Đồng Tháp: Nông dân chịu cảnh 'bẻ lái' từ thương lái, đòi hỏi tái cấu trúc chuỗi giá trị
Thị trường nông sản biến động không ngừng, nhưng sự xung đột lợi ích giữa nông dân và thương lái vẫn tiếp diễn, gây ra nhiều hệ lụy nghiêm trọng. Đã đến lúc cần tổ chức lại hệ thống thương lái một cách chuyên nghiệp và minh bạch hơn để bảo vệ quyền lợi của những người sản xuất.
Những cú 'bẻ lái' đau lòng trong vụ sầu riêng
Trong vụ sầu riêng năm 2026, nhiều nông dân tại tỉnh Đồng Tháp đã phải chịu cảnh 'bẻ lái' ngoạn mục từ phía thương lái. Ông Nguyễn Văn Bé, ngụ tại xã Mỹ Thành, đã ký hợp đồng bán 0,8ha sầu riêng giống Monthong cho thương lái tên N.D.K. với giá 120.000 đồng/kg và nhận đặt cọc 150 triệu đồng. Tuy nhiên, đến ngày thu hoạch, thương lái này không xuất hiện do giá sầu riêng bắt đầu giảm.
Lúc này, ông N.M.M. xuất hiện, tự nhận là chủ mua thực sự và chuyển khoản tiền đặt cọc. Ông N.D.K. chỉ là 'cò' mua sầu riêng cho ông M. Sau khi thương lượng, ông Bé đồng ý cho ông M. kiểm tra vườn, nhưng ông M. lại nói sầu riêng chưa chín và yêu cầu kéo dài thêm 4 ngày. Khi giá giảm mạnh, thương lái yêu cầu giảm giá xuống còn 85.000 đồng/kg và tiếp tục trì hoãn thu hoạch.
Cuối cùng, nhà vườn buộc phải chấp nhận bán với giá 85.000 đồng/kg. Đáng chú ý, khi giá tăng vọt lên hơn 100.000 đồng, ông M. lại không xuất hiện và nói đã bán vườn cho ông N., khiến chủ vườn tiếp tục bán với giá thấp. Ông Bé tâm sự: 'Nhà vườn luôn là người chịu thiệt. Nếu không bán cho họ, chúng tôi cũng không biết bán cho ai.'
Hiện tượng tương tự trong vụ lúa
Không chỉ sầu riêng, trong vụ lúa đông xuân 2025-2026, nông dân các xã Mỹ Thành, Thạnh Phú, Hậu Mỹ cũng chịu cảnh tương tự. Ông Nguyễn Tấn Minh trồng 1,1ha lúa OM 18, được thương lái H. đặt cọc với giá 6.400 đồng/kg. Đến ngày thu hoạch, thương lái này yêu cầu giảm xuống 5.900 đồng/kg.
Ông Minh chia sẻ: 'Giá lúa quá thấp, nhưng thương lái H. đã mua độc quyền khu vực, khiến tôi không tìm được ai khác. Lúa chín rục ngoài đồng, gia đình buộc phải năn nỉ bán với giá thấp.'
Vai trò và hạn chế của thương lái
Trong bối cảnh sản xuất nhỏ lẻ, thương lái đóng vai trò quan trọng trong việc thu gom, vận chuyển và kết nối nông dân với thị trường. Họ tham gia vào các hoạt động tài chính nhỏ, ứng vốn và chia sẻ rủi ro. Tuy nhiên, mô hình vận hành tự phát đã bộc lộ nhiều hạn chế.
Ông Lê Hà Luân, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đồng Tháp, nhận định: 'Thương lái đã đảm nhận chức năng logistics, tín dụng và thông tin thị trường, nhưng thiếu liên kết và chuẩn mực, ảnh hưởng đến hiệu quả chuỗi giá trị.'
Giải pháp tái cấu trúc chuỗi giá trị
Để khắc phục tình trạng này, tỉnh Đồng Tháp đang thúc đẩy việc tổ chức lại thương lái theo hướng chuyên nghiệp hơn. Các biện pháp bao gồm:
- Định danh và chuẩn hóa hoạt động thương lái, gắn kết họ với hợp tác xã và doanh nghiệp.
- Áp dụng tiêu chuẩn truy xuất nguồn gốc và chất lượng trong khâu thu mua.
- Tích hợp thương lái vào hệ sinh thái công nghệ thông qua chuyển đổi số.
Theo ông Luân, việc này sẽ giúp thương lái trở thành một phần của hệ thống quản trị hiện đại, nâng cao năng lực cạnh tranh cho nông sản địa phương.
