Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 141, chính thức nâng ngưỡng doanh thu miễn thuế cho cá nhân, hộ kinh doanh lên 1 tỷ đồng/năm, thay vì mức 500 triệu đồng như trước đây. Theo đó, các cá nhân và hộ kinh doanh có doanh thu dưới 1 tỷ đồng mỗi năm sẽ không phải nộp thuế thu nhập cá nhân và thuế giá trị gia tăng (VAT).
Tác động diện rộng đến khu vực kinh doanh nhỏ lẻ
Số liệu từ cơ quan thuế cho thấy khoảng 2,56 triệu hộ và cá nhân kinh doanh có doanh thu dưới 1 tỷ đồng. Đây được xem là bước điều chỉnh chính sách có tác động lớn, đặc biệt trong bối cảnh khu vực kinh doanh nhỏ lẻ vẫn chiếm tỷ trọng đáng kể trong nền kinh tế Việt Nam.
Tuy nhiên, việc nâng ngưỡng miễn thuế cũng đặt ra yêu cầu quản lý chặt chẽ hơn để tránh thất thu ngân sách. Bà Lê Thị Duyên Hải, Phó Chủ tịch Hội tư vấn thuế Việt Nam, trong chương trình của VTV đã chỉ ra những rủi ro tiềm ẩn.
Nguy cơ khai báo doanh thu thấp hơn thực tế
Theo bà Hải, nguy cơ phổ biến là các hộ kinh doanh có thể kê khai doanh thu thấp hơn thực tế để nằm dưới ngưỡng miễn thuế, đặc biệt khi ngưỡng được nâng từ 500 triệu lên 1 tỷ đồng. Ngoài ra, nếu ngưỡng doanh thu là căn cứ để miễn thuế thu nhập cá nhân hoặc không chịu thuế VAT, có thể phát sinh tình trạng chia nhỏ hộ kinh doanh, tách dòng tiền, tách điểm bán hoặc đứng tên nhiều người nhằm lách ngưỡng.
Bà nhấn mạnh: “Cần thiết kế các quy định chống chia tách doanh thu mang tính hình thức, đồng thời áp dụng cơ chế báo cáo định kỳ để đảm bảo chính sách hỗ trợ đúng đối tượng, không trở thành kẽ hở gây thất thu ngân sách.”
Giải pháp quản lý chống chia tách hộ kinh doanh
Thực tế, những lo ngại này hoàn toàn có cơ sở. Một hộ kinh doanh với doanh thu khoảng 3 tỷ đồng/năm có thể tách thành ba hộ, mỗi hộ khoảng 1 tỷ đồng, để né nghĩa vụ thuế nếu không có cơ chế kiểm soát phù hợp. Vậy đâu là dấu hiệu nhận diện một hộ kinh doanh có hành vi chia tách hoạt động, chia nhỏ doanh thu?
Bà Duyên Hải cho biết, ngay ở ngưỡng 500 triệu đồng trước đây đã xuất hiện xu hướng tách hộ để được miễn thuế hoặc giảm nghĩa vụ thuế. Khi nâng ngưỡng lên 1 tỷ đồng, thậm chí 2-3 tỷ đồng, xu hướng này vẫn có thể tiếp diễn. Bà dẫn chứng: “Trong thực tế tư vấn, nhiều trường hợp đặt vấn đề tách hộ dù vẫn kinh doanh tại cùng một địa điểm, có thể cùng hoặc khác ngành nghề. Có trường hợp vợ chồng cùng sở hữu tài sản, muốn tách thành nhiều hộ để hưởng ngưỡng miễn thuế. Những tình huống này cần được xem xét dựa trên tiêu chí cốt lõi là tính độc lập trong kinh doanh.”
Tiêu chí xác định tính độc lập của hộ kinh doanh
Theo vị chuyên gia, một hộ kinh doanh chỉ được coi là độc lập khi bảo đảm các yếu tố như vốn, tài sản, hoạt động và trách nhiệm pháp lý riêng biệt. Nếu sử dụng chung tài sản, nguồn vốn nhưng tách thành nhiều hộ để kinh doanh, thì không đáp ứng điều kiện độc lập và có dấu hiệu vi phạm.
Cơ quan thuế có thể nhận diện các trường hợp này thông qua dữ liệu quản lý, bao gồm cơ sở dữ liệu dân cư, thông tin đăng ký kinh doanh, địa điểm kinh doanh và các nguồn dữ liệu liên quan. Khi phát hiện dấu hiệu chia tách không hợp pháp nhằm che giấu hoặc phân tán doanh thu, cơ quan chức năng có thể truy thu và xử phạt.
Tuy nhiên, bà Hải cũng lưu ý rằng có những trường hợp tách hộ hoàn toàn hợp pháp. Vì vậy, cần rà soát và làm rõ hành lang pháp lý về hộ kinh doanh, đặc biệt là tiêu chí xác định tính độc lập, để phân định rõ đâu là hợp lệ, đâu là vi phạm.
Hoàn thiện chính sách để tránh thất thu
Liên quan đến việc hoàn thiện chính sách, theo thông tin từ dự thảo nghị định hướng dẫn luật vừa được Quốc hội thông qua, đã có quy định xử lý các hành vi chia tách không đúng quy định. Các yếu tố như nguồn vốn, địa điểm kinh doanh, doanh thu và chi phí sẽ được xem xét nhằm đánh giá một hộ kinh doanh có thực sự độc lập hay không, từ đó hạn chế tình trạng lách luật.
