Giá Xăng Dầu Tăng Mạnh: Thách Thức Từ Cơ Chế Điều Hành Và Xung Đột Trung Đông
Giá xăng dầu trong nước đang tăng mạnh trong bối cảnh xung đột quân sự giữa Mỹ, Israel và Iran bùng phát, gây ra những lo ngại về sự ổn định thị trường và hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp. Nhiều chuyên gia và doanh nghiệp cho rằng cơ chế điều hành giá theo chu kỳ hiện tại có thể tạo ra "độ trễ" so với biến động thị trường quốc tế, dẫn đến nguy cơ thua lỗ và mất cân đối nguồn cung.
Biến Động Giá Thế Giới Và Tác Động Đến Thị Trường Trong Nước
Từ ngày 26/2 đến ngày 5/3, giá xăng dầu thành phẩm trên thị trường thế giới đã tăng mạnh trên diện rộng. Cụ thể, giá xăng RON 92 lên khoảng 88,9 USD/thùng, tăng 13,6%, trong khi xăng RON 95 đạt khoảng 91,9 USD/thùng, tăng 14%. Nhóm dầu ghi nhận mức tăng còn cao hơn, với dầu diesel 0,05S tăng tới 23,2%, và dầu hỏa cùng mazut tăng khoảng 14-15%.
Trong nước, ngày 5/3, giá xăng E5 RON 92 tăng thêm 1.926 đồng/lít, còn xăng RON 95-III tăng 2.189 đồng/lít. Nhóm dầu có mức điều chỉnh mạnh hơn đáng kể, với dầu diesel 0,05S tăng 3.758 đồng/lít và dầu hỏa tăng 7.132 đồng/lít. Tính chung trong ba kỳ điều hành gần đây, giá xăng E5 RON 92 đã tăng khoảng 3.200 đồng/lít, xăng RON 95 tăng khoảng 3.600 đồng/lít, trong khi dầu diesel tăng khoảng 4.500 đồng/lít và dầu hỏa tăng trên 8.100 đồng/lít.
Doanh Nghiệp Đối Mặt Với Nguy Cơ Thua Lỗ Và Thiếu Hụt Nguồn Cung
Ông Cao Hoài Dương, Chủ tịch HĐQT Tổng công ty Dầu Việt Nam (PV OIL), cảnh báo rằng trong bối cảnh giá dầu quốc tế tăng đột biến, nếu giá bán lẻ trong nước không kịp phản ánh diễn biến thị trường, các doanh nghiệp nhập khẩu có thể phải bán dưới giá vốn. Điều này có thể khiến nhiều doanh nghiệp tư nhân ngần ngại nhập hàng hoặc thậm chí dừng nhập khẩu, dẫn đến nguồn cung thị trường bị co lại và gánh nặng dồn lên các thương nhân đầu mối nhà nước.
Tình huống tương tự từng xảy ra vào năm 2022, khi nhiều cửa hàng xăng dầu tư nhân đóng cửa để hạn chế thua lỗ, gây ra tình trạng khan hiếm cục bộ và mất cân bằng hệ thống phân phối. Ông Dương nhấn mạnh sự cần thiết của một cơ chế điều chỉnh giá trong nước kịp thời, phù hợp và sát với diễn biến thị trường để đảm bảo nguồn cung bền vững.
Bất Cập Trong Cơ Chế Điều Hành Giá
TS Giang Chấn Tây, Giám đốc Công ty TNHH MTV Bội Ngọc, chỉ ra rằng Việt Nam hiện chưa rơi vào tình trạng thiếu hụt nguồn cung thực sự, nhưng vấn đề lớn hơn nằm ở tâm lý thị trường và những bất cập trong cơ chế điều hành. Ông cho biết ngay khi Mỹ và Israel tấn công Iran, thị trường trong nước đã phản ứng mạnh với việc chiết khấu bán buôn giảm sâu, thậm chí về mức 0 đồng.
"Hiện tại, chưa có quy định rõ ràng về giá trần bán buôn đối với doanh nghiệp đầu mối. Điều này khiến một số doanh nghiệp có thể nâng giá bán buôn lên sát với giá bán lẻ, làm giảm hiệu quả của công tác điều hành giá. Trong khi đó, doanh nghiệp bán lẻ lại bị khống chế giá bán. Khi chiết khấu thấp, họ không có động lực nhập hàng, dẫn tới tình trạng bán nhỏ giọt hoặc tạm ngưng bán", ông Tây giải thích.
Giải Pháp Ứng Phó Từ Các Cơ Quan Chức Năng
Bộ Công Thương đang xây dựng và hoàn thiện các kịch bản điều hành thị trường xăng dầu để báo cáo Chính phủ, tập trung vào các giải pháp giúp doanh nghiệp chủ động nguồn hàng và giảm tác động từ biến động giá thế giới. Bà Nguyễn Thuý Hiền, Phó cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, cho biết một trong những giải pháp được tính tới là phối hợp với Ngân hàng Nhà nước để bảo đảm nguồn ngoại tệ và tín dụng cho các doanh nghiệp đầu mối.
Song song đó, các thủ tục nhập khẩu sẽ được rút ngắn, với cơ quan hải quan được đề nghị đẩy nhanh quá trình thông quan và xử lý nhanh các khâu kiểm tra hợp quy. Cục cũng khuyến nghị các doanh nghiệp đầu mối chủ động tăng cường tạo nguồn và dự trữ hàng hóa, đồng thời tối ưu hóa hệ thống kho bể và logistics để rút ngắn thời gian đưa xăng dầu ra thị trường.
Triển Vọng Và Khuyến Nghị Cho Tương Lai
Để cải thiện tình hình, ông Tây đề xuất doanh nghiệp đầu mối nên công bố giá bán buôn định hướng dựa trên giá dầu thô và chi phí cơ sở minh bạch. Đồng thời, trong các tình huống rủi ro địa chính trị, Nhà nước nên xem xét nâng mức dự trữ bắt buộc lên khoảng 30 ngày hoặc cao hơn để tăng khả năng ứng phó.
Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex) cho biết tồn kho toàn hệ thống đầu tháng 3 vẫn đảm bảo theo đúng quy định, nhưng cảnh báo về tác động của xung đột Trung Đông có thể dẫn đến tình trạng khan hiếm cục bộ nếu nguồn cung toàn cầu bị gián đoạn. Doanh nghiệp này đã báo cáo Bộ Công Thương về phương án bảo đảm nguồn cung và kiến nghị các giải pháp ứng phó, bao gồm linh hoạt về thời gian điều hành giá xăng dầu.
Nhìn chung, việc đảm bảo giá bán phản ánh đúng chi phí không chỉ giúp giảm bớt thua lỗ cho các đầu mối nhập khẩu và kinh doanh xăng dầu, mà còn là động lực để doanh nghiệp duy trì nhập khẩu, từ đó đảm bảo nguồn cung bền vững cho thị trường trong nước.
