Quốc hội thảo luận báo cáo kiểm toán ngân sách nhà nước năm 2024 với nhiều vấn đề nổi cộm
Chiều ngày 9/4, trong khuôn khổ Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội đã lắng nghe báo cáo quan trọng về tình hình tài chính quốc gia. Tổng Kiểm toán nhà nước Nguyễn Hữu Nghĩa, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, đã trình bày Báo cáo kiểm toán quyết toán ngân sách nhà nước năm 2024, cùng với Báo cáo thẩm tra từ Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi. Các số liệu và phân tích cho thấy một bức tranh phức tạp với cả thành tựu và thách thức trong quản lý ngân sách.
Thu ngân sách tăng nhưng còn nhiều bất cập, đặc biệt là thu nội địa
Theo báo cáo, tổng thu ngân sách nhà nước năm 2024 đạt gần 2,06 triệu tỷ đồng, vượt 121% dự toán và tăng 16,2% so với năm 2023. Tuy nhiên, kiểm toán đã phát hiện nhiều vấn đề đáng lo ngại. Công tác dự báo nguồn thu chưa sát thực tế, dẫn đến cơ sở lập dự toán thấp hơn thực tế. Đáng chú ý, thu nội địa chỉ chiếm 83,7% tổng thu, thấp hơn mức mục tiêu 85-86% theo Nghị quyết của Quốc hội.
Các hạn chế trong quản lý thu được chỉ rõ, bao gồm việc xác định thiếu doanh thu và sai chi phí tại nhiều đơn vị, dẫn đến tính thiếu các khoản phí, thuế. Quản lý thu đối với hộ kinh doanh chưa đầy đủ, chậm trễ trong xử lý hoàn thuế và còn sai sót trong miễn, giảm thuế. Đặc biệt, quản lý thu về đất chưa đảm bảo thu đúng, đủ, và việc xác định quỹ đất 20% cho nhà ở xã hội tại một số địa phương chưa đúng quy định, tiềm ẩn nguy cơ thất thu ngân sách.
Nợ thuế tăng cao và giải ngân vốn đầu tư công thấp
Tình trạng nợ thuế là một điểm nóng, với tổng nợ đến ngày 31/12/2024 lên tới hơn 204.000 tỷ đồng, tăng 10,5% so với năm 2023 và chiếm 11,86% tổng thu nội địa. Kiểm toán chỉ ra rằng việc khoanh nợ, phân loại nợ thuế chưa phù hợp, và các biện pháp cưỡng chế chưa được áp dụng kịp thời đối với người nộp thuế còn nợ.
Về chi ngân sách, tổng chi đạt gần 2,15 triệu tỷ đồng, bằng 98,8% dự toán. Tuy nhiên, tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công chỉ đạt 81,8%, với nhiều bộ, cơ quan trung ương và địa phương có tỷ lệ dưới 50%, thậm chí có đơn vị dưới 30% trong hai năm liên tiếp. Công tác quản lý nợ đọng xây dựng cơ bản chưa nghiêm, và việc giám sát đánh giá đầu tư còn yếu kém, với 11.615 dự án chậm quyết toán.
Áp lực trả nợ trái phiếu và các kiến nghị cải thiện
Nợ công năm 2024 là hơn 3,91 triệu tỷ đồng, tăng 5,19% so với năm 2023 và bằng 34,03% GDP. Kiểm toán cảnh báo về áp lực trả nợ trái phiếu Chính phủ, khi phát hành năm 2024 lên tới hơn 330.000 tỷ đồng, gấp hơn 2 lần số trái phiếu đáo hạn từ 2025-2033. Một số dự án sử dụng vốn ODA và vốn vay ưu đãi chưa hiệu quả, gây lãng phí.
Kiểm toán nhà nước đã đưa ra các kiến nghị quan trọng, bao gồm tăng thu, giảm chi ngân sách với số tiền lớn, và rà soát, sửa đổi 166 văn bản pháp luật không phù hợp. Đồng thời, đề nghị Chính phủ chỉ đạo khắc phục các tồn tại, tăng cường kỷ luật tài chính, và làm rõ thông tin về cắt giảm bội chi ngân sách.
Đánh giá từ Ủy ban Kinh tế và Tài chính
Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi khẳng định Chính phủ đã có nỗ lực trong điều hành chính sách tài khóa, hỗ trợ doanh nghiệp và người dân. Tuy nhiên, ông chỉ rõ nhiều tồn tại kéo dài trong lập và chấp hành ngân sách tại các bộ, ngành, địa phương. Bội chi ngân sách quyết toán là 323.308 tỷ đồng, bằng 2,8% GDP, giảm so với dự toán, nhưng việc giảm này một phần do giải ngân chậm, có thể ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế.
Ủy ban đề nghị Chính phủ tiếp tục thực hiện nghiêm kỷ luật tài chính, khắc phục các hạn chế, và bổ sung thông tin chi tiết về cắt giảm bội chi để đánh giá thực chất. Kiểm toán nhà nước thống nhất với số liệu quyết toán do Chính phủ trình, với tổng thu 3.402.379 tỷ đồng, tổng chi 3.587.655 tỷ đồng, và bội chi 323.308 tỷ đồng.
