Những ngày cuối tháng 7, trên các cánh đồng cói xã Tân Tiến (Thanh Hóa), không khí thu hoạch vẫn tất bật từ sáng sớm. Dưới cái nắng gay gắt, từng tốp người cắt cói, bó cói, phơi, rồi chất lên xe đưa về cơ sở chế biến.
Vụ thu hoạch lớn nhất năm
Tân Tiến được thành lập trên cơ sở sáp nhập 3 xã: Nga Thái, Nga Tiến và Nga Tân (huyện Nga Sơn cũ), hiện là địa phương có diện tích trồng cói lớn nhất Thanh Hóa với khoảng 730 ha. Người dân nơi đây vẫn quen gọi tháng 5 và tháng 10 âm lịch là "mùa vàng" bởi đây là hai vụ thu hoạch lớn nhất trong năm. Vụ tháng 5 âm lịch vừa kết thúc, vụ tháng 10 đang đến gần, nhưng ngay từ cuối tháng 7, bà con đã tất bả thu hoạch những lứa cói sớm.
Nghề trồng cói phụ thuộc gần như hoàn toàn vào thời tiết. Chỉ cần trời hửng nắng, khắp các cánh đồng và sân nhà đều nhộn nhịp cảnh thu hoạch, vận chuyển, phơi nguyên liệu. Nếu gặp mưa hoặc phơi không đủ nắng, sợi cói sẽ bị mốc, đổi màu, làm giảm chất lượng sản phẩm.
Thu nhập ổn định nhờ cây cói
Gắn bó với cây cói hơn nửa đời người, bà Mai Thị Sâm cho biết: "Ngày trước, chúng tôi chủ yếu dệt chiếu bán trong nước. Bây giờ sản phẩm đa dạng hơn, ngoài chiếu còn có giỏ, túi xách, đồ trang trí xuất khẩu nên người dân cũng có thêm việc làm và thu nhập ổn định hơn. Với một người làm chăm chỉ, mỗi tháng thu nhập khoảng 5-6 triệu đồng". Lao động tham gia trồng và chế biến cói đa phần là người lớn tuổi. Thu nhập không cao, nhưng giúp họ ổn định cuộc sống ngay tại quê nhà.
Phân loại và chế biến cói
Sau khi thu hoạch, cói được phân loại ngay trên đồng. Loại dài trên 1,65 m được dùng để dệt chiếu cao cấp hoặc xuất khẩu; loại dài từ 1,5 đến 1,6 m phục vụ dệt chiếu phổ thông; phần cói già, khô được tận dụng làm chất đốt hoặc lợp mái. Quy trình chế biến bao gồm phơi khô, đập dập, se sợi và nhuộm màu tự nhiên trước khi đan dệt.
Sản phẩm thủ công mỹ nghệ xuất khẩu
Không chỉ là cây trồng chủ lực, cói còn tạo sinh kế cho nhiều lao động nhàn rỗi thông qua các cơ sở gia công thủ công mỹ nghệ. Các sản phẩm từ cói gồm: giỏ đựng đồ, thảm, bình hoa, đồ trang trí... được đan hoàn toàn bằng tay. Những cây cói qua bàn tay khéo léo của thợ trở thành những sản phẩm thủ công mỹ nghệ như: chiếu, sọt, đĩa,... xuất khẩu đến nhiều nước trên thế giới, như: Mỹ, Australia, Canada, Anh, Pháp... Nhờ đó, thương hiệu cói Tân Tiến ngày càng được biết đến rộng rãi.
Thách thức và giải pháp
Trao đổi với Người Đưa Tin, đại diện UBND xã Tân Tiến cho biết, nghề cói đang đứng trước nhiều thách thức do địa phương chưa có doanh nghiệp lớn tham gia xuất khẩu, các cơ sở sản xuất chủ yếu hoạt động nhỏ lẻ nên giá trị sản phẩm chưa cao. Để giữ vùng nguyên liệu, chính quyền đang cải tạo hơn 10 ha diện tích cói bị bỏ hoang, đồng thời khuyến khích doanh nghiệp, hợp tác xã và các hộ sản xuất mở rộng quy mô, tìm kiếm đối tác tiêu thụ, phát triển các sản phẩm thủ công mỹ nghệ từ cói. Ngoài ra, địa phương cũng đẩy mạnh ứng dụng kỹ thuật mới vào sản xuất để nâng cao năng suất và chất lượng, hướng tới xây dựng chuỗi giá trị bền vững cho cây cói.
