Nông dân Cà Mau rạng rỡ với mô hình lúa giảm phát thải, lợi nhuận tăng vọt
Trên cánh đồng của Hợp tác xã Dịch vụ Nông nghiệp Kinh Dớn thuộc xã Đá Bạc, tỉnh Cà Mau, lão nông Ngô Văn Nghề vừa hoàn tất thu hoạch 5 ha lúa vụ đông xuân. Đứng trước những bao lúa căng tròn, ông Nghề không giấu nổi sự mãn nguyện. Nhờ mạnh dạn áp dụng quy trình trồng lúa giảm phát thải, mỗi công đất ông đã tiết kiệm được 5 kg lúa giống và giảm đáng kể lượng phân bón, khoảng chục ký. Tính toán kỹ lưỡng, gia đình ông giữ lại được khoảng 300.000 đồng tiền mặt cho mỗi công đất trồng lúa.
Vừa phe phẩy chiếc nón lá, ông Nghề tươi cười chia sẻ: “Ban đầu tôi cũng lo lắng, nhưng khi thực hiện theo quy trình mới, hiệu quả vượt trội hơn hẳn so với những năm trước. Lợi ích đến tay thấy rõ ràng: đầu tiên là đỡ tiền phân bón, thứ hai là nhẹ gánh chi phí lúa giống. Điều mừng nhất là lúa ít bị dịch bệnh hơn, cây cứng cáp và cho năng suất cao.”
Niềm vui lan tỏa trên đồng ruộng
Chung niềm phấn khởi với ông Nghề, ông Nguyễn Trường Đời, một thành viên khác của hợp tác xã, cũng đang say sưa tính toán cho mùa vụ. Theo ông Đời, phương pháp canh tác mới giúp cây lúa phát triển khỏe mạnh, ít đổ ngã và hạn chế sâu bệnh. Sau khi trừ hết chi phí, mỗi công đất mang về cho gia đình ông khoảng 3,5 triệu đồng tiền lời, cao hơn hẳn so với canh tác truyền thống trước đây.
Giọng nói rổn rảng đầy tự hào, ông Đời cho biết: “Năng suất lúa năm nay rất ổn định, đạt từ 900 đến 1.000 kg mỗi công. Điều tôi thích nhất là sản xuất ra hạt lúa đạt chuẩn chất lượng, doanh nghiệp xuống tận nơi thu mua mà không bỏ sót hạt nào. Công ty liên kết với hợp tác xã mua lúa giảm phát thải với giá cao hơn thị trường tới 200 đồng/kg, thật sự là một niềm vui lớn.”
Hành trình từ thử nghiệm đến mở rộng
Xã Đá Bạc bắt đầu thử nghiệm trồng lúa giảm phát thải từ vụ hè thu năm 2025, với diện tích ban đầu chỉ 60 ha. Nhờ thành công bước đầu, đến vụ đông xuân này, diện tích đã được mở rộng lên 150 ha, mang lại màu xanh hy vọng cho cả vùng. Bà Tô Hồng Chính, Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã, nhìn những cánh đồng thay áo mới với bao kỳ vọng. Bà âu yếm gọi thành quả này là “hạt gạo xanh” – không chỉ giúp nông dân mở rộng thị trường tiêu thụ và tăng giá trị bền vững, mà còn góp phần giữ gìn môi trường đồng ruộng trong lành và bảo vệ sức khỏe người trồng.
Bà Chính chia sẻ: “Làm lúa theo cách mới, năng suất đạt khoảng 6,5 tấn/ha, lợi nhuận cao hơn gần 9 triệu đồng so với canh tác thông thường. Thành công của vụ mùa đã tạo niềm tin và lan tỏa mạnh mẽ trong cộng đồng. Nông dân vui vẻ chấp nhận giảm lượng lúa giống, từ đó làm cơ sở để cắt giảm phân bón và thuốc bảo vệ thực vật. Nhờ vậy, chi phí và mức phát thải đều giảm, trong khi lợi nhuận thu về lại tăng đáng kể.” Bà tha thiết kiến nghị cấp trên cho phép nhân rộng mô hình ra hơn 3.450 ha để phát huy tối đa hiệu quả.
Thách thức và định hướng phát triển
Cách canh tác thuận tự nhiên đang dần thay đổi diện mạo nông nghiệp Cà Mau. Năm 2025, tỉnh triển khai thành công 4 mô hình ở vụ hè thu, và đến vụ đông xuân, con số này đã tăng lên 24 mô hình, phủ xanh khoảng 1.400 ha. Theo thống kê ban đầu, lợi nhuận của nông dân tăng thêm từ 4 đến 6 triệu đồng mỗi hecta. Quan trọng hơn, mỗi hecta lúa ước tính giúp giảm từ 3,3 đến 3,5 tấn khí thải nhà kính, góp phần làm cho bầu trời khu vực miền Tây Nam Bộ trong lành và mát mẻ hơn.
Tuy nhiên, hành trình hướng tới nền nông nghiệp xanh của Cà Mau vẫn đối mặt với không ít thách thức. Ông Lê Văn Sử, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh, phân tích: tỉnh chưa từng tham gia Dự án chuyển đổi nông nghiệp bền vững tại Việt Nam (VNSAT), nên thiếu kinh nghiệm nền tảng và phải tự mình dò dẫm, đúc kết từng bước. Hạ tầng thủy lợi chưa đồng bộ và biến đổi khí hậu ngày càng khắc nghiệt cũng là những rào cản. Đặc biệt, với mô hình lúa-tôm phổ biến, đất canh tác thường xuyên ngập nước, gây khó khăn cho việc áp dụng kỹ thuật “tưới ngập khô xen kẽ” – yếu tố then chốt để giảm phát thải.
Ông Sử đưa ra các định hướng linh hoạt: “Chúng tôi sẽ quy hoạch lại vùng sản xuất rõ ràng, phân định khu vực chuyên lúa và lúa-tôm. Hệ thống thủy lợi sẽ được đầu tư phân kỳ, phối hợp nhịp nhàng với tiến độ nhân rộng chương trình một triệu hecta lúa. Tỉnh cũng tích cực mời gọi doanh nghiệp, đặc biệt là các đơn vị xuất khẩu gạo hàng đầu, cùng tham gia xây dựng vùng trồng.” Bên cạnh nỗ lực địa phương, ông kiến nghị Trung ương và Bộ Nông nghiệp và Môi trường hỗ trợ thêm về hạ tầng thích ứng biến đổi khí hậu, cùng các cơ chế hợp tác công-tư (PPP) đột phá để huy động nguồn lực xã hội hóa. Chính sách tín dụng ưu đãi thông qua doanh nghiệp dẫn dắt sẽ tạo đòn bẩy, giúp nông dân dễ dàng tiếp cận vốn và tự tin hướng tới nền nông nghiệp phát thải thấp bền vững.
Đồng lúa Cà Mau đang nhen nhóm sắc vàng của no ấm và màu xanh bền vững. Trồng lúa phát thải thấp không còn là khái niệm xa vời, mà hiện diện trong từng bữa cơm, nụ cười và nhịp sống êm đềm của nhà nông, mở ra tương lai tươi sáng cho ngành nông nghiệp địa phương.
