Việc triển khai xăng E10 trên toàn quốc được kỳ vọng sẽ tạo ra bước ngoặt cho ngành nông sản Việt Nam, đặc biệt là cây sắn, khi nhu cầu ethanol trong nước tăng cao, giúp giảm sự phụ thuộc vào thị trường xuất khẩu truyền thống như Trung Quốc.
Nhu cầu ethanol tăng mạnh, nguồn cung trong nước còn hạn chế
Theo Bộ Công Thương, khi xăng E10 được sử dụng rộng rãi, mỗi tháng Việt Nam cần khoảng 92.000 - 100.000 m³ ethanol. Tuy nhiên, sản lượng sản xuất trong nước hiện chỉ đạt khoảng 25.000 m³/tháng, phần còn lại phải nhập khẩu. Nguồn cung ethanol toàn cầu khá dồi dào, đặc biệt từ Mỹ và Brazil. Trong nước, có 4 nhà máy ethanol đang hoạt động tại Đồng Nai, Quảng Nam, Đắk Tô (Kon Tum cũ, nay thuộc Quảng Ngãi) và Quảng Ngãi. Hai nhà máy khác tại Bình Phước (nay thuộc Đồng Nai) và Đắk Nông (nay là Lâm Đồng) vẫn đang trong quá trình tái cơ cấu và hoàn thiện kỹ thuật.
Lợi ích từ xăng sinh học: An ninh năng lượng và đầu ra cho nông sản
Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân nhấn mạnh, phát triển và sử dụng xăng sinh học mang lại nhiều lợi ích quan trọng về an ninh năng lượng, bảo vệ môi trường, đồng thời thúc đẩy sản xuất nông nghiệp thông qua việc mở rộng đầu ra tại chỗ cho một số nông sản.
Các dự án ethanol ở Việt Nam chủ yếu sử dụng sắn lát (củ mì) làm nguyên liệu. Để sản xuất 100 triệu lít ethanol cần 250.000 tấn sắn lát khô, tương đương 600.000 tấn sắn củ. Với năng suất trung bình 20 tấn/ha (giống cao sản), diện tích đất cần thiết cho nhà máy ethanol khoảng 30.000 ha.
Ngành sắn Việt Nam: Xuất khẩu lớn nhưng phụ thuộc vào Trung Quốc
Trong nhiều năm qua, sắn là mặt hàng xuất khẩu tỷ USD của Việt Nam. Đến năm 2024, diện tích trồng sắn cả nước đạt 511.000 ha, phân bổ khắp các tỉnh thành. Tổng sản lượng 10,4 triệu tấn, năng suất bình quân 20,4 tấn/ha. Các tỉnh có năng suất cao như Tây Ninh (33,3 tấn/ha), Đồng Nai (25-27 tấn/ha).
Năm 2025, xuất khẩu sắn mang về 1,26 tỷ USD, đưa Việt Nam trở thành nước xuất khẩu sắn lớn thứ ba thế giới. Tuy nhiên, lượng xuất khẩu tăng 52,2% nhưng giá trị chỉ tăng 9,8%. Nguyên nhân chính là giá thấp và phụ thuộc đến 94% sản lượng vào thị trường Trung Quốc. Trước áp lực từ các loại cây trồng khác, diện tích trồng sắn đang bị thu hẹp. Theo định hướng phát triển đến năm 2030, Bộ Nông nghiệp và Môi trường điều chỉnh giảm diện tích xuống còn khoảng 480.000 ha, giảm 30.000 ha so với hiện tại, nhưng đặt mục tiêu xuất khẩu đạt 1,8-2 tỷ USD.
Việc đẩy mạnh sản xuất ethanol sẽ tận dụng nguồn nguyên liệu sắn dồi dào, giá cạnh tranh, giúp mở rộng đầu ra tại chỗ và nâng cao giá trị xuất khẩu.
Tín hiệu tích cực từ Chính phủ
Chỉ thị 07 của Chính phủ ban hành cuối tháng 2/2026 giao Bộ Nông nghiệp và Môi trường nghiên cứu chính sách phát triển vùng nguyên liệu phục vụ nhiên liệu sinh học, ưu tiên cây phi lương thực, phụ phẩm nông nghiệp và mô hình kinh tế tuần hoàn.
PGS-TS Nguyễn Hồng Quân, Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển kinh tế tuần hoàn (Đại học Quốc gia TP.HCM), nhận định: “Từ một quốc gia có lợi thế về nông nghiệp, chúng ta sẽ trở thành một trong những quốc gia dẫn đầu trong lĩnh vực năng lượng sinh học trong tương lai. Tuy nhiên, rào cản cần vượt qua là nền nông nghiệp phân mảnh, khả năng kết nối hạn chế, hạ tầng chưa đồng bộ, khiến việc tận dụng phụ phẩm vào sản xuất ethanol thấp. Giai đoạn đầu cần có chính sách đủ tốt để thu hút đầu tư, xây dựng chuỗi cung ứng và hạ tầng chế biến hiệu quả.”
Kinh nghiệm từ các cường quốc ethanol
Trên thế giới, ba cường quốc sản xuất ethanol gồm: Mỹ dẫn đầu với khoảng 65 triệu m³/năm (nguyên liệu bắp), Brazil đứng thứ hai với sản lượng bằng một nửa Mỹ (nguyên liệu mía đường), và Ấn Độ đứng thứ ba với sản lượng bằng 1/10 Mỹ. Ấn Độ nổi bật nhờ sự linh hoạt trong sử dụng nguyên liệu: bắp, mía và gạo. Sự bùng nổ ngành ethanol Ấn Độ nhờ tỷ lệ phối trộn xăng lên tới E20.
TS Nguyễn Hữu Hoàng, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu ứng dụng công nghệ cao trong nông nghiệp (Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia TP.HCM), cho rằng trong bối cảnh nguồn cung dầu mỏ toàn cầu hạn chế, xăng sinh học giúp tự chủ năng lượng, đặc biệt với quốc gia có lợi thế nông nghiệp như Việt Nam. Ethanol được sản xuất từ nhiều loại nông sản như bắp, sắn, và cả phụ phẩm nông nghiệp như mùn cưa, rơm rạ. Quy trình lên men công nghiệp tiêu thụ lượng lớn nông sản, chuyển đổi nông sản thô giá trị thấp thành nhiên liệu sinh học. Ấn Độ đã dùng gạo phẩm cấp thấp để sản xuất ethanol khi giá rớt mạnh. Tuy nhiên, việc chuyển đổi đòi hỏi các chủng nấm men đặc biệt có hiệu suất cao mà Việt Nam chưa tự chủ được, đây là thách thức cần vượt qua.
Tiềm năng và thách thức
PGS-TS Nguyễn Hồng Quân nhấn mạnh: “Việt Nam có nhiều tiềm năng sản xuất ethanol nhờ thế mạnh nông nghiệp. Từ nông sản đến phụ phẩm đều có thể phát triển. Chúng ta cũng có thể tận dụng lợi thế nguyên liệu từ các nước hạ lưu sông Mê Kông như Lào, Campuchia, đồng thời các nước này cũng có thể trở thành thị trường tiêu thụ. Ngay cả thực phẩm thừa ở đô thị lớn như TP.HCM cũng có thể tận dụng sản xuất ethanol công nghiệp.”
Quyết tâm sử dụng nhiên liệu sinh học không chỉ là tự chủ năng lượng và hướng đến phát thải ròng bằng 0, mà còn đảm bảo phát triển thị trường cho ngành công nghiệp sinh học và công nghệ sinh học – một xu hướng phát triển mới.
