TP.HCM đẩy mạnh đào tạo nghề nông nghiệp đô thị, hướng tới phát triển bền vững
Thành phố Hồ Chí Minh đang chuẩn bị triển khai đề án “Đổi mới, nâng cao chất lượng đào tạo nghề nông nghiệp cho lao động nông thôn trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2026-2030, định hướng 2045”. Đề án này dự kiến sẽ được Ủy ban nhân dân thành phố ban hành trong thời gian tới, với mục tiêu góp phần thúc đẩy mạnh mẽ xu hướng phát triển nông nghiệp đô thị trên địa bàn.
Áp lực từ quá trình đô thị hóa toàn cầu
Theo Trung tâm Xúc tiến thương mại và đầu tư thành phố (ITPC), quá trình đô thị hóa đang diễn ra mạnh mẽ trên quy mô toàn cầu. Báo cáo của Liên hợp quốc cho thấy, hiện có khoảng 55% dân số thế giới sinh sống tại khu vực đô thị và con số này dự kiến sẽ tăng lên khoảng 68% vào năm 2050. Tại Việt Nam, tỷ lệ đô thị hóa đã vượt 40% và tiếp tục tăng nhanh. Riêng tại Thành phố Hồ Chí Minh, ước tính số dân sống ở khu vực đô thị lên tới hơn 13,6 triệu người, chiếm 13,4% tổng dân số cả nước.
Thực trạng này đặt ra những thách thức lớn cho thành phố, bao gồm sức ép ngày càng tăng về nhu cầu lương thực, môi trường và hạ tầng. Đồng thời, nó cũng yêu cầu cấp thiết phải phát triển các mô hình sản xuất nông nghiệp phù hợp với điều kiện đô thị, đảm bảo tính bền vững và hiệu quả.
Những thách thức và cơ hội cho nông nghiệp đô thị
Phát triển nông nghiệp đô thị đang đối mặt với bài toán khó về ba yếu tố chính: quỹ đất và tài nguyên, môi trường-biến đổi khí hậu và công nghệ. Bà Hồ Thị Quyên, Phó Giám đốc ITPC, nhận định: “Nhiều mô hình nông nghiệp công nghệ cao đã được triển khai hiệu quả tại Việt Nam, nhất là tại các đô thị lớn. Với hệ sinh thái đổi mới sáng tạo năng động cùng hoạt động của Khu Nông nghiệp công nghệ cao, Thành phố Hồ Chí Minh hội tụ đủ điều kiện để phát triển các mô hình nông nghiệp đô thị tiên tiến.”
Tuy nhiên, việc nhân rộng các mô hình này vẫn còn những hạn chế và trở ngại nhất định, đặc biệt trong khâu kết nối giữa nghiên cứu, doanh nghiệp và thị trường, cũng như việc chuyển giao công nghệ vào thực tiễn sản xuất. Những khó khăn khác bao gồm:
- Diện tích đất nông nghiệp ngày càng bị thu hẹp do quá trình đô thị hóa diễn ra nhanh chóng.
- Các đô thị lớn đang phải đối mặt với ô nhiễm và yêu cầu phát triển bền vững.
- Yêu cầu của người tiêu dùng ngày càng cao về chất lượng, an toàn và truy xuất nguồn gốc, đòi hỏi nông nghiệp phải chuyển đổi mạnh mẽ.
Để vượt qua những thách thức này, cần tăng cường ứng dụng các công nghệ như trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT), tự động hóa và kinh tế tuần hoàn nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất và gia tăng giá trị cho sản phẩm nông nghiệp đô thị.
Nông nghiệp đô thị: Cơ sở hạ tầng sinh thái thiết yếu
Ông Phạm Cao Khải, Trưởng phòng Khoa học và Đào tạo (Ban Quản lý Khu nông nghiệp công nghệ cao thành phố - AHTP), chia sẻ: “Không chỉ cung cấp nông sản, nông nghiệp đô thị còn được xem là ‘cơ sở hạ tầng sinh thái thiết yếu’, là thành phần nòng cốt trong quá trình xây dựng và phát triển một đô thị tuần hoàn, hướng tới đạt mục tiêu phát thải ròng bằng ‘0’ vào năm 2050.”
Trên địa bàn thành phố, nhiều khu vực có diện tích hạn chế như mái nhà và sân thượng đang được tận dụng hiệu quả để phát triển các mô hình nông nghiệp hiện đại. Điển hình là mô hình “nông trại container di động” vận hành độc lập, sử dụng năng lượng mặt trời và kết hợp hệ thống tưới nhỏ giọt tự động. Trong lĩnh vực thủy sản, việc triển khai hệ thống nuôi trồng tuần hoàn khép kín (RAS) đã góp phần giảm thiểu rủi ro ô nhiễm môi trường. Nguồn nước được xử lý liên tục thông qua màng lọc sinh học, không xả thải mầm bệnh, đồng thời tích hợp hệ thống camera AI để giám sát chặt chẽ quy trình sinh trưởng.
Ứng dụng thực tiễn và lợi ích đa chiều
Bà Nguyễn Thị Vân Anh, Giám đốc Hợp tác xã Tam Nông Việt Nam (xã Thái Mỹ), nhấn mạnh: “Việc ứng dụng các mô hình nông nghiệp đô thị đang là hướng phát triển bền vững cho bài toán lương thực, thực phẩm cũng như kiến trúc đô thị tương lai.”
Dựa trên điều kiện không gian và quỹ thời gian cụ thể, các hộ gia đình có thể linh hoạt tận dụng diện tích từ lan-can, góc khuất đến mặt sàn để triển khai trồng rau, củ, quả trong chậu nhựa, thùng xốp; hoặc áp dụng phương pháp trồng rau thủy canh hoặc địa canh tự động hóa. Việc phát triển và nhân rộng mô hình nông nghiệp đô thị quy mô hộ gia đình không chỉ giải quyết nhu cầu về thực phẩm an toàn mà còn có thể tạo ra không gian kết nối các thành viên trong gia đình.
Về mặt môi trường, phát triển nông nghiệp đô thị góp phần gia tăng mảng xanh trong lòng thành phố, làm mát không gian sống và giảm thiểu lượng rác thải sinh hoạt. Do đó, thành phố cần có cơ chế, chính sách khuyến khích các hộ dân từng bước chuyển đổi các không gian sinh hoạt còn trống thành những khu vườn nhỏ. Khi hàng nghìn hộ gia đình cùng tham gia, điều này sẽ đóng góp đáng kể vào việc tự chủ thực phẩm và kiến tạo môi trường sống xanh-sạch-đẹp, thân thiện với môi trường.
Đề án đào tạo nghề nông nghiệp đô thị của TP.HCM không chỉ là bước đi chiến lược nhằm nâng cao chất lượng lao động nông thôn mà còn là động lực quan trọng thúc đẩy phát triển bền vững, ứng phó hiệu quả với những thách thức của đô thị hóa và biến đổi khí hậu trong tương lai.
