Giá Xăng Dầu Biến Động Mạnh: Áp Lực Lên Lạm Phát Và Tăng Trưởng Kinh Tế Việt Nam
Biến động mạnh và khó lường của giá xăng dầu thế giới, xuất phát từ chiến sự bùng phát tại khu vực Trung Đông, đang trở thành một biến số mới với tác động sâu rộng đến nhiều lĩnh vực kinh tế - xã hội và môi trường tại Việt Nam. Tình hình này ảnh hưởng trực tiếp đến mục tiêu kiểm soát lạm phát và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế hai con số của đất nước, đặt ra những thách thức không nhỏ cho công tác điều hành vĩ mô.
Sức Ép Tăng Giá Hàng Hóa Và Dịch Vụ
Trong vài ngày qua, tại một số chợ dân sinh ở Hà Nội, giá cả các mặt hàng thiết yếu đã có dấu hiệu điều chỉnh tăng nhẹ. Cụ thể, giá thực phẩm và rau xanh tăng khoảng 3.000 đến 5.000 đồng mỗi kilogram, trong khi giá thịt bò cũng tăng thêm khoảng 10.000 đồng mỗi kilogram. Các tiểu thương giải thích nguyên nhân tăng giá do nhiều loại rau đang ở giai đoạn hết lứa, nguồn cung thịt bò khan hiếm từ đầu năm, và đặc biệt là do tác động cộng hưởng từ việc tăng giá xăng dầu trong các kỳ điều hành gần đây.
Trong khi đó, hàng hóa tại các siêu thị vẫn duy trì mức giá ổn định nhờ nỗ lực bình ổn giá của hệ thống bán lẻ trong mùa tiêu dùng thấp điểm. Tuy nhiên, theo phản ánh từ nhiều đơn vị bán lẻ, phần lớn các nhà cung cấp đã đề xuất tăng giá nhập hàng để bù đắp chi phí sản xuất và logistics tăng cao.
Tập đoàn Central Retail Việt Nam cho biết, hầu hết các nhà cung cấp của doanh nghiệp đã gửi đề nghị tăng giá do chi phí đầu vào của các mặt hàng thiết yếu như phân bón, thức ăn chăn nuôi và đặc biệt là xăng dầu đồng loạt tăng, gây áp lực lớn lên hoạt động sản xuất và kinh doanh.
Tương tự, đại diện Công ty cổ phần Dịch vụ thương mại tổng hợp WinCommerce tiết lộ, họ đã nhận được đề nghị tăng giá từ khoảng 70% đến 80% số nhà cung cấp, thậm chí một số đối tác đã tạm dừng giao hàng để chờ điều chỉnh giá mới. Các doanh nghiệp đang nỗ lực đàm phán, nhưng nếu áp lực giá đầu vào tiếp tục gia tăng, giá bán lẻ các mặt hàng trong hệ thống siêu thị có thể tăng từ 5% đến 20%, tùy theo nhóm hàng, đặc biệt là hàng nhập khẩu và thực phẩm đông lạnh có thời gian vận chuyển kéo dài.
Áp Lực Lên Ngành Vận Tải Và Logistics
Sức ép tăng giá dịch vụ cũng đang đè nặng lên các doanh nghiệp vận tải. Ông Nguyễn Văn Quyền, Chủ tịch Hiệp hội Vận tải ô-tô Việt Nam, nhận định rằng trước cú sốc giá nhiên liệu thế giới, Chính phủ và các bộ, ngành liên quan đã có những giải pháp điều hành linh hoạt, góp phần giữ ổn định thị trường xăng dầu trong nước. Tuy nhiên, chi phí nhiên liệu chiếm khoảng 30% đến 40% giá thành vận tải ô-tô, buộc các doanh nghiệp vận tải phải tính đến phương án điều chỉnh tăng giá cước vận chuyển nếu xu hướng căng thẳng tiếp tục kéo dài và khó dự báo.
Đối với các doanh nghiệp vận tải hàng hóa theo chuyến, việc điều chỉnh giá cước có thể thuận lợi hơn, nhưng phần lớn các hợp đồng vận chuyển hàng hóa được ký theo tháng hoặc theo quý với mức giá cố định. Do đó, khi giá nhiên liệu tăng cao, việc điều chỉnh giá cước phải được thực hiện thận trọng thông qua đàm phán giữa doanh nghiệp vận tải và chủ hàng nhằm bảo đảm lợi ích cho cả hai bên.
Đánh Giá Tác Động Và Khuyến Nghị Chính Sách
Trong báo cáo đánh giá nhanh tác động của chiến sự tại Iran đối với kinh tế thế giới và Việt Nam, Tiến sĩ Cấn Văn Lực và Nhóm tác giả Viện Nghiên cứu Kinh tế (Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam) chỉ ra rằng nền kinh tế Việt Nam đã và đang chịu tác động mạnh, sâu và rộng, cả trực tiếp lẫn gián tiếp. Cụ thể:
- Lĩnh vực năng lượng chịu tác động mạnh do nguồn nguyên liệu đầu vào xăng dầu, khí vẫn gắn với chuỗi cung ứng dầu khí toàn cầu, đặc biệt là khu vực Trung Đông.
