Tại hội thảo "Mở khóa tăng trưởng - động lực từ kinh tế tư nhân" do Báo Thanh Niên tổ chức chiều ngày 8 tháng 6, ông Đậu Anh Tuấn, Phó tổng thư ký kiêm Trưởng ban Pháp chế Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), nhận định khu vực kinh tế tư nhân Việt Nam đã phát triển mạnh mẽ về quy mô nhưng vẫn chưa đạt được tầm vóc tương xứng.
Những thách thức lớn đối với doanh nghiệp tư nhân
Theo ông Đậu Anh Tuấn, doanh nghiệp hiện phải đối mặt với nhiều thách thức, trong đó nổi bật nhất là bài toán đầu ra. Hơn 60% doanh nghiệp coi việc tìm kiếm khách hàng là trở ngại lớn nhất. Bên cạnh đó, tiếp cận nguồn vốn tiếp tục là một điểm nghẽn mang tính cấu trúc. Hệ thống tín dụng hiện hành vẫn phụ thuộc quá nhiều vào tài sản thế chấp thay vì đánh giá dựa trên dòng tiền, phương án kinh doanh hay tiềm năng tăng trưởng thực tế của doanh nghiệp.
Đặc biệt, vấn đề kết nối lỏng lẻo giữa doanh nghiệp tư nhân trong nước và khối doanh nghiệp FDI cũng là một trăn trở lớn. TS Nguyễn Minh Thảo, Viện Chiến lược và Chính sách Kinh tế Tài chính, phân tích rằng hiện nay khu vực FDI và khu vực doanh nghiệp trong nước vẫn chủ yếu phát triển theo hai quỹ đạo riêng. Các doanh nghiệp FDI chủ động thiết lập hệ sinh thái riêng, trong khi doanh nghiệp trong nước chưa thực sự tham gia sâu vào hệ sinh thái này.
"Các giải pháp của Chính phủ tương đối đa dạng, chính sách hỗ trợ, ưu đãi đã có, nhưng doanh nghiệp tiếp cận còn hạn chế. Một mặt là do điều kiện để doanh nghiệp đáp ứng yêu cầu còn bất cập. Mặt khác, nhiều doanh nghiệp vẫn chưa chủ động trong tiếp cận thông tin, cơ hội", bà Thảo nói.
Yếu tố quyết định để doanh nghiệp vươn lên
Theo ông Nguyễn Vân, Phó chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Công nghiệp Hỗ trợ TP. Hà Nội, để một doanh nghiệp Việt trong lĩnh vực công nghiệp hỗ trợ vươn lên trở thành nhà cung ứng cấp 1 (tier 1) cho các tập đoàn công nghệ lớn, yếu tố quyết định nhất là năng lực đáp ứng toàn diện các tiêu chuẩn khắt khe dựa trên nền tảng tư duy quản trị toàn cầu. Ông nhấn mạnh: "Vốn là nền tảng quan trọng, nhưng không phải là yếu tố quyết định đầu tiên. Vốn đi sau công nghệ và đơn hàng. Khi doanh nghiệp chứng minh được năng lực công nghệ và được tập đoàn FDI chấp thuận bằng các cam kết đơn hàng dài hạn, việc huy động vốn, tiếp cận dòng vốn vay ưu đãi hoặc hợp tác đầu tư sẽ trở nên khả thi hơn rất nhiều".
Ông Vân cũng cho rằng công nghệ chính là công cụ để doanh nghiệp hiện thực hóa các tiêu chuẩn khắt khe. Doanh nghiệp buộc phải chuyển dịch từ gia công cơ học đơn thuần sang chế tạo sâu, ứng dụng tự động hóa, robot và trí tuệ nhân tạo vào dây chuyền sản xuất.
Giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh
Bà Thảo nhấn mạnh, nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ là nền tảng quan trọng để giảm phụ thuộc vào nhập khẩu, nâng cao sức chống chịu của nền kinh tế và góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số của đất nước. Thời gian tới, cần kích hoạt đồng bộ các chính sách để tạo hiệu quả trong việc kết nối doanh nghiệp FDI và khu vực kinh tế tư nhân trong nước. Bên cạnh đó, sự chủ động của doanh nghiệp là yếu tố không thể thiếu để bảo đảm tính hiệu quả của các chính sách.
TS Dương Đức Đại, Trưởng bộ môn Kinh tế chính trị (Khoa Khoa học chính trị và Nhân văn, Đại học Ngoại thương), bày tỏ băn khoăn rằng việc nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp tư nhân cần thời gian khá dài, liệu doanh nghiệp tư nhân có thể đóng góp nhiều vào tăng trưởng hai con số của Việt Nam hay không?
Giải đáp vấn đề này, bà Thảo khẳng định nâng cao năng lực cạnh tranh không thể đạt được trong ngày một ngày hai, nhưng điều đó không có nghĩa khu vực kinh tế tư nhân phải chờ đợi nhiều năm mới có thể đóng góp mạnh mẽ. Tăng trưởng hiện không còn diễn ra theo hướng tuần tự mà ngày càng phụ thuộc vào những yếu tố mang tính đột phá như khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Việc tạo dựng môi trường thuận lợi để doanh nghiệp ứng dụng công nghệ, nâng cao năng suất và tham gia sâu hơn vào các khâu có giá trị gia tăng cao trong chuỗi giá trị sẽ tác động trực tiếp đến tốc độ tăng trưởng.
Cải cách thể chế là yếu tố cốt lõi
Bà Thảo nhấn mạnh cải cách thể chế là yếu tố cốt lõi để tạo ra sự bứt phá. Mặc dù hệ thống chủ trương, chính sách về khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo đã tương đối đầy đủ, song thách thức hiện nay nằm ở khâu thực thi. Tâm lý e ngại rủi ro, sợ trách nhiệm tại một số cơ quan thực hiện khiến nhiều chính sách chưa được triển khai với tốc độ và mức độ như kỳ vọng. Do đó, bên cạnh việc hoàn thiện hành lang pháp lý, cần có cơ chế bảo đảm để đội ngũ thực thi yên tâm triển khai các chính sách mới, đưa các chủ trương hỗ trợ doanh nghiệp đi vào thực tiễn.
"Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, nhiều quốc gia đã cải thiện đáng kể vị thế cạnh tranh và tốc độ tăng trưởng nhờ những thay đổi mạnh mẽ về thể chế. Vì vậy, nếu tiếp tục đẩy mạnh cải cách, tháo gỡ các rào cản và tạo môi trường kinh doanh thuận lợi hơn, khu vực kinh tế tư nhân hoàn toàn có đủ tiềm năng và năng lực để đóng góp lớn hơn cho tăng trưởng, trở thành động lực quan trọng giúp hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số trong những năm tới", bà Thảo khẳng định.
