Xuất khẩu nông sản Việt Nam: Tăng trưởng nhưng đối mặt nhiều thách thức
Trong bối cảnh thương mại nông sản toàn cầu biến động mạnh, ngành nông nghiệp Việt Nam đang đứng trước nhiều nhiệm vụ khó khăn. Giai đoạn 2021-2025 chứng kiến sự tăng trưởng ấn tượng của xuất khẩu nông, lâm, thủy sản, với kim ngạch kỷ lục 70,09 tỷ USD vào năm 2025, tăng 12% so với năm 2024. Tuy nhiên, đà tăng trưởng đang chậm lại.
Kết quả 5 tháng đầu năm 2026
Theo ông Trần Gia Long, Phó Vụ trưởng Kế hoạch-Tài chính (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), 5 tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản ước đạt 30,69 tỷ USD, tăng 9,2% so với cùng kỳ năm 2025. Cụ thể, nông sản đạt 16,38 tỷ USD (tăng 6,1%), lâm sản đạt 7,65 tỷ USD (tăng 4,5%), thủy sản đạt 4,65 tỷ USD (tăng 10,6%), và sản phẩm chăn nuôi đạt 308 triệu USD (tăng 43,2%).
Động lực tăng trưởng đến từ các thị trường chủ lực, trong đó Trung Quốc chiếm 20,5% thị phần, tăng 28,4%; EU tăng 4,2%; Nhật Bản tăng 3,5%.
Mục tiêu thận trọng cho năm 2026
Dù kết quả khả quan, Bộ Nông nghiệp và Môi trường chỉ đặt mục tiêu xuất khẩu năm 2026 đạt 74-75 tỷ USD, tương đương mức tăng 5,6-7% so với năm 2025, thấp hơn định hướng tăng trưởng hai con số giai đoạn tới. Lý do là giai đoạn 2021-2025, xuất khẩu hưởng lợi từ nhu cầu quốc tế và giá cao, nhưng dư địa tăng trưởng đang hạn hẹp hơn.
Các thị trường nhập khẩu siết chặt yêu cầu truy xuất nguồn gốc, chứng nhận xuất xứ, giảm phát thải và phát triển bền vững. Bất ổn địa chính trị kéo dài ảnh hưởng đến chuỗi cung ứng và chi phí logistics. Khi quy mô xuất khẩu vượt 70 tỷ USD, duy trì tăng trưởng hai con số là thách thức lớn.
Rào cản kỹ thuật gia tăng
Ông Ngô Xuân Nam, Phó Giám đốc Văn phòng Thông báo và điểm hỏi đáp quốc gia về vệ sinh dịch tễ và kiểm dịch động thực vật Việt Nam, cho biết xu hướng nâng cao hàng rào kỹ thuật diễn ra tại hầu hết thị trường lớn. Trung Quốc chuyển từ kiểm tra hồ sơ sang giám sát toàn bộ chuỗi cung ứng dựa trên dữ liệu. EU áp dụng Quy định chống phá rừng (EUDR) và Hộ chiếu sản phẩm số (DPP). Mỹ tăng thuế đối ứng và phòng vệ thương mại, khiến xuất khẩu nông sản sang Mỹ 5 tháng đầu năm giảm 3,6%.
Cạnh tranh tại ASEAN và Trung Đông cũng gay gắt hơn khi nhiều nước xuất khẩu lớn gia tăng hiện diện.
Giải pháp ứng phó
Thứ trưởng Nông nghiệp và Môi trường Đặng Ngọc Điệp cho biết Bộ yêu cầu các cơ quan theo dõi sát thị trường, đẩy nhanh đàm phán mở cửa, phát triển thị trường phụ phẩm và truy xuất nguồn gốc. Đồng thời, bố trí tham tán nông nghiệp tại Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc để làm cầu nối xử lý rào cản kỹ thuật.
Doanh nghiệp cũng đóng vai trò quyết định. Ông Nguyễn Đình Tùng, Tổng Giám đốc Vina T&T Group, nhấn mạnh doanh nghiệp cần đầu tư vùng nguyên liệu chuẩn, số hóa nhật ký canh tác, truy xuất thông minh. Vina T&T đã trực tiếp theo dõi quá trình kiểm dịch tại Australia và khảo sát siêu thị để nắm bắt xu hướng tiêu dùng.
Sự kết hợp thông tin từ cơ quan quản lý, tham tán nông nghiệp và kinh nghiệm thực tế của doanh nghiệp sẽ tạo nền tảng để nông sản Việt Nam nâng cao khả năng thích ứng và mở rộng dư địa tăng trưởng.
