Sầu Riêng Đông Nam Á Khủng Hoảng: Trung Quốc Đổi Thị Hiếu, Nông Dân Lao Đao
Thị trường sầu riêng Đông Nam Á đang chao đảo khi Trung Quốc – thị trường xuất khẩu chủ lực – thay đổi thị hiếu, chuyển từ sầu riêng đông lạnh sang sầu riêng tươi. Sự dịch chuyển này đẩy ngành sầu riêng Malaysia vào khủng hoảng trầm trọng, với giá giảm mạnh và nguồn cung dư thừa. Các chuyên gia cảnh báo Thái Lan có thể là nạn nhân kế tiếp trong làn sóng này.
Thị Hiếu Thay Đổi, Malaysia Chịu Thiệt Hại Nặng Nề
Ông Liew Jia Soon, một nông dân Malaysia, từng hồi hương năm 2018 với kỳ vọng vào lợi nhuận hấp dẫn từ sầu riêng. Tuy nhiên, tám năm sau, lợi nhuận của ông đã giảm tới 60%. “Trong vụ này, lợi nhuận của nông dân đã giảm tới 60%”, ông Liew chia sẻ với tờ New York Times khi đứng trước hàng trăm quả sầu riêng không bán được tại Raub.
Vấn đề không phải do người Trung Quốc giảm mua sầu riêng, mà vì họ nay chuộng sầu riêng tươi hơn sầu riêng đông lạnh – mặt hàng chủ lực của Malaysia. Sự thay đổi này buộc Malaysia phải tái cấu trúc chuỗi cung ứng, nhưng hạn chế về chuyến bay vận chuyển nông sản tươi sống sang Trung Quốc khiến việc chuyển đổi gặp khó khăn.
Giá Sầu Riêng Rớt Thảm, Dư Cung Nghiêm Trọng
Giá sầu riêng tại Malaysia đã rơi xuống mức thấp nhất trong một thập kỷ vào tháng 12, chỉ còn 10 ringgit/kg (khoảng 65.000 VNĐ/kg). Tình trạng dư thừa nghiêm trọng được nhiều người gọi là “cơn sóng thần sầu riêng”. Khủng hoảng càng trầm trọng hơn do đặc thù nghề trồng sầu riêng: một cây mới trồng cần 5–10 năm mới cho trái, khiến nông dân phải dự báo nhu cầu trước cả thập kỷ – một canh bạc đầy rủi ro.
Diện tích trồng sầu riêng tại Malaysia đã tăng mạnh từ hơn 163.000 ha năm 2016 lên vượt 227.000 ha năm 2024, với sản lượng gần như tăng gấp đôi lên hơn 568.000 tấn. Chính sự mở rộng ồ ạt này, dựa trên kỳ vọng nhu cầu Trung Quốc tăng, đang góp phần tạo ra nguồn cung dư thừa hiện nay.
Cạnh Tranh Khu Vực Và Tương Lai Ảm Đạm
Cạnh tranh từ các nước xuất khẩu sầu riêng khác trong khu vực như Thái Lan, Việt Nam và Indonesia cũng giáng đòn nặng nề lên nông dân Malaysia. Ông Ken Tan, chủ trang trại Durianhill Plantation, cho biết lượng sầu riêng xuất khẩu sang Trung Quốc của gia đình ông đã giảm 40% so với cùng kỳ năm ngoái.
Theo ông Sam Tan, Chủ tịch Hiệp hội Xuất khẩu sầu riêng Malaysia, Thái Lan có thể là nạn nhân tiếp theo, với dự báo giá thấp trong mùa cao điểm tháng 4. Trong khi đó, Trung Quốc đang thúc đẩy trồng sầu riêng trong nước, hướng tới mục tiêu tự cung tự cấp, làm gia tăng áp lực cho các nhà xuất khẩu Đông Nam Á.
Chính Phủ Hỗ Trợ Và Cơ Hội Cho Người Tiêu Dùng Nội Địa
Để hỗ trợ nông dân, chính phủ Malaysia đã thu mua một phần sầu riêng dư thừa. Bộ Nông nghiệp khuyến nghị chuyển hướng sang định vị sầu riêng Malaysia ở phân khúc cao cấp thay vì chạy theo sản lượng lớn. Bộ trưởng Nông nghiệp Mohamad Sabu gọi tình trạng dư cung hiện nay là “tạm thời”, tin rằng vụ cao điểm tiếp theo vào tháng 6 sẽ là phép thử rõ ràng hơn.
Ngược lại, với người tiêu dùng Malaysia, cú sập giá lại là tin vui. Trước đây, nhu cầu từ Trung Quốc đẩy giá lên cao, khiến sầu riêng trở nên xa xỉ. Giờ đây, họ có thể thưởng thức sầu riêng với giá rẻ chưa từng thấy tại các khu chợ đêm.
Triển Vọng Dài Hạn Và Cảnh Báo Từ Chuyên Gia
Các doanh nghiệp Malaysia đang tìm cách mở rộng sang thị trường mới như Đài Loan (Trung Quốc) và Peru, nhưng quy mô không thể so sánh với Trung Quốc. Ông Stephen Chow, chủ trang trại Chow Kai Pheng Enterprise, cảnh báo nguồn cung nhiều khả năng sẽ vượt xa nhu cầu trong 3–5 năm tới, khi hàng loạt cây sầu riêng trồng từ nhiều năm trước bắt đầu cho trái.
“Những gì Malaysia đang trải qua hiện nay chỉ mới là màn dạo đầu”, ông Chow nhận định. Với sản lượng dự kiến tiếp tục tăng lên 590.000 tấn trong năm nay, ngành sầu riêng Đông Nam Á đối mặt với thách thức lớn trong việc thích ứng với biến động thị trường toàn cầu.
