Chỉ trong 30 giờ hãn hữu, quỹ đầu tư Situational Awareness của Leopold Aschenbrenner - cựu nhà nghiên cứu 22 tuổi của OpenAI - đã mất khoảng 22 tỷ USD khi buộc phải bán tháo cổ phiếu để trả nợ cho Goldman Sachs. Tài sản quỹ tụt từ khoảng 30 tỷ USD xuống còn khoảng 8 tỷ USD, phần lớn là cổ phần tư nhân trong các công ty như Anthropic.
Cú đặt cược “tất tay” vào AI
Aschenbrenner thành lập Situational Awareness hồi 2024 ở tuổi 22, ngay sau khi rời OpenAI. Tháng 11/2024, anh huy động được 100 triệu USD từ những tên tuổi lớn trong giới công nghệ. Số tiền này nhanh chóng được đổ vào các startup AI mới, hãng sản xuất chip và công ty trung tâm dữ liệu - gần như bất cứ thứ gì có dính dáng tới cơn sốt AI.
Trong vài tháng, quỹ báo lợi nhuận cao ngất, tăng gấp 4 lần số vốn ban đầu của nhà đầu tư. Để mở rộng đặt cược, Aschenbrenner vay mượn hàng chục tỷ USD từ các ngân hàng Phố Wall. Đòn bẩy tài chính mạnh tay khiến quỹ trở nên siêu lợi nhuận khi thị trường thuận chiều, nhưng cũng tạo ra lỗ hổng chí mạng khi xu hướng đảo ngược.
Chuyến gọi vốn và lời cảnh báo bị bỏ qua
Khoảng mùa hè năm ngoái, Aschenbrenner đến New York để gọi vốn. Thay vì sự đón tiếp nồng nhiệt, anh nhận được thái độ lạnh nhạt. Blackstone, gã khổng lồ quản lý tài sản và là nhà đầu tư vào các quỹ rủi ro lớn nhất thế giới, đã từ chối rót vốn. Một nhà đầu tư giàu có khác gặp mặt anh tại văn phòng ở trung tâm thành phố và chất vấn dồn dập: kế hoạch của quỹ là gì nếu cuộc cách mạng AI không diễn ra như kỳ vọng?
Theo nguồn tin, Aschenbrenner không đưa ra được câu trả lời chi tiết. Anh bày tỏ niềm tin gần như mù quáng rằng mọi chuyện rồi sẽ ổn thỏa. Lời cảnh báo đó hoá ra lại là điềm báo cho những gì xảy ra sau này.
Sự sụp đổ trong 30 giờ
Tuần này, khi cổ phiếu AI lao dốc trước nghi ngờ về giá trị công nghệ này, Goldman Sachs - một trong những bên cho vay lớn nhất - yêu cầu Situational Awareness hoàn trả một số khoản vay. Quỹ không thể thanh toán nếu không bán tháo ngay lập tức.
Trong 30 giờ tiếp theo, tình hình trở nên hỗn loạn. Một số bên từ chối mua lại cổ phiếu được rao bán vì lo ngại rủi ro. Cuối cùng, Citadel mua lại phần lớn danh mục với giá chiết khấu qua một cuộc điện thoại lúc rạng sáng giữa Aschenbrenner và tỷ phú Kenneth Griffin, nhà sáng lập Citadel.
Quỹ đã thoát khỏi nguy cơ sụp đổ hoàn toàn, nhưng tổn thất nặng nề. Một nguồn tin nắm rõ tình hình nói tài sản còn lại khoảng 8 tỷ USD, giảm mạnh từ mức khoảng 30 tỷ USD vào đầu tháng 7. Phần lớn là cổ phần tư nhân tại các công ty như Anthropic; một phần nhỏ là cổ phiếu niêm yết công khai.
Lời xin lỗi và bài học phố Wall
Cuối ngày hôm đó, Aschenbrenner viết thư cho nhà đầu tư với nội dung được The New York Times tiếp cận: “Chúng tôi đã làm các bạn thất vọng.” Anh thề sẽ “chiến đấu vào một ngày khác”. Trong thư hôm thứ Năm, anh xác nhận đã ngừng sử dụng tiền vay, dù không hứa hẹn sẽ không bao giờ dùng lại.
Câu chuyện của Situational Awareness được giới phân tích ví như bài học kinh điển trên Phố Wall mà mỗi thế hệ đều trải qua. Nhà đầu tư Daniel Loeb đã đăng trên mạng xã hội X một đường link mua cuốn sách “When Genius Failed” (Khi thiên tài thất bại), nói về sự sụp đổ của Long Term Capital Management - quỹ rủi ro nổi tiếng trong lịch sử vì sử dụng đòn bẩy quá mức.
John Pfeffer, một nhà đầu tư đầu tiên của Situational Awareness, nhận xét với The New York Times: “Có một lời chỉ trích thỏa đáng, đó là họ đã quá hung hăng với đòn bẩy tài chính và sử dụng nó đến mức có thể đe dọa đến sự tồn tại của chính mình.”
Chân dung “thần đồng” AI
Leopold Aschenbrenner sinh tại Berlin, vào Đại học Columbia năm 15 tuổi và theo học kinh tế, thống kê. Anh tốt nghiệp thủ khoa sau 4 năm, từ chối Trường Luật Yale để làm việc tại sàn giao dịch tiền mã hoá FTX. Sau đó anh gia nhập OpenAI trong một thời gian ngắn, nổi bật với phong cách áo nỉ, mái tóc bồng bềnh và vóc dáng cao gầy.
OpenAI sa thải anh vào tháng 4/2024 với cáo buộc làm rò rỉ bí mật công ty. Aschenbrenner thừa nhận đã chia sẻ một tài liệu với một số nhà nghiên cứu bên ngoài, nhưng khẳng định tài liệu đó không chứa thông tin bảo mật. Anh phủ nhận đó là lý do bị sa thải, mà cho rằng liên quan đến bản ghi nhớ gửi HĐQT OpenAI năm 2023 nhằm cảnh báo lỗ hổng bảo mật.
Từ bài luận gây sốt tới quỹ đầu tư
Hai tháng sau khi rời OpenAI, Aschenbrenner công bố bài luận “Situational Awareness” gây chấn động Thung lũng Silicon. Anh dự báo các phòng thí nghiệm sẽ phát triển siêu trí tuệ nhân tạo vào năm 2027, đồng thời đề xuất thành lập quỹ đầu tư để đón đầu xu hướng. Nhiều người lạ chủ động liên hệ gửi tiền, thôi thúc anh lập quỹ rủi ro mang chính tên bài luận.
Văn phòng của quỹ đặt tại tòa nhà thấp tầng ở San Francisco, không có bàn bảo vệ; khách chỉ cần bấm chuông là vào thẳng sàn giao dịch. Trong một podcast năm 2024, Aschenbrenner nói về tham vọng: “Cuối cùng thì bạn sẽ vươn tới các vì sao, bạn sẽ vươn tới các dải ngân hà.” Anh bổ sung: “Nếu làm đúng cách, có rất nhiều tiền để kiếm.”
Quỹ đã có lúc tăng trưởng hơn 200% trong năm 2025 nhờ mọi thứ liên quan AI đều tăng vọt. Nhưng sự phụ thuộc vào đòn bẩy đã phóng đại cả lợi nhuận lẫn rủi ro. Khi làn sóng AI bị nghi ngờ, vị thần đồng một thời của Phố Wall nhanh chóng học được bài học đắt giá nhất trong sự nghiệp của mình.
