Ông Ba Mọi và khát vọng làm nên thương hiệu nho sạch cho quê hương
Ông Nguyễn Văn Mọi, hay còn được người dân quen gọi bằng cái tên mộc mạc ông Ba Mọi, là một nông dân chân chất nhưng mang trong mình khát vọng lớn lao: trồng ra những trái nho sạch, tử tế, bền vững và đủ sức trở thành niềm tự hào của vùng đất Khánh Hòa. Hành trình của ông không chỉ là câu chuyện về sự đổi mới trong nông nghiệp, mà còn là minh chứng cho tinh thần dám nghĩ, dám làm của người nông dân Việt.
Bén duyên từ nghề nông và quyết tâm thay đổi tư duy canh tác
Sinh ra và lớn lên ở vùng đất quanh năm nắng cháy, chuyện làm nông với ông Ba Mọi chẳng có gì xa lạ. Từ năm 1985, ông bắt đầu trồng nho theo kinh nghiệm truyền thống của cha ông, phun thuốc theo thói quen và thu hoạch theo mùa vụ như bao nông dân khác ở vùng tỉnh Ninh Thuận cũ, nay thuộc Khánh Hòa. Thế nhưng, đến những năm 2000, khi cây nho rơi vào thời kỳ thoái trào, sâu bệnh và giá cả khiến người trồng nho lao đao, ông Ba Mọi quyết định phải làm khác đi.
"Cây nho mà suốt ngày phun thuốc thì chẳng bền lâu. Mình sống nhờ đất, nhờ trái, chứ không phải nhờ hóa chất", ông nhớ lại. Cơ duyên đến khi Viện Nghiên cứu nông nghiệp trên địa bàn lai tạo thành công giống nho xanh NH01-48. Trong khi nhiều người còn ngại ngùng, ông lại là người dám thử đầu tiên, xuống giống 1.000 m² ruộng gò của gia đình ở xã Phước Thuận, nay là xã Ninh Phước, tỉnh Khánh Hòa.
Cũng từ đó, ông tiếp cận với canh tác sinh học, sử dụng chế phẩm vi sinh thay thế thuốc hóa học, điều mà thời điểm ấy với nông dân Khánh Hòa là quá mới mẻ. Gia đình lo lắng, hàng xóm nghi ngại, nhưng ông vẫn kiên quyết thử nghiệm. "Làm nông mà cứ sợ hoài thì không bao giờ đổi mới được", ông khẳng định.
Thành công ban đầu và bước ngoặt đưa nho sạch ra thị trường
Sau gần một năm "ăn không ngon, ngủ không yên", vườn nho xanh NH01-48 của ông đã cho mùa trái đầu tiên. Hơn 7 tạ nho xanh căng mọng, bán tại vườn với giá 15.000 đồng/kg, cao gấp 3 lần so với nho đỏ truyền thống. Những vụ sau, năng suất tăng nhanh, có năm đạt 1,5 tấn/vụ. Lãi ròng trên 10 triệu đồng/vụ vào thời điểm đó là thành quả nằm ngoài sức tưởng tượng của nhiều nhà vườn.
Tết năm 2003, ông đem thương hiệu "Nho Ba Mọi" vào siêu thị ở TP.HCM sau khi vượt qua kiểm nghiệm an toàn thực phẩm. Đây là cú hích quan trọng, đưa trái nho sạch vùng Khánh Hòa tiếp cận được thị trường rộng lớn hơn, điều mà nhiều người trồng nho chưa dám nghĩ đến. "Đất này nắng gió dữ dội thiệt, nhưng nó cũng cho trái nho ngon không thua gì vùng Địa Trung Hải. Vấn đề chỉ là mình có dám nghĩ lớn hay không", ông Ba Mọi chia sẻ.
Nghĩ xa để sản phẩm đi xa: Từ nho tươi đến rượu vang
Thành công ban đầu tạo động lực để ông Ba Mọi mở rộng diện tích. Từ vài sào nhỏ lẻ, trang trại của ông nay đã gần 5 ha, hoạt động theo mô hình nông nghiệp sinh thái. Ngoài ra, ông còn thiết lập chuỗi liên kết với nhiều hộ trồng nho khác để tạo ra sản phẩm, với tổng diện tích hơn 10 ha.
Năm 2007, ông lấy tục danh của mình để thành lập doanh nghiệp, chính thức đưa "Nho Ba Mọi" trở thành thương hiệu bài bản. Ông không chỉ dừng lại ở sản xuất nho tươi. Từ niềm tin rằng nho Khánh Hòa hoàn toàn đủ tầm để bước vào lĩnh vực chế biến sâu, ông mạnh dạn đầu tư nhà xưởng và dây chuyền sản xuất rượu vang.
