Chiết khấu xăng dầu lao dốc về 0 đồng, doanh nghiệp bán lẻ đối mặt thua lỗ nặng
Đến 15 giờ ngày 4.3, giá dầu Brent chuẩn toàn cầu tiến sát mốc 84 USD/thùng, ghi nhận mức tăng 15,7% chỉ trong vòng 5 ngày qua. Các nhà phân tích quốc tế đều bày tỏ lo ngại về nguy cơ gián đoạn nguồn cung toàn cầu, đẩy giá dầu biến động khó lường. Tại Việt Nam, nhiều doanh nghiệp đầu mối xăng dầu khẳng định nguồn cung trong nước vẫn ổn định, chưa bị ảnh hưởng trực tiếp bởi xung đột tại Trung Đông. Tuy nhiên, một thực tế đáng báo động là từ sau khi xung đột bùng phát vào cuối tuần qua, chiết khấu bán lẻ đã lao dốc về mức vài chục đồng, thậm chí 0 đồng một cách khó tin.
Tình trạng hạn chế cấp hàng và chiết khấu "không tưởng"
Chiều ngày 4.3, nhiều doanh nghiệp bán lẻ tiếp tục phản ánh tình trạng hạ chiết khấu và hạn chế lấy hàng từ các nhà phân phối. Ông Nguyễn Hùng Việt, chủ doanh nghiệp tư nhân Nguyễn Hùng Việt kinh doanh xăng dầu tại Cần Thơ, cho biết vào thứ hai ngày 2.3, doanh nghiệp của ông vẫn nhận được chiết khấu 150 đồng cho xăng RON95 và 200 đồng cho dầu diesel. Tuy nhiên, chỉ sau đó một thời gian ngắn, mức chiết khấu này đã giảm về 0 đồng. Đến sáng thứ tư ngày 4.3, các thương nhân phân phối thông báo ngưng cấp hàng hoàn toàn.
Ông Việt bức xúc chia sẻ: "Các cửa hàng xăng dầu của tôi thuộc vùng 2, phải chịu thêm chi phí vận chuyển. Với chiết khấu chỉ vài ba trăm đồng, chúng tôi đã không đủ trang trải tiền vận chuyển, càng bán càng lỗ. Tuy nhiên, chúng tôi vẫn phải lấy hàng để ổn định thị trường. Việc nhà cung cấp thông báo chiết khấu bán lẻ về 0 đồng ngay sau khi xung đột căng thẳng tại Trung Đông là điều cực kỳ vô lý." Ông nhấn mạnh rằng vào ngày 27.2, chiết khấu đang ở mức 1.050 đồng/lít với nguồn hàng dồi dào, nhưng chỉ sau vài ngày đã giảm mạnh. Ông nghi ngờ có tình trạng găm hàng chờ tăng giá để bán ra, thay vì thực sự thiếu hụt nguồn cung.
Doanh nghiệp bán lẻ chịu thiệt hại nặng nề
Tình hình tương tự cũng xảy ra tại tỉnh Lâm Đồng. Ông Nguyễn Xuân Thắng, Giám đốc Công ty Hải Âu Phát, cho biết công ty nhận được thông báo điều chỉnh chiết khấu về vài chục đồng, thậm chí 0 đồng, và đến ngày 4.3 thì hoàn toàn không còn hàng để lấy. "Ngày 3.3, chiết khấu cho doanh nghiệp chỉ còn 20 đồng/lít, hàng còn cấp được một ít. Sang ngày 4.3, muốn lấy hàng với chiết khấu 0 đồng cũng không có hàng nữa. Bốn cửa hàng của công ty phải bán cầm chừng để phục vụ khách hàng, trong bối cảnh càng bán càng lỗ", ông Thắng ngao ngán nói.
Ông Thắng tính toán chi tiết: Một xe bồn 19.000 lít vận chuyển từ TP.HCM lên Lâm Đồng có chi phí vận tải khoảng 650 đồng/lít sau khi trừ chênh lệch vùng 2% giá bán lẻ. Với chiết khấu 0 đồng, doanh nghiệp đã lỗ khoảng 200-240 đồng/lít ngay từ khâu nhập hàng. Nếu tính đầy đủ các chi phí vận hành, nhân công, mức lỗ có thể lên tới trên 1.000 đồng/lít. Như vậy, mỗi xe bồn doanh nghiệp bán lẻ có thể lỗ từ 19-20 triệu đồng, và với tần suất mua 3-4 xe/tuần, tổng lỗ có thể lên tới 70-80 triệu đồng – một con số quá lớn đối với các doanh nghiệp nhỏ.
