Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã giao Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật phối hợp với Viện Nghiên cứu Rau quả tổ chức lấy ý kiến góp ý cho dự thảo tiêu chuẩn quốc gia (TCVN) về quy trình sản xuất và sơ chế rau đảm bảo an toàn thực phẩm.
Thực trạng sản xuất rau tại Việt Nam
Ông Nguyễn Xuân Điệp, đại diện đơn vị chủ trì xây dựng dự thảo từ Viện Nghiên cứu Rau quả, cho biết mỗi năm Việt Nam sản xuất hàng chục triệu tấn rau, trong đó có nhiều sản phẩm xuất khẩu. Rau là thực phẩm thiết yếu trong bữa ăn hàng ngày của người dân. Tuy nhiên, ngành rau đang đối mặt với những thách thức lớn về an toàn thực phẩm, bao gồm ô nhiễm nguồn nước, đất canh tác và tình trạng lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật.
Phần lớn người sản xuất rau hiện nay là các hộ nông dân với quy mô nhỏ lẻ. Việc áp dụng tiêu chuẩn VietGAP đòi hỏi chi phí đầu tư cao, năng lực quản lý và duy trì chứng nhận vượt quá khả năng của nhiều hộ. Theo số liệu từ Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, sau 15 năm triển khai, đến năm 2025, cả nước chỉ có hơn 8.000 ha được cấp chứng nhận VietGAP, tương đương khoảng 0,5 - 0,6% tổng diện tích sản xuất rau (1,15 triệu ha).
Điểm mới của dự thảo TCVN
Ông Nguyễn Xuân Điệp nhấn mạnh, điểm mới nổi bật của dự thảo TCVN là cách tiếp cận theo chuỗi và quản lý rủi ro, tập trung kiểm soát ba nhóm mối nguy chính ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người tiêu dùng:
- Mối nguy hóa học: dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, kim loại nặng.
- Mối nguy sinh học: vi khuẩn, nấm gây bệnh.
- Mối nguy vật lý: dị vật, tạp chất.
Theo dự thảo, nông dân chỉ cần ghi chép và lưu trữ các thông tin cốt lõi trong quá trình sản xuất như: tên cơ sở, giống, loại phân bón, thuốc bảo vệ thực vật sử dụng và thời gian cách ly. Điều này giúp giảm bớt thủ tục hành chính so với các tiêu chuẩn hiện hành.
Kiến nghị bổ sung kiểm soát nitrat
Góp ý cho ban soạn thảo, GS-TS Trần Khắc Thi, nguyên Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Rau quả, cho rằng rau có mức độ rủi ro an toàn thực phẩm cao hơn nhiều loại nông sản khác. Nhiều loại rau được sử dụng trực tiếp mà không qua chế biến hoặc xử lý nhiệt, do đó nguy cơ về an toàn thực phẩm ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người tiêu dùng. Ông nhấn mạnh việc xây dựng và sớm ban hành tiêu chuẩn quốc gia về rau an toàn là cần thiết.
GS-TS Trần Khắc Thi cũng lưu ý rằng trong nhóm kiểm soát chỉ tiêu hóa học, dự thảo chưa đề cập đến nitrat. Ông kiến nghị bổ sung kiểm soát chất này trong TCVN, vì nitrat tích tụ ở mức độ cao trong rau có thể chuyển hóa thành các chất gây ung thư.
Hỗ trợ hộ sản xuất nhỏ lẻ
Ông Nguyễn Quý Dương, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, khẳng định dự thảo TCVN mới không nhằm thay thế các tiêu chuẩn hiện hành. Thực tế, một số tiêu chuẩn hiện nay yêu cầu nông dân ghi chép quá nhiều, dẫn đến khó thực hiện. Trong khi đó, Luật An toàn thực phẩm chỉ bắt buộc các cơ sở lớn phải đáp ứng đầy đủ điều kiện, còn hộ sản xuất nhỏ lẻ chỉ cần cam kết.
Ông Dương cho rằng, để các hộ nhỏ lẻ sản xuất đảm bảo an toàn thực phẩm, cần có một tiêu chuẩn với những điều kiện đơn giản hơn, dễ làm và dễ kiểm soát. Điều này sẽ thu hút nhiều nông dân tham gia chuỗi giá trị nông sản an toàn, giúp đảm bảo nguồn cung thực phẩm sạch ổn định cho người dân và nâng cao giá trị xuất khẩu.
Bổ sung cho VietGAP, không thay thế
Theo ban soạn thảo, TCVN về rau an toàn được xác định là công cụ kỹ thuật hỗ trợ và bổ sung cho VietGAP, chứ không thay thế. Nếu VietGAP hướng tới hệ thống quản lý toàn diện và chứng nhận sản xuất tốt, thì tiêu chuẩn này tập trung vào các yêu cầu kỹ thuật cơ bản nhằm đảm bảo an toàn thực phẩm và mở rộng khả năng áp dụng trong thực tế. Dự kiến tiêu chuẩn sẽ được ban hành trong năm nay.
