Trong hành trình tái cơ cấu nông nghiệp theo hướng xanh, bền vững và thích ứng biến đổi khí hậu, cây mắc-ca đang từng bước khẳng định vị thế tại Lâm Đồng. Với điều kiện tự nhiên thuận lợi, khí hậu mát mẻ, cây có thể ra hoa, đậu trái gần như quanh năm, tạo lợi thế hiếm có cho vùng nguyên liệu.
Hiệu quả kinh tế từ cây mắc-ca
Gắn bó với cây mắc-ca gần 20 năm, ông Nguyễn Chí Thanh, nông dân xã Di Linh cho biết, thời điểm mới đưa cây vào trồng xen với cà-phê, nhiều người còn hoài nghi về hiệu quả kinh tế. Tuy nhiên, qua thời gian, cây mắc-ca đã chứng minh khả năng thích nghi tốt với khí hậu, thổ nhưỡng địa phương. Ưu điểm lớn nhất là có thể trồng xen trong vườn cà-phê, vừa tạo bóng mát, vừa giữ độ ẩm cho đất. “Khi cây mắc-ca bước vào giai đoạn trưởng thành, mỗi cây cho khoảng 30-40 kg quả, thu hoạch rải vụ nên nguồn thu từ mắc-ca cũng đều hơn, giúp gia đình có thêm nguồn lực tái đầu tư sản xuất”, ông Thanh chia sẻ.
Gia đình ông Nguyễn Văn Hiểu lựa chọn trồng thuần mắc-ca trên diện tích hơn 4.000 m². Theo ông Hiểu, cách làm này giúp cây phát triển tự nhiên, tán rộng và cho năng suất cao. Gia đình ông cũng đầu tư thêm khâu chế biến để nâng giá trị sản phẩm, không chỉ bán quả tươi như trước. Những mô hình như vậy đang góp phần làm phong phú thêm bức tranh sản xuất mắc-ca tại Lâm Đồng, từ trồng xen truyền thống đến sản xuất hàng hóa theo hướng chuyên canh.
Diện tích và sản lượng tăng mạnh
Hiện nay, toàn tỉnh có gần 16.000 ha mắc-ca; trong đó, khoảng 6.600 ha đã bước vào giai đoạn kinh doanh. Năm 2025, sản lượng đạt hơn 13.700 tấn, tăng gần 50% so với năm 2024. Khoảng 80% diện tích mắc-ca trồng trên đất nông nghiệp, chủ yếu xen canh trong các vườn cây công nghiệp; hơn 3.000 ha được trồng trên đất lâm nghiệp. Từ năm thứ bảy trở đi, 1 ha mắc-ca trồng xen mang lại lợi nhuận hơn 100 triệu đồng; còn với diện tích trồng thuần, lợi nhuận bình quân khoảng 350 triệu đồng/ha.
Chi cục trưởng Trồng trọt và bảo vệ thực vật tỉnh Hà Ngọc Chiến cho biết, hoạt động phát triển sản xuất mắc-ca trên địa bàn tỉnh tương đối thuận lợi nhờ được quy hoạch, định hướng cụ thể ngay từ khi bắt đầu phát triển mạnh. Hiện mắc-ca được xem là loại cây có tiềm năng kinh tế cao tại Lâm Đồng nhờ phù hợp khí hậu, thổ nhưỡng vùng cao nguyên. Qua thực tế, cây mắc-ca đã chứng minh được hiệu quả, góp phần tạo thêm sinh kế cho người dân khu vực nông thôn. Đến nay, nhiều vùng trồng mắc-ca tại Lâm Đồng đã bước đầu hình thành chuỗi sản xuất với sự tham gia của nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp chế biến, từng bước hình thành vùng nguyên liệu ổn định.
