Tỏi Lý Sơn trúng mùa, nông dân 'đắng lòng' vì giá rớt thê thảm
Những ngày giữa tháng 3 năm 2026, không khí thu hoạch tỏi Lý Sơn đang diễn ra khẩn trương trên khắp các cánh đồng tại đặc khu Lý Sơn, tỉnh Quảng Ngãi. Từng bó tỏi trắng được nhổ lên, rũ sạch cát, và xếp thành hàng dài chờ vận chuyển. Đối với nhiều hộ dân nơi đây, đây lẽ ra phải là thời điểm vui mừng nhất trong năm sau nhiều tháng đầu tư công sức và tiền bạc. Tuy nhiên, nỗi lo về giá cả đang phủ bóng đen lên niềm vui ấy, khiến tâm trạng của người nông dân trở nên nặng nề.
Năng suất cao nhưng giá thấp, nông dân chật vật
Gia đình ông Đặng Hạnh, một hộ trồng tỏi lâu năm tại đặc khu Lý Sơn, đang tất bật thu hoạch vụ tỏi đông xuân. Nhờ điều kiện thời tiết thuận lợi, ruộng tỏi của gia đình ông phát triển tốt, ít sâu bệnh, và đạt năng suất khá cao, bình quân mỗi sào từ 500 đến 600 kg tỏi tươi. Tuy nhiên, theo ông Hạnh, mức giá hiện tại chỉ dao động từ 30.000 đến 35.000 đồng/kg, thấp hơn đáng kể so với những năm trước. "Giá như vậy là không bằng mấy năm trước. Làm thì vẫn vậy nhưng giá thành lại thấp hơn", ông Hạnh chia sẻ với vẻ mặt đầy lo âu.
Nhiều hộ trồng tỏi khác tại Lý Sơn cũng đang đối mặt với bài toán tương tự, khi chi phí đầu tư cho mỗi vụ sản xuất ngày càng tăng cao. Theo người dân địa phương, để canh tác một sào tỏi Lý Sơn hiện nay cần khoảng 20 triệu đồng, bao gồm các khoản như giống, phân bón, công chăm sóc, và đặc biệt là chi phí tưới nước. Với mức đầu tư này, giá tỏi tươi phải đạt từ 50.000 đồng/kg trở lên thì người trồng mới có thể thu về lợi nhuận.
Thị trường biến động, lợi thế 'vàng trắng' dần mất đi
Tuy nhiên, thực tế thị trường lại đang đi ngược lại kỳ vọng của nông dân. Giá tỏi liên tục duy trì ở mức thấp, thậm chí có thời điểm xuống dưới ngưỡng hòa vốn, khiến nhiều hộ dân rơi vào cảnh "lấy công làm lời". Bà Phạm Thị Thy, một nông dân có nhiều năm gắn bó với cây tỏi ở đặc khu Lý Sơn, cho biết trước đây tỏi và hành từng giúp nhiều hộ dân trên đảo vươn lên khá giả. Nhưng vài năm trở lại đây, việc trồng tỏi ngày càng trở nên khó khăn hơn.
"Bây giờ, nhiều nơi trồng tỏi quá nên giá không còn như trước. Đất ở đây cũng không còn màu mỡ, phải tưới nhiều nước, bón nhiều phân hơn. Hồi xưa trồng xuống chỉ tưới vài lần là được, giờ thì tưới suốt", bà Thy giải thích. Những thay đổi về điều kiện canh tác, cùng với áp lực từ thị trường, khiến cây trồng từng được xem là "vàng trắng" của đảo dần mất đi lợi thế cạnh tranh.
Sản lượng tăng nhưng đầu ra bấp bênh
Theo thống kê, vụ tỏi đông xuân 2025-2026, toàn đặc khu Lý Sơn đã xuống giống khoảng 314 ha. Đến thời điểm hiện tại, người dân đã thu hoạch hơn 50% diện tích, với năng suất ước đạt khoảng 80 tạ/ha – một mức được xem là khá cao so với nhiều năm gần đây. Tuy nhiên, nghịch lý "được mùa, mất giá" tiếp tục lặp lại. Sản lượng tăng nhưng giá thu mua lại giảm, khiến tổng thu nhập của người trồng không đạt như kỳ vọng.
Ông Nguyễn Đạo, Phó chủ tịch thường trực UBND đặc khu Lý Sơn, cho biết vụ tỏi năm nay nhìn chung đạt về năng suất, nhưng giá tỏi lại đang ở mức thấp, chỉ khoảng 30.000 đồng/kg, khiến người dân không khỏi lo lắng. "Để tránh điệp khúc được mùa, mất giá, địa phương mong muốn các cấp, ngành và doanh nghiệp cùng vào cuộc, tìm đầu ra ổn định để nâng giá trị tỏi Lý Sơn", ông Đạo nhấn mạnh.
Giải pháp nào cho tương lai?
Tỏi từ lâu đã trở thành sản phẩm nông nghiệp đặc trưng, gắn liền với thương hiệu và sinh kế của người dân Lý Sơn. Tuy nhiên, sự phụ thuộc lớn vào thị trường tự do, thiếu liên kết tiêu thụ bền vững khiến giá cả luôn trong tình trạng bấp bênh. Hiện nay, phần lớn tỏi Lý Sơn sau khi thu hoạch vẫn được tiêu thụ qua thương lái, chưa có nhiều doanh nghiệp tham gia bao tiêu sản phẩm lâu dài. Điều này khiến nông dân luôn ở thế bị động, dễ bị ảnh hưởng khi thị trường biến động.
Bên cạnh đó, việc mở rộng diện tích trồng tỏi ở nhiều địa phương khác cũng góp phần làm tăng nguồn cung, tạo áp lực cạnh tranh trực tiếp lên tỏi Lý Sơn. Trước thực tế này, chính quyền địa phương đang nỗ lực tìm kiếm các giải pháp nhằm ổn định đầu ra, như:
- Kết nối với doanh nghiệp để tạo chuỗi liên kết tiêu thụ.
- Đẩy mạnh quảng bá thương hiệu tỏi Lý Sơn trên thị trường trong và ngoài nước.
- Phát triển các sản phẩm chế biến sâu từ tỏi để gia tăng giá trị.
Tuy nhiên, đây là bài toán không thể giải quyết trong "một sớm một chiều", đòi hỏi sự kiên trì và hợp tác từ nhiều phía. Trong khi đó, niềm vui của nông dân đặc khu Lý Sơn vẫn chưa trọn vẹn, khi họ phải đối mặt với thách thức kép: được mùa nhưng mất giá, khiến cuộc sống càng thêm chật vật.