- Các ngành sử dụng nhiều năng lượng như vận tải, hàng không, hóa chất, du lịch, phân bón, sắt thép, điện tử, ô-tô và vật liệu xây dựng cũng bị ảnh hưởng đáng kể.
- Lĩnh vực thương mại và logistics đang chịu tác động trực tiếp do bị gián đoạn chuỗi cung ứng và chi phí vận chuyển, bảo hiểm gia tăng.
- Tỷ giá USD/VNĐ cũng chịu áp lực tăng khi đồng USD mạnh lên trên thị trường quốc tế.
Dựa trên cập nhật diễn biến mới của tình hình trong nước và quốc tế, Tiến sĩ Cấn Văn Lực và Nhóm tác giả đưa ra ba kịch bản dự báo lạm phát năm 2026:
- Theo kịch bản cơ sở (chiến sự chấm dứt trong 4-5 tuần), chỉ số giá tiêu dùng (CPI) có thể tăng thêm 0,3-0,5 điểm phần trăm, CPI bình quân cả năm ở mức 4-4,5%, vẫn trong mục tiêu Quốc hội đề ra.
- Theo kịch bản tiêu cực (chiến sự lan rộng và leo thang kéo dài hơn 4 tháng), CPI bình quân cả năm 2026 có thể tăng lên 4,2-4,7%.
- Theo kịch bản rất tiêu cực (chiến sự kéo dài hết năm 2026), CPI bình quân cả năm có thể đạt 4,5-5%, làm giảm tốc độ tăng trưởng kinh tế.
Nhóm tác giả khuyến nghị Chính phủ cần xây dựng kịch bản ứng phó, đa dạng hóa nguồn nhập khẩu, bảo đảm đủ nguồn cung xăng dầu, tăng cường kiểm tra để ngăn chặn tình trạng đầu cơ găm hàng và tăng giá bất hợp lý. Đối với các giải pháp trung và dài hạn, cần tập trung củng cố an ninh năng lượng, phát triển các thị trường chứng khoán và thị trường giao dịch hàng hóa nhằm thiết lập các công cụ phòng ngừa rủi ro giá năng lượng và rủi ro thị trường.
Sử Dụng Linh Hoạt Các Công Cụ Tài Chính
Phó giáo sư, Tiến sĩ Ngô Trí Long, chuyên gia kinh tế tại Hiệp hội Tư vấn Tài chính Việt Nam (VFCA), nhận định việc Chính phủ giảm thuế nhập khẩu một số mặt hàng xăng dầu về 0% và xả Quỹ bình ổn giá xăng dầu đến hết ngày 30/4/2026 là biện pháp kiểm soát lạm phát từ gốc, giúp thị trường xăng dầu trong nước không rơi vào trạng thái sốc giá kéo dài và vẫn giữ được tương đối ổn định về nguồn cung. Tuy nhiên, vẫn cần thêm những chính sách dài hạn, trọng tâm là tăng cường dự trữ và bảo đảm nguồn cung ứng xăng dầu.
Đồng thời, cần minh bạch cấu thành giá để doanh nghiệp và người dân hiểu rõ bản chất giá xăng dầu, tạo niềm tin thị trường, góp phần giảm hành vi đầu cơ, găm hàng. Bên cạnh đó, cần tiếp tục sử dụng linh hoạt, hiệu quả các công cụ tài chính kết hợp đồng bộ với chính sách tiền tệ như thuế, Quỹ bình ổn giá, tỷ giá và lãi suất để thị trường xăng dầu vận hành ổn định và bền vững, giảm áp lực lên lạm phát.
Theo Tiến sĩ Nguyễn Quốc Việt, chuyên gia chính sách công tại Trường đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội, mục tiêu ưu tiên cao nhất hiện nay là kiềm chế lạm phát, kịp thời sử dụng các công cụ chính sách để giảm sốc giá nhiên liệu cho doanh nghiệp và người dân. Các chính sách này nếu áp dụng sớm sẽ có tác dụng giảm áp lực tăng giá sang các ngành khác, từ đó giảm sức ép lên lạm phát.
Đối với công cụ thuế, cần tiếp tục xem xét dư địa giảm thuế VAT, thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế bảo vệ môi trường đối với xăng dầu để “hạ nhiệt” giá bán lẻ xăng dầu trong nước. Đồng thời, xem xét khả năng áp dụng các chính sách miễn, giãn, hoãn, giảm thuế, phí, lệ phí cho doanh nghiệp để hỗ trợ dòng tiền, giữ nhịp sản xuất và kinh doanh. Tuy nhiên, mỗi loại thuế thuộc thẩm quyền khác nhau, do đó việc điều chỉnh các sắc thuế cần thực hiện theo quy trình đặc biệt để thích ứng với biến động rất nhanh của thị trường.