Thách thức và giải pháp phát triển bền vững
Dù có hiệu quả, ngành hàng mắc-ca Lâm Đồng vẫn tồn tại không ít khó khăn, thách thức. Theo đánh giá, vùng trồng mắc-ca tập trung còn khiêm tốn, phần lớn trồng xen, quy mô nhỏ, phân tán, khó áp dụng đồng bộ quy trình kỹ thuật; hoạt động chế biến còn hạn chế, giá trị gia tăng chưa cao. Giám đốc Công ty Trách nhiệm hữu hạn một thành viên Him Lam mắc-ca Võ Duẩn cho rằng, dù Lâm Đồng có diện tích mắc-ca lớn nhất cả nước nhưng sản xuất vẫn còn nhỏ lẻ, thiếu đồng đều nên chưa tạo được sản lượng ổn định để doanh nghiệp thu mua, chế biến quy mô công nghiệp. Theo ông Duẩn, địa phương cần xây dựng ngành hàng này theo hướng khép kín từ sản xuất giống, vùng nguyên liệu đến chế biến sâu và mở rộng thị trường tiêu thụ.
Ngành nông nghiệp Lâm Đồng đang tập trung nhiều giải pháp đồng bộ như rà soát, quy hoạch vùng trồng phù hợp với điều kiện sinh thái từng khu vực; tăng cường chuyển giao kỹ thuật và áp dụng các tiêu chuẩn sản xuất như VietGAP, GlobalGAP hay nông nghiệp hữu cơ nhằm nâng cao chất lượng và sức cạnh tranh của sản phẩm mắc-ca trên thị trường. Cùng với đó, việc xây dựng thương hiệu, mở rộng thị trường tiêu thụ trong và ngoài nước được xác định là những yếu tố quyết định sự phát triển bền vững của ngành hàng này. Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Vũ Đình Cường cho biết: “Yếu tố then chốt là phát triển chuỗi liên kết để bảo đảm nguồn nguyên liệu, tăng cường thu hút doanh nghiệp đầu tư vào chế biến sâu. Khi có thêm các nhà máy hiện đại, có thể phát triển nhiều dòng sản phẩm giá trị cao”.
Định hướng phát triển đến năm 2030 và tầm nhìn 2050
Theo định hướng, đến năm 2030, Lâm Đồng phấn đấu nâng diện tích mắc-ca đạt khoảng 37.000 ha; sản lượng khoảng 48.000 tấn; trong đó, hơn 90% sản lượng được sơ chế hoặc chế biến. Tầm nhìn đến năm 2050, diện tích mắc-ca khoảng 50.000 ha, sản lượng khoảng 90.000 tấn, từng bước hình thành ngành hàng mắc-ca quy mô lớn gắn với chế biến sâu và xuất khẩu. Mới đây, nhãn hiệu chứng nhận “Mắc-ca Lâm Đồng” được Cục Sở hữu trí tuệ cấp giấy chứng nhận đăng ký. Đây là “tấm căn cước” quan trọng, góp phần nâng cao giá trị ngành hàng mắc-ca của địa phương. Trước mắt, tỉnh chọn các cơ sở sản xuất mắc-ca đứng tốp đầu để triển khai thí điểm mô hình liên kết sản xuất và tiêu thụ sản phẩm mang nhãn hiệu chứng nhận này.
“Nhãn hiệu là cơ sở pháp lý để bảo vệ uy tín, danh tiếng, nguồn gốc xuất xứ sản phẩm, là công cụ quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh, gia tăng giá trị sản phẩm, tạo niềm tin đối với người tiêu dùng”, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Vũ Đình Cường cho biết. Cùng với việc được bảo hộ sở hữu trí tuệ, nhãn hiệu chứng nhận “Mắc-ca Lâm Đồng” đã mở ra kỳ vọng mới cho hành trình đưa sản phẩm mắc-ca trên vùng đất cao nguyên bước vào chuỗi giá trị bền vững hơn. Thời gian tới, Lâm Đồng tiếp tục hỗ trợ phát triển vùng nguyên liệu đạt chuẩn, nâng cao hiệu quả quản lý chất lượng, quảng bá thương hiệu và tạo điều kiện thuận lợi để ngành mắc-ca phát triển tương xứng tiềm năng.