Ông dành 0,5 ha để trồng các giống nho Syrah, Cabernet Sauvignon, Sauvignon Blanc, những giống vốn quen thuộc tại các vùng vang nổi tiếng thế giới. "Làm rượu vang cực lắm, từ lúc thu hoạch đến lúc ra rượu mất vài năm trời, nhưng nếu chỉ bán nho tươi thì cây nho không đi xa được", ông tâm sự.
Những dấu mốc quan trọng và sự lan tỏa tri thức
Nhắc đến nho Khánh Hòa mà không nhắc đến ông Ba Mọi thì quả thật thiếu sót. Năm 2004, nho Ba Mọi được chứng nhận an toàn thực phẩm với thông số ấn tượng: độ ngọt đạt 18,45%, hoàn toàn âm tính về dư lượng thuốc trừ sâu. Năm 2010, trang trại của ông đạt chuẩn VietGAP, trở thành điểm tham quan, sản xuất và học tập kinh nghiệm của nhiều nông dân trong và ngoài tỉnh.
Với vai trò Phó chủ tịch Hiệp hội Nho trên địa bàn, ông cùng trung tâm khuyến nông tổ chức nhiều lớp tập huấn, chia sẻ kỹ thuật canh tác, nhất là với các giống nho mới. Những hội chợ thương mại trong tỉnh hay các vùng lân cận gần như không bao giờ vắng bóng ông, người nông dân đã "thương hiệu hóa" chính nghề của mình.
Ước mơ về những nhà máy vang và cánh đồng nho hiện đại
Tuổi đã gần 80, nhưng nói về tương lai cây nho Khánh Hòa, ông Ba Mọi vẫn có những dự định khiến nhiều người trẻ phải nể phục. Theo ông, điều mà nông dân Khánh Hòa còn thiếu chính là liên kết vùng. "Mỗi người làm một kiểu, doanh nghiệp sợ không dám mua. Muốn đi xa, phải tạo ra vùng nguyên liệu lớn, trồng giống chuẩn, làm theo VietGAP. Khi sản lượng đủ lớn, tự nhiên nhà máy sẽ về", ông phân tích.
Ông trăn trở rằng, trên thế giới có 6 giống nho làm vang chủ lực và Khánh Hòa… có đủ cả. Điều cần nhất, theo ông, không phải là đất, vốn, mà là tư duy làm nông hiện đại, là sự liên kết giữa nông dân - hợp tác xã - doanh nghiệp - chính quyền để xây dựng một hệ sinh thái bền vững.
Một trong những hình ảnh quen thuộc ở trang trại Ba Mọi là cảnh ông đứng giữa giàn nho, giảng giải cho những nông dân trẻ về cách cây ra hoa, đặt trái, tỉa lá, hay cách nhận biết bệnh trên nho bằng mắt thường. Nhiều sinh viên nông nghiệp, nhiều đoàn khách trong và ngoài nước từng đến học tập mô hình của ông. Ông không giấu nghề mà ngược lại chia sẻ hết. Bởi theo ông, muốn nho Khánh Hòa thực sự mạnh thì phải có một thế hệ nông dân mới, giỏi kiến thức, giỏi khoa học, được tiếp cận đúng phương pháp.
"Mỗi sinh viên ra thực tập, tôi xin các cháu bài thu hoạch về cây nho. Nhiều sinh viên ngỡ ngàng, nhưng tôi nói chính tôi cũng học từ các cháu. Học để biết lớp trẻ nghĩ gì, tư duy để mình có định hướng phù hợp", ông Ba Mọi chia sẻ.
Hành trình dài từ nông dân chân đất đến người tiên phong
Từ một nông dân chân đất, ông Ba Mọi đã đi hành trình dài từ vài sào nhỏ lẻ đến trang trại VietGAP. Hơn 40 năm gắn bó với cây nho, ông vẫn giữ nguyên khát vọng ban đầu là làm ra trái nho sạch, bền vững, có tầm vóc để đứng ngang hàng với những vùng nho danh tiếng trên thế giới.
"Tôi chỉ mong một ngày trên đất Khánh Hòa này sẽ mọc lên những nhà máy vang lớn. Khi đó, người trồng nho mới sống khỏe được, và trái nho quê mình mới đi xa được", ông nói, ánh mắt đầy hy vọng như hành trình 40 năm của ông là câu chuyện đẹp về sự bền bỉ, pha chút liều lĩnh và biết nghĩ xa.
