Hằng năm, sau khi thu hoạch tôm, ông Võ Minh Đức ở xã Hòa Tú (huyện Mỹ Xuyên cũ), thành phố Cần Thơ, chuyển 3 ha đất nuôi tôm sang trồng lúa. Nhờ hỗ trợ từ Dự án nâng cao chất lượng cây trồng, vật nuôi của địa phương, toàn bộ diện tích được trồng giống lúa thơm ST25. Ông Đức phấn khởi cho biết: “Quá trình nuôi tôm tạo lớp dưỡng chất tốt cho lúa, không có sâu bệnh, không cần phân bón hay thuốc. Ngược lại, sau vụ lúa, nền đáy ao được bổ sung khoáng, giảm chất độc và mầm bệnh. Nhờ đó, ruộng tôm sạch hơn, không dùng hóa chất, chi phí thấp, lợi nhuận tăng”.
Hiệu quả kinh tế từ mô hình tôm-lúa
Ông Đặng Thanh Phùng ở ấp Hòa Nhờ B, xã Hòa Tú, sau nhiều năm nuôi tôm thất bại đã chuyển sang mô hình tôm-lúa. Theo ông, không sử dụng thuốc bảo vệ thực vật nên tôm sạch bệnh. Chi phí trồng lúa trên đất nuôi tôm chỉ bằng 60-70% so với chuyên lúa, lợi nhuận cao hơn. Vụ lúa năm nay của gia đình đạt 6 tấn/ha, thu nhập hơn 70 triệu đồng/ha, lãi gần 40 triệu đồng/ha.
Xã Gia Hòa (huyện Mỹ Xuyên cũ) đang đẩy mạnh mô hình trồng lúa trên nền đất nuôi tôm trong vụ mùa 2025-2026, mục tiêu hoàn thành 1.170 ha. Mô hình này mang lại hiệu quả kinh tế cao, cải tạo môi trường đất, thích ứng với điều kiện sinh thái địa phương. Nhiều nông dân phấn khởi vì đất đai, thổ nhưỡng phù hợp với sản xuất tôm-lúa.
Theo tính toán, năng suất tôm nuôi bình quân đạt 380-500 kg/ha, thu nhập từ tôm khoảng 40-50 triệu đồng/ha/năm, cộng với lúa là 80-90 triệu đồng/ha/năm.
Thách thức và giải pháp
Phong trào nuôi tôm ồ ạt ở vùng ven biển Sóc Trăng (cũ) đã phá vỡ quy hoạch lúa. Dù tôm mang lại lợi nhuận cao, nhưng mô hình chuyên tôm bấp bênh do thủy lợi chưa đồng bộ, trình độ thâm canh hạn chế, dịch bệnh thường xảy ra. Mô hình tôm-lúa được đánh giá phù hợp hơn, tận dụng nước ngọt mùa mưa trồng lúa, nước mặn nuôi tôm, tạo giá trị cao hơn, cải tạo môi trường, cân bằng sinh thái, hạn chế mầm bệnh.
Sau thu hoạch lúa, gốc rạ là dinh dưỡng cho tôm; thức ăn thừa và vỏ tôm lột là phân hữu cơ cho lúa. Tuy nhiên, ngành nông nghiệp đánh giá mô hình còn bất cập: thiếu thủy lợi, con giống, kỹ thuật, vốn; nông dân mở rộng tràn lan dẫn đến thiệt hại; lệ thuộc thời tiết, thủy văn; thiếu giống lúa thích hợp; cơ giới hóa hạn chế ảnh hưởng năng suất; rủi ro dịch bệnh và giá cả.
Để phát triển bền vững, các nhà quản lý và ngành nông nghiệp cần tháo gỡ khó khăn: quy hoạch vùng tôm-lúa tập trung, đánh giá tác động môi trường; nâng cấp thủy lợi; nghiên cứu giống lúa chịu mặn; trồng rau màu trên bờ ao để tăng thu nhập; bố trí thời vụ hợp lý.
Định hướng phát triển
UBND thành phố Cần Thơ đã ban hành Kế hoạch số 165/KH-UBND về phát triển vùng nuôi tôm-lúa giai đoạn 2026-2030. Mục tiêu đến năm 2030, các xã Ngọc Tố, Hòa Tú, Nhu Gia, Gia Hòa, Vĩnh Viễn, Lương Tâm là vùng trọng điểm. Thành phố đẩy mạnh khuyến nông, nhân rộng mô hình, thu hút đầu tư thủy sản, tổ chức sản xuất gắn với liên kết tiêu thụ, hướng tới nông sản sạch, an toàn, chất lượng xuất khẩu.
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Cần Thơ, Đồng bằng sông Cửu Long có hơn 1,4 triệu ha đất ngập nước do xâm nhập mặn, con số sẽ tăng do biến đổi khí hậu. Khi nước biển xâm nhập, nhiều diện tích chuyên lúa hai vụ không thể sản xuất, mô hình một vụ tôm, một vụ lúa là thích hợp nhất. Nông dân không chỉ nuôi tôm, trồng lúa mà còn tận dụng bờ bao trồng rau màu, cho thu nhập khá.
