Ngành dừa Việt Nam: Hành trình vươn tầm thế giới sau 15 năm phát triển
Năm 2010, Việt Nam sở hữu 140.000 ha dừa với kim ngạch xuất khẩu đạt 180 triệu USD. Sau một thập kỷ rưỡi, con số này đã có sự thay đổi đáng kinh ngạc. Hiện nay, diện tích trồng dừa cả nước đã tăng lên gần 201.000 ha, trong khi kim ngạch xuất khẩu vượt mốc 1,1 tỷ USD, phản ánh sự tăng trưởng mạnh mẽ của ngành nông nghiệp chiến lược này.
Vị thế quốc tế và cơ cấu ngành đa dạng
Việt Nam hiện đứng thứ 6 châu Á và thứ 7 thế giới về diện tích dừa, đồng thời xếp thứ 5 châu Á về thương hiệu sản phẩm từ dừa chế biến sâu. Tổng thể, ngành dừa Việt Nam được xếp hạng thứ 4 châu Á và thứ 5 thế giới, khẳng định vị thế quan trọng trên bản đồ nông sản toàn cầu.
Theo ông Cao Bá Đăng Khoa - Tổng Thư ký Hiệp hội Dừa Việt Nam (VCA), ngành dừa Việt Nam có khoảng 600 doanh nghiệp tham gia sản xuất và kinh doanh, hoạt động đa dạng từ thực phẩm, y dược, mỹ phẩm, gỗ, thủ công mỹ nghệ đến sản xuất nguyên liệu bán thành phẩm. Sự mở rộng này được minh chứng qua số lượng nhà máy sản xuất xuất khẩu: từ 8 nhà máy năm 2015 đã tăng lên 75 nhà máy vào năm 2025.
Thành tựu và mô hình liên kết hiệu quả
Nhiều nhà máy công nghệ cao với vùng nguyên liệu hàng chục nghìn ha đạt chuẩn đã khẳng định thương hiệu trên thị trường quốc tế. Hiện nay, không ít doanh nghiệp và hợp tác xã thu mua dừa đạt doanh thu vượt 100 tỷ đồng mỗi năm. Các chủ cơ sở nghề dừa cũng tích cực phát triển thương hiệu riêng, nâng cấp cơ sở thu mua và sản xuất.
Ông Nguyễn Văn Hây - đại diện một hợp tác xã ở phường An Hội, tỉnh Vĩnh Long - chia sẻ: "Thay vì chỉ gom dừa, hợp tác xã đã trở thành đối tác của một doanh nghiệp, ký hợp đồng bao tiêu dài hạn. Điều này giúp nông dân an tâm sản xuất, tránh được những đợt 'sóng giá' bất thường." Năm 2025, hợp tác xã này được bao tiêu trên 5 triệu trái dừa, doanh thu đạt khoảng 100 tỷ đồng từ dừa trái và các sản phẩm phụ.
Thủ phủ dừa Vĩnh Long và những thách thức
Vĩnh Long, với hơn 120.000 ha dừa, chiếm hơn 50% tổng diện tích cả nước, là thủ phủ dừa của Việt Nam. Năm 2025, sản lượng ước đạt 1,3 triệu tấn, kim ngạch xuất khẩu khoảng 500 triệu USD. Cây dừa đã góp phần phát triển sinh kế, nâng cao thu nhập cho gần 270.000 hộ dân trong tỉnh.
Tuy nhiên, ngành dừa vẫn đối mặt với không ít khó khăn. Chi phí logistics cho khâu vận chuyển còn cao, làm giảm khả năng cạnh tranh. Hạn chế trong khâu chế biến khiến giá trị gia tăng chưa tương xứng. Do đó, cần tinh gọn chuỗi cung ứng bằng cách đẩy mạnh chế biến tại chỗ. Các hợp tác xã cần được hỗ trợ vốn và nguồn nước sạch để thực hiện công đoạn nạo cơm dừa ngay tại địa phương, giúp tối ưu chi phí và tạo thêm việc làm.
Định hướng phát triển và tiềm năng tương lai
Sở Nông nghiệp và Môi trường Vĩnh Long cho biết, thời gian tới, ngành dừa tỉnh sẽ tập trung phát triển vùng nguyên liệu, đẩy mạnh chế biến sâu, và tăng cường quản lý theo chuỗi giá trị. Mục tiêu đến năm 2030 là đạt 132.000 ha diện tích dừa với sản lượng hơn 1,5 triệu tấn. Tỉnh cũng đẩy mạnh thu hút đầu tư, hỗ trợ doanh nghiệp phát triển ngành công nghiệp chế biến dừa, phấn đấu tốc độ tăng trưởng giá trị sản xuất và xuất khẩu đạt trên 10% mỗi năm.
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ảnh hưởng mạnh tại Đồng bằng sông Cửu Long, cây dừa được xem là cây chủ lực trong chuyển đổi cơ cấu cây trồng. Không chỉ phục vụ tiêu thụ nội địa, trái dừa Việt Nam đang trở thành thành phần quan trọng trong chuỗi nguyên liệu sản xuất toàn cầu, mở ra nhiều cơ hội phát triển bền vững.
