Đồng Tháp đẩy mạnh xây dựng trung tâm lúa gạo sinh thái, hướng tới lợi nhuận bền vững cho nông dân
Tỉnh Đồng Tháp đang từng bước hình thành và phát triển vùng sản xuất lúa gạo tập trung, quy mô lớn, đạt tiêu chuẩn chất lượng và an toàn. Mục tiêu là tạo dựng chuỗi giá trị lúa gạo sinh thái khép kín, bền vững, hiệu quả từ đầu vào, sản xuất, chế biến, thương mại đến tái chế phụ phẩm. Điều này nhằm xây dựng thương hiệu đặc trưng Đồng Tháp, góp phần nâng tầm vị thế và định vị thương hiệu lúa gạo Việt Nam trên thị trường quốc tế.
Thực trạng lợi nhuận thấp khiến nông dân lo lắng
Với tổng diện tích lúa gieo trồng hằng năm hơn 603.000 ha và sản lượng khoảng 4 triệu tấn, Đồng Tháp là một trong những vùng trọng điểm sản xuất lúa gạo. Tuy nhiên, lợi nhuận từ canh tác lúa đang là vấn đề nan giải. Ông Nguyễn Văn Huệ, ngụ ấp 5, xã Mỹ Thành, vừa thu hoạch 0,9 ha lúa đông xuân 2025-2026 với năng suất 9 tấn/ha, bán giá 6.100 đồng/kg. Sau khi trừ chi phí, lợi nhuận của ông chưa tới 10 triệu đồng.
Ông Huệ chia sẻ: “Mấy năm nay, người dân trong khu vực đã chuyển đổi từ đất lúa sang vườn cây ăn trái rất nhiều. Vì vậy, sâu rầy, chuột đã tác động trực tiếp đến những diện tích trồng lúa còn lại, khiến năng suất từng vụ không cao. Nếu giá lúa gạo không tăng, lợi nhuận không có, người dân nơi đây sẽ dần chuyển sang trồng cây ăn trái có chất lượng, lợi nhuận nhiều hơn”.
Tại các địa phương phía đông tỉnh Đồng Tháp, nông dân chủ yếu trồng lúa chất lượng cao và đặc sản. Tuy nhiên, lợi nhuận thu được cho cả mùa vụ không cao, thậm chí lỗ vốn. Ông Trần Văn Mẫn, ngụ ấp Thạnh Lợi, xã Long Bình, vừa thu hoạch 0,5 ha lúa Đài Thơm với năng suất 8 tấn/ha, bán giá 6.500 đồng/kg. Ông Mẫn cho biết: “Năm nay, thời tiết thuận lợi nên lúa trúng mùa, nhưng với giá lúa hiện nay, nông dân không có lãi nhiều. Hơn ba tháng canh tác, chúng tôi chỉ thu lợi được vài triệu đồng cho 0,5 ha đất là quá thấp”.
Ông Huỳnh Văn Danh, Giám đốc Công ty TNHH Vinh Hiển, xã Phú Thành, tỉnh Đồng Tháp, nhấn mạnh: “Chúng tôi luôn bao tiêu lúa cho nông dân với giá cao hơn thị trường 200 đồng/kg. Tuy nhiên, nếu giá lúa gạo duy trì ở mức thấp một thời gian dài, rất nhiều người sẽ tiếp tục chuyển hướng sang trồng các loại cây ăn trái, rau màu có hiệu quả hơn. Vì vậy, Nhà nước cần có kế hoạch lâu dài để duy trì diện tích lúa của địa phương”.
Kế hoạch dài hạn với trung tâm đầu mối kinh tế lúa gạo
Để nông dân trồng lúa có lợi nhuận ổn định và duy trì diện tích đất lúa, tỉnh Đồng Tháp đang xây dựng kế hoạch phát triển trung tâm đầu mối kinh tế lúa gạo. Trung tâm này không chỉ phục vụ phạm vi của tỉnh, mà còn đóng vai trò hạt nhân vùng trong chuỗi giá trị lúa gạo sinh thái của toàn khu vực Đồng bằng sông Cửu Long. Nó thực hiện chức năng điều phối, kết nối, chia sẻ công nghệ, liên kết thị trường và chuẩn hóa quy trình sản xuất, chế biến, tiêu thụ.
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh, từ nay đến năm 2030, Đồng Tháp phấn đấu:
- Tất cả hộ dân, hợp tác xã tham gia Đề án một triệu héc-ta lúa chất lượng cao, phát thải thấp.
- 100% diện tích canh tác được cơ giới hóa đồng bộ.
- 80% số cơ sở, hộ sản xuất có nhật ký điện tử, truy xuất nguồn gốc số hóa.
- 100% lượng rơm, trấu, phụ phẩm chính được thu gom, tái chế và sử dụng hiệu quả.
Đến năm 2030, diện tích canh tác lúa chất lượng cao, phát thải thấp của tỉnh dự kiến đạt khoảng 128.000 ha. Mục tiêu là bảo đảm đồng bộ về thủy lợi, hạ tầng và điều kiện canh tác, góp phần nâng cao thu nhập nông dân, khẳng định vai trò Đồng Tháp là vùng sản xuất hạt nhân của vùng Đồng bằng sông Cửu Long, đóng góp tích cực vào an ninh lương thực và kim ngạch xuất khẩu quốc gia.
Phát triển dựa trên nền tảng văn hóa và con người
Trung tâm đầu mối kinh tế lúa gạo tỉnh Đồng Tháp được phát triển trên nền tảng giá trị văn hóa lúa nước và truy thống lao động cần cù, sáng tạo của người dân địa phương. Con người được xem là trung tâm, chủ thể và động lực của phát triển. Mọi chính sách, mô hình và hoạt động của trung tâm đều hướng đến mục tiêu nâng cao thu nhập, tri thức và đời sống tinh thần của người dân vùng lúa, bảo đảm tiến bộ và công bằng xã hội.
Phát triển trung tâm gắn với bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống, tri thức bản địa và nghề nông đặc trưng, kết hợp với khoa học-công nghệ và đổi mới sáng tạo. Điều này nhằm hình thành mô hình nông dân sinh thái, nông dân số và nông dân văn minh, xây dựng cộng đồng nông thôn mới năng động, gắn bó, tự chủ, có khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu và hội nhập kinh tế quốc tế.
Hướng phát triển tích hợp và liên kết chuỗi giá trị
Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đồng Tháp cho biết, địa phương sẽ tập trung phát triển trung tâm theo hướng tích hợp mạng lưới chức năng chuyên biệt, bao gồm:
- Vùng sản xuất nguyên liệu tập trung.
- Khu logistics và chế biến-bảo quản.
- Khu nghiên cứu, thử nghiệm, đào tạo và chuyển giao công nghệ.
- Hệ thống thương mại-dịch vụ và hạ tầng tái chế phụ phẩm.
Việc hình thành các hợp phần chức năng này được thực hiện theo mô hình chuỗi giá trị liên kết đa tầng, bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất và hiệu quả trong toàn vùng. Liên kết chuỗi giá trị được phát triển theo nguyên tắc hợp tác công-tư, trong đó Nhà nước giữ vai trò kiến tạo, doanh nghiệp là động lực đầu tư, hợp tác xã và nông dân là chủ thể sản xuất. Đồng thời, có sự phối hợp chặt chẽ giữa các địa phương trong vùng nhằm tối ưu hóa hạ tầng, chi phí logistics và năng lực cạnh tranh của toàn chuỗi giá trị lúa gạo sinh thái vùng Đồng bằng sông Cửu Long.
