Theo Ngân hàng Nhà nước, tính đến cuối tháng 4, tốc độ huy động vốn của các ngân hàng chỉ tăng khoảng 0,6%, trong khi dư nợ tín dụng lại tăng tới 4,4%. Sự chênh lệch này kéo dài khiến quy mô huy động vốn bằng VNĐ hiện thấp hơn quy mô tín dụng khoảng 2 triệu tỉ đồng. Điều này cho thấy tăng trưởng tín dụng đang vượt quá khả năng huy động vốn của các ngân hàng, gây khó khăn trong việc tạo lập nguồn vốn đáp ứng nhu cầu tăng trưởng kinh tế.
Lãi suất cao nhưng huy động vẫn chậm
Đáng chú ý, tình trạng huy động vốn chậm diễn ra ngay cả khi lãi suất tiết kiệm duy trì ở mức cao. Cụ thể, lãi suất tiết kiệm kỳ hạn dưới 6 tháng tại hầu hết các ngân hàng đã chạm trần 4,75%/năm, trong khi các kỳ hạn từ 6 tháng trở lên có mức 7-9%/năm. Tuy nhiên, dữ liệu từ Ngân hàng Nhà nước cho thấy lượng tiền gửi dân cư trong tháng 1 chỉ tăng chậm, còn tiền gửi của các tổ chức kinh tế lại giảm sâu. Cụ thể, khu vực dân cư đã gửi vào ngân hàng hơn 10,381 triệu tỉ đồng, tăng 46.000 tỉ đồng (0,45%) trong tháng 1. Mức tăng này không đủ bù đắp sự sụt giảm mạnh 100.000 tỉ đồng (1,62%) từ tiền gửi của tổ chức kinh tế, khiến tổng phương tiện thanh toán chỉ tăng 0,69%, lên 19,578 triệu tỉ đồng. Đây là tháng thứ 4 liên tiếp tổng phương tiện thanh toán tăng nhưng vẫn chưa trở lại mức đỉnh 19,98 triệu tỉ đồng của tháng 9/2025.
Nhiều ngân hàng giảm lượng tiền gửi
Sự sụt giảm tiền gửi diễn ra trên diện rộng, không chỉ ở một vài ngân hàng. BIDV, ngân hàng có lượng tiền gửi lớn nhất, đã giảm hơn 82.000 tỉ đồng trong 3 tháng đầu năm, xuống còn 2,141 triệu tỉ đồng. Để có vốn cho vay (tăng gần 57.000 tỉ đồng lên 2,43 triệu tỉ đồng), BIDV đã phát hành giấy tờ có giá tăng 78.000 tỉ đồng, lên 303.000 tỉ đồng. Tương tự, MB giảm 15.000 tỉ đồng tiền gửi xuống 905.918 tỉ đồng, trong khi dư nợ cho vay tăng lên hơn 1,12 triệu tỉ đồng. MB cũng phát hành giấy tờ có giá tăng 21.580 tỉ đồng trong quý 1, lên 208.816 tỉ đồng.
Các ngân hàng khác như ACB giảm 17.607 tỉ đồng tiền gửi xuống 570.267 tỉ đồng; Techcombank giảm 2,2% xuống 650.921 tỉ đồng; VietBank giảm 4,3% xuống 96.713 tỉ đồng; Sacombank giảm 2,8% xuống 600.789 tỉ đồng; TPBank giảm 4,3% xuống 267.038 tỉ đồng; SeABank giảm 3,1% xuống 185.876 tỉ đồng.
Nguyên nhân huy động chậm
Ông Nguyễn Thế Minh, Giám đốc khối ngân hàng đầu tư tại Công ty chứng khoán An Bình, cho rằng lãi suất tiết kiệm tăng từ quý 4/2025 và kéo dài đến hết quý 1/2026, được khơi mào bởi các ngân hàng lớn, đặc biệt là nhóm Big 4. Nguyên nhân là tiền gửi của Kho bạc Nhà nước tại các ngân hàng này không được tính vào tiền gửi, làm hụt một lượng vốn đáng kể. Để bù đắp, các ngân hàng quốc doanh phải tăng lãi suất huy động, tác động đến toàn thị trường.
Ngân hàng Nhà nước đã sửa đổi quy định, cho phép 20% tiền gửi có kỳ hạn của Kho bạc Nhà nước được tính trở lại vào tỷ lệ LDR, thay vì bị loại 100% như trước. Với tổng tiền gửi kho bạc tại Vietcombank, VietinBank và BIDV đạt 563.036 tỉ đồng đến quý 1/2026, 20% này tương đương khoảng 37.000 tỉ đồng bổ sung cho mỗi ngân hàng, tạo dư địa tín dụng lý thuyết khoảng 31.500 tỉ đồng nếu áp trần LDR 85%.
Tuy nhiên, lượng tiền gửi vào ngân hàng tăng chậm do tiền đã chảy vào kênh vàng và bất động sản, và đang bị kẹt tại đó. Các dự án bất động sản khởi động trở lại khiến khách hàng thanh toán theo tiến độ, rút tiền gửi. Vàng mua giá cao nay giảm giá nên khó thoát hàng. Ngoài ra, lạm phát hiện cao hơn các năm trước do giá dầu trên 100 USD/thùng, khiến lãi suất tăng chỉ bù một phần và khó hạ nhiệt.
Triển vọng huy động vốn
Ông Minh nhận định các ngân hàng đã chuyển sang phát hành giấy tờ có giá với lãi suất cao hơn để có nguồn vốn, khiến chi phí vốn còn cao và duy trì trong thời gian tới. Bức tranh huy động vốn kỳ vọng sáng hơn khi giá vàng hạ nhiệt, lạm phát được kiểm soát, và các ngân hàng tăng cường phát hành giấy tờ có giá, vay USD để cải thiện thanh khoản.
Trung tâm phân tích đầu tư SSI cho rằng nguồn vốn ngân hàng là điểm nóng trong quý 1/2026. LDR của nhiều ngân hàng tiệm cận 100%, thanh khoản phụ thuộc vào tiền gửi Kho bạc, OMO và vốn nước ngoài thay vì tăng trưởng tiền gửi cốt lõi. Cạnh tranh huy động gay gắt dẫn đến dịch chuyển tiền gửi từ ngân hàng lãi suất thấp sang lãi suất cao.
Trong thời gian tới, tiền gửi có thể phục hồi nhờ lãi suất huy động cao, yếu tố mùa vụ, và điều chỉnh chính sách thuế. Tuy nhiên, nhu cầu tín dụng có thể chậm lại do lãi suất cho vay ở mức hai chữ số. SSI cảnh báo điều kiện nguồn vốn nhạy cảm với các thay đổi quy định, đặc biệt nếu áp dụng thước đo thanh khoản mới (CDR) ngay lập tức có thể gây áp lực huy động.
Tốc độ huy động vốn chậm hơn cho vay khiến LDR gần chạm ngưỡng tối đa 85%. Tại thời điểm 31/3, LDR của VietinBank, BIDV, Vietcombank và Agribank lần lượt là 83,48%; 82,94%; 84,54% và 83,28%.
