Mùa vải năm nay đang diễn ra với nhiều diễn biến trái ngược khi sản lượng sụt giảm nghiêm trọng do ảnh hưởng của thời tiết, trong khi giá bán lại tăng vọt lên mức kỷ lục, tạo nên một nghịch lý hiếm thấy trên thị trường nông sản.
Thời tiết bất lợi khiến sản lượng vải giảm mạnh
Theo thông tin từ Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), các yếu tố thời tiết bất lợi đã tác động trực tiếp đến toàn bộ chu kỳ sinh trưởng của cây vải, từ giai đoạn phân hóa mầm hoa cho đến quá trình đậu quả. Điều này dẫn đến năng suất suy giảm trên diện rộng tại nhiều vùng trồng trọng điểm.
Tại vùng trồng vải trọng điểm Bắc Ninh (khu vực Bắc Giang cũ), diện tích trồng năm nay vẫn duy trì khoảng 29.800 ha, nhưng sản lượng chỉ đạt xấp xỉ 95.000 tấn. Con số này chỉ bằng một nửa so với năm trước và mới chỉ đạt gần 60% so với kế hoạch đề ra. Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật cũng lưu ý rằng đây mới chỉ là ước tính dựa trên tình trạng ra hoa, sản lượng thực tế có thể thay đổi khi bước vào thu hoạch, nhưng khó có khả năng phục hồi mạnh.
Tương tự, tại Hải Phòng (khu vực Hải Dương cũ), diện tích trồng vải khoảng 9.345 ha, sản lượng dự kiến đạt 55.000 tấn, thấp hơn đáng kể so với năm trước. Một số địa phương khác như Hưng Yên và Đắk Lắk duy trì diện tích lần lượt chỉ khoảng 1.860 ha và 2.000 ha, đóng góp không lớn vào tổng cung.
Giá vải tăng cao kỷ lục
Nguồn cung sụt giảm nhanh chóng đã tạo áp lực lớn lên thị trường ngay từ đầu vụ. Giá vải thiều vì vậy tăng mạnh, nhiều nơi ghi nhận mức giá cao chưa từng có. Tại các vùng thu hoạch sớm, doanh nghiệp đã ký hợp đồng thu mua với giá khoảng 40.000 đồng/kg. Đối với vải u trứng gai, loại vải có sản lượng lớn hơn, mức giá duy trì ổn định từ 65.000 đến 75.000 đồng/kg đối với hàng chọn mã đẹp và khoảng 45.000 đến 50.000 đồng/kg đối với hàng xô. Đặc biệt, giá bán vải u trứng trắng có thời điểm lên tới 120.000 đồng/kg, mức giá chưa từng xuất hiện trong các năm gần đây.
Nhu cầu xuất khẩu tăng mạnh
Bà Ngô Thị Thu Hồng, Tổng giám đốc Công ty Cổ phần Ameii Việt Nam, cho biết trong những năm qua, vải thiều Việt Nam ngày càng khẳng định vị thế tại các thị trường khó tính như Nhật Bản, châu Âu. Năm nay, dù sản lượng trong nước giảm, nhưng nhu cầu từ các thị trường này thậm chí còn tăng ở phân khúc chất lượng cao. Do đó, doanh nghiệp dự kiến số lượng thu mua để xuất khẩu cao gấp 2,5 lần so với năm ngoái; đồng thời cam kết giá thu mua cao hơn 10-20% so với thị trường, giúp người dân an tâm sản xuất.
Giải pháp ứng phó và tái cấu trúc ngành hàng
Bà Nguyễn Thị Thu Hương, Phó cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, nhấn mạnh yêu cầu cấp thiết hiện nay là phải giữ được những chùm quả hiện có, hạn chế tình trạng rụng và nứt quả. Theo bà Hương, yếu tố then chốt để vải thiều sinh trưởng tốt nằm ở khâu chăm sóc, đặc biệt là điều tiết nước tưới. Việc mưa nắng xen kẽ trong thời gian tới có thể khiến quả nứt vỏ, làm giảm giá trị. Bên cạnh đó, cần tăng cường phòng trừ sinh vật gây hại, bảo đảm chất lượng quả đồng đều khi đưa ra thị trường.
Về lâu dài, lãnh đạo Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật cho rằng cần tái cấu trúc ngành hàng theo hướng bền vững hơn. Trọng tâm là minh bạch chuỗi cung ứng, nâng cao khả năng truy xuất nguồn gốc và xây dựng chiến lược rải vụ hợp lý. Đồng thời, cần điều chỉnh cơ cấu giống, ưu tiên các giống vải có thời gian chín khác nhau nhằm kéo dài mùa vụ, tạo dư địa nâng giá trị thay vì phụ thuộc vào tình trạng "được mùa - mất giá" như trước đây.
