Tại hội thảo "Nông nghiệp tái sinh - Hướng đi bền vững cho nông nghiệp Việt Nam", ông Wouter Melis Van Ravenhorst, Giám đốc Control Union Việt Nam, nhấn mạnh dù là quốc gia có thế mạnh nông nghiệp, Việt Nam đang đối mặt với nhiều "rào cản xanh" khắt khe từ các thị trường nhập khẩu. Trước áp lực đó, nông nghiệp tái sinh được xem là giải pháp sống còn giúp ngành cà phê nâng cao sức cạnh tranh và gia tăng giá trị cho nông dân.
Nông nghiệp tái sinh mang lại đa giá trị
Theo ông Wouter, nông nghiệp tái sinh không còn là xu hướng mà đã trở thành yêu cầu tất yếu trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Mô hình này giúp phục hồi hệ sinh thái, giảm phát thải khí nhà kính và nâng cao giá trị nông sản. Ông Nguyễn Văn Thiết, Quản lý Văn phòng Rainforest Alliance tại Việt Nam, cho rằng đây là thời điểm vàng để ngành cà phê chuyển mình. Một trang trại tái sinh không chỉ tạo sản phẩm xanh mà còn phục hồi đa dạng sinh học và xây dựng mối quan hệ hài hòa giữa con người với thiên nhiên.
"Đất không chỉ là tư liệu sản xuất mà cần được xem là một đối tác. Khi đó, người nông dân không chỉ khai thác mà còn đầu tư để đất khỏe hơn, màu mỡ hơn cho những mùa vụ tiếp theo", ông Thiết chia sẻ.
NESCAFÉ Plan tiên phong chuyển đổi
Ông Phạm Phú Ngọc, Trưởng Chi nhánh Nestlé Việt Nam tại Tây Nguyên, Giám đốc Chương trình Phát triển Nông nghiệp, cho biết Nestlé là doanh nghiệp tiên phong hỗ trợ nông dân chuyển dịch sang canh tác bền vững thông qua chương trình NESCAFÉ Plan, triển khai từ năm 2011. Chương trình đã thay thế phương thức canh tác truyền thống bằng mô hình nông nghiệp tái sinh, mang lại lợi ích cho môi trường, đa dạng sinh học, cải thiện kinh tế hộ gia đình và phát triển xã hội.
Thách thức lớn nhất, theo ông Ngọc, là giúp nông dân tiếp cận khái niệm mới một cách đơn giản. Nestlé đã "bình dân hóa" các nguyên tắc cốt lõi thành ba nhóm thực hành: đất, nước và đa dạng sinh học. Với đất, nông dân duy trì thảm thực vật che phủ, tận dụng phụ phẩm sản xuất phân hữu cơ, bón phân cân đối, giúp giảm 20-40% phân bón hóa học, cải thiện chất lượng đất và giảm chi phí. Lượng nước tưới giảm 40-60% theo nhu cầu cây, bảo tồn nguồn nước và tiết kiệm chi phí điện, nhiên liệu. Đa dạng sinh học được thực hiện qua trồng xen và nông lâm kết hợp, như trồng thêm hồ tiêu hoặc cây ăn trái để tạo bóng mát và đa dạng nguồn thu.
Nông dân hưởng lợi từ nông nghiệp tái sinh
Ông Ngọc cho biết giá trị của nông nghiệp tái sinh thể hiện qua hiệu quả kinh tế. Thu nhập của nông dân tăng từ 30% đến 150% so với mô hình chuyên canh nhờ giảm chi phí đầu vào và đa dạng nguồn thu từ xen canh. Sau hơn 15 năm, NESCAFÉ Plan đã đồng hành cùng hơn 23.000 hộ nông dân Tây Nguyên, tạo thay đổi rõ rệt về năng suất, thu nhập và tư duy canh tác.
Điển hình, bà Mai Thị Nhung (Đắk Lắk) áp dụng nông nghiệp tái sinh trên vườn cà phê 2 ha xen canh hồ tiêu, sầu riêng, kết hợp công cụ quản lý kinh tế nông hộ dựa trên dữ liệu số, đạt lợi nhuận hơn 1,2 tỉ đồng mỗi vụ.
Bà Hoàng Thị Thu Hương, cán bộ dự án cấp cao của Tổ chức Hợp tác Quốc tế Đức (GIZ), nhận định điểm khác biệt của nông nghiệp tái sinh là khả năng phục hồi tài nguyên thiên nhiên. Theo "Đề án sản xuất giảm phát thải trong lĩnh vực trồng trọt giai đoạn 2025-2035, tầm nhìn đến năm 2050" của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, cà phê là một trong những ngành hàng có tiềm năng giảm phát thải lớn. Bà Hương cho rằng chuyển đổi sang nông nghiệp tái sinh giúp đáp ứng các quy định như EUDR và mở ra cơ hội tham gia thị trường tín chỉ carbon, tạo thêm nguồn thu cho người sản xuất, khẳng định vị thế cà phê Việt trên bản đồ nông sản bền vững toàn cầu.
