Ông Trần Bá Ninh Biến Xáo Tam Phân Thành Cây Trồng Hàng Hóa, Phát Triển 21 Sản Phẩm
Từ những gốc xáo tam phân quý hiếm thu mua lại của người dân, ông Trần Bá Ninh (tổ dân phố Tiên Du 1, phường Hòa Thắng, tỉnh Khánh Hòa) đã xây dựng thành công vùng nguyên liệu rộng hơn 60 ha và phát triển 21 dòng sản phẩm mang thương hiệu riêng. Câu chuyện của ông không chỉ là hành trình làm giàu từ thảo dược, mà còn là minh chứng cho khát vọng bảo tồn tài nguyên bản địa và phát triển nông nghiệp bền vững.
Hành Trình Khôi Phục Và Bảo Tồn Dược Liệu Quý
Trong một buổi sáng đầy nắng tại cơ sở sản xuất của Công ty Trách nhiệm Hữu hạn Bá Ninh, không khí mộc mạc, gần gũi với mùi thơm dìu dịu của xáo tam phân phảng phất khắp nơi. Khác với hình dung về xưởng chế biến dược liệu thô sơ, nơi đây được bố trí bài bản với các khu vực riêng biệt: sơ chế, sấy, nghiền bột, và đóng gói. Ông Ninh chia sẻ, ông là người đầu tiên ở địa phương khôi phục, bảo tồn và chế biến thành công cây xáo tam phân – một loại dược liệu quý vốn mọc tự nhiên ở vùng núi Hòn Hèo.
Ông trầm ngâm nhớ lại: “Trước đây, nhiều người vào rừng săn lùng, đào cả gốc lẫn rễ. Nếu không trồng lại, sớm muộn gì cũng cạn kiệt.” Từ trăn trở ấy, ông bắt đầu hành trình thử nghiệm đầy nhẫn nại. Ban đầu, ông tìm mua những cành xáo tam phân tươi, cắt thành từng đoạn dài ngắn khác nhau để giâm cành, đánh số và ghi chép tỉ mỉ suốt hơn 3 năm.
Mở Rộng Quy Mô Và Phát Triển Sản Phẩm
Kết quả cho thấy những đoạn cành không quá non và không quá già có khả năng sinh trưởng tốt nhất. Khi những cây đầu tiên ra hoa, kết trái, ông tiếp tục thử nghiệm nhân giống bằng hạt và đạt tỷ lệ thành công cao. Niềm vui từ những lứa cây giống đầu tiên đã thúc đẩy ông mở rộng quy mô trồng trọt. Đến nay, ông Ninh đã phát triển hơn 60 ha cây xáo tam phân và liên kết với 14 hộ dân trồng thêm khoảng 40 ha.
Khi giao cây giống, ông trực tiếp hướng dẫn kỹ thuật chăm sóc, bảo quản, thu hoạch và cam kết bao tiêu sản phẩm. Riêng năm 2025, cơ sở đã ươm 200.000 cây giống, chuẩn bị mở rộng thêm vùng nguyên liệu để đáp ứng nhu cầu thị trường. Theo ông Ninh, xáo tam phân có thể tận dụng cả rễ, thân và lá. Phần rễ – bộ phận tích lũy nhiều hoạt chất, nhất là nhóm saponin – hiện có giá bán từ 1,5 đến 2,7 triệu đồng/kg tùy loại.
Đạt Chuẩn OCOP Và Hỗ Trợ Cộng Đồng
Vùng đất ông lựa chọn trồng đều gắn với địa danh Hòn Hèo, nơi thổ nhưỡng và khí hậu được đánh giá phù hợp để cây sinh trưởng và tích lũy dược chất tốt. Từ nguồn nguyên liệu ấy, ông và đội ngũ nhân viên đã phát triển 21 dòng sản phẩm như trà xáo tam phân, trà ấm sắc, dạng bột, dạng cao, và rượu ngâm. Trong đó, có 3 sản phẩm đạt chuẩn OCOP 4 sao gồm: Trà xáo tam phân Bá Ninh loại 1, Trà xáo tam phân Bá Ninh đặc biệt và Trà xáo tam phân Bá Ninh thượng hạng.
Ông đang tiếp tục hoàn thiện quy trình, nâng cao chất lượng để phấn đấu có sản phẩm đạt OCOP 5 sao, đồng thời đăng ký thêm 4 sản phẩm mới. Không chỉ phát triển kinh tế, mô hình này còn mở ra hướng đi bền vững cho người dân địa phương. Xáo tam phân có thể trồng xen dưới tán rừng, tán lan, hay dưới những vườn đu đủ, giúp “lấy ngắn nuôi dài”, tăng thu nhập mà không phá vỡ hệ sinh thái.
Ý Nghĩa Xã Hội Và Bền Vững
Nhờ đó, nhiều hộ dân đã có thêm sinh kế ổn định. Điều đáng quý hơn cả là bên cạnh hoạt động sản xuất, ông Ninh còn thường xuyên hỗ trợ sản phẩm từ xáo tam phân cho các hộ nghèo và cận nghèo trên địa bàn, như một cách sẻ chia với cộng đồng. Từ những rễ cây từng bị đào bới vô tội vạ trong rừng sâu, nay xáo tam phân đã trở thành cây trồng hàng hóa, mang lại giá trị kinh tế cao và góp phần bảo tồn nguồn dược liệu quý.
Câu chuyện của ông Trần Bá Ninh không chỉ là hành trình làm giàu từ thảo dược, mà còn là minh chứng cho khát vọng gìn giữ tài nguyên bản địa và phát triển nông nghiệp theo hướng bền vững trên vùng đất Khánh Hòa đầy nắng gió.