Kiến nghị cải cách cơ chế giá và tăng cường minh bạch
Trước tình hình này, ông Giang Chấn Tây, Giám đốc Công ty TNHH Bội Ngọc tại Vĩnh Long, đại diện cho nhiều doanh nghiệp bán lẻ, đã gửi kiến nghị đến lãnh đạo Đảng, Chính phủ và Bộ Công thương. Ông phân tích: "Khi giá thế giới tăng, một số doanh nghiệp đầu mối có xu hướng giảm lượng bán ra và hạ chiết khấu, khiến hệ thống bán lẻ rơi vào thế bị động. Nếu giá bán buôn được đẩy sát giá bán lẻ tối đa, phần chênh lệch của doanh nghiệp bán lẻ gần như bị triệt tiêu." Ông nhấn mạnh rằng khoản chênh lệch này không phải là lợi nhuận mà còn phải chi trả cho nhiều chi phí cố định như lương, điện, nước, vận chuyển, hao hụt, và chi phí tài chính.
Ông Tây kiến nghị các cấp quản lý cần xem xét:
- Quy định giá trần đối với giá bán buôn, hoặc cho phép giá bán lẻ dao động trong một biên độ nhất định so với giá bán buôn.
- Nghiên cứu cơ chế điều chỉnh giá theo chu kỳ ngắn hơn, thậm chí theo ngày, để hạn chế tình trạng lợi dụng chu kỳ điều hành giá.
- Làm rõ trách nhiệm đảm bảo nguồn cung của doanh nghiệp đầu mối, thay vì chỉ kiểm tra và khẳng định đủ hàng trong khi doanh nghiệp bán lẻ vẫn lỗ nặng.
Dự báo giá tăng mạnh và đề xuất sử dụng Quỹ bình ổn giá
Trong bối cảnh dự báo giá xăng dầu trong nước sẽ tăng mạnh tại kỳ điều chỉnh chiều ngày 5.3, nhiều chuyên gia và doanh nghiệp đề xuất sử dụng Quỹ bình ổn giá xăng dầu để giảm nhiệt thị trường. Số liệu từ Bộ Công thương cuối quý 3/2025 cho thấy Quỹ này còn dư hơn 5.617 tỉ đồng tại tài khoản của 27 doanh nghiệp đầu mối, trong đó Petrolimex – doanh nghiệp nắm gần 50% thị phần – có số dư dương hơn 3.000 tỉ đồng.
PGS-TS Nguyễn Thường Lạng, giảng viên cao cấp Đại học Kinh tế quốc dân, đề xuất một số giải pháp:
- Sử dụng Quỹ bình ổn giá xăng dầu để kìm hãm mức tăng, góp phần kiểm soát lạm phát từ đầu năm.
- Đa dạng hóa nguồn cung ứng, tăng mua từ các thị trường có khoảng cách vận chuyển ngắn.
- Tăng sản xuất trong nước, nâng cao công suất các nhà máy lọc dầu.
- Khuyến khích sử dụng tiết kiệm và hiệu quả, giảm bớt các chi phí liên quan đến xăng dầu.
Ông Lạng nhấn mạnh: "Phải sử dụng Quỹ bình ổn giá xăng dầu để kìm hãm mức tăng trong bối cảnh kìm lạm phát từ quý đầu năm. Đây là công cụ quan trọng để bảo vệ người tiêu dùng và hỗ trợ doanh nghiệp bán lẻ trong thời điểm khó khăn."
Tóm lại, tình trạng chiết khấu 0 đồng và hạn chế cấp hàng đang đẩy nhiều doanh nghiệp bán lẻ xăng dầu vào thế khó, với nguy cơ thua lỗ nặng. Các chuyên gia kêu gọi sự can thiệp kịp thời từ cơ quan quản lý và việc sử dụng hiệu quả Quỹ bình ổn giá để ổn định thị trường, bảo vệ quyền lợi của cả doanh nghiệp và người tiêu dùng.
