dụng có dấu hiệu phục hồi mạnh mẽ.
Tín dụng tăng cao hơn huy động vốn
Trước đó, NHNN công bố đến giữa tháng 5/2026, dư nợ tín dụng toàn nền kinh tế đạt khoảng 19,4 triệu tỷ đồng, tăng 18,3% so với cùng kỳ năm ngoái. Trong khi đó, tổng huy động vốn của hệ thống ngân hàng chỉ đạt khoảng 18 triệu tỷ đồng, tăng gần 14,9%. Như vậy, tốc độ tăng tín dụng liên tục vượt tốc độ tăng huy động vốn trong những năm gần đây, tạo áp lực lên cân đối nguồn vốn và thanh khoản của các tổ chức tín dụng (TCTD).
Tỷ lệ tín dụng/GDP ở mức cao
Một điểm đáng chú ý là tỷ lệ tín dụng/GDP của Việt Nam hiện ở mức cao nhất trong nhóm các quốc gia có thu nhập trung bình thấp, vượt 144% theo số liệu tháng 3/2026. Điều này cho thấy nền kinh tế vẫn phụ thuộc khá lớn vào nguồn vốn từ hệ thống ngân hàng, tiềm ẩn nhiều rủi ro cho hệ thống tài chính.
Rủi ro từ sự phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng
Theo các chuyên gia kinh tế, việc nền kinh tế phụ thuộc quá lớn vào tín dụng ngân hàng có thể làm gia tăng rủi ro cho hệ thống tài chính. Nguyên nhân là nguồn vốn huy động của ngân hàng chủ yếu mang tính ngắn hạn, trong khi nhu cầu vốn của doanh nghiệp và nền kinh tế thường kéo dài trong trung và dài hạn. Sự mất cân đối về kỳ hạn này khiến áp lực thanh khoản và lãi suất có xu hướng gia tăng.
Áp lực từ kinh tế thế giới
NHNN cho biết ngành ngân hàng đang đối mặt với nhiều khó khăn khi kinh tế thế giới biến động khó lường, lãi suất quốc tế duy trì ở mức cao và rủi ro địa chính trị gia tăng. Những yếu tố này tạo áp lực lên kiểm soát lạm phát và điều hành chính sách tiền tệ trong nước. Bên cạnh đó, huy động vốn tăng chậm cũng gây sức ép lên cân đối nguồn vốn của các TCTD.
NHNN yêu cầu hạ lãi suất
Trong bối cảnh đó, NHNN tiếp tục theo đuổi mục tiêu kiểm soát lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô, hỗ trợ tăng trưởng và bảo đảm an toàn hệ thống ngân hàng. Cơ quan này gần đây liên tục yêu cầu các TCTD hạ mặt bằng lãi suất cho vay. Đồng thời, NHNN chỉ đạo các chi nhánh khu vực tăng cường giám sát việc thực hiện giảm lãi suất của các tổ chức tín dụng trên địa bàn; rà soát những đơn vị có mặt bằng lãi suất huy động và cho vay ở mức cao để tổ chức kiểm tra chuyên đề khi cần thiết.
