Khuyến nông chuyển mình theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp
Sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, hệ thống khuyến nông đang có những bước chuyển mình đáng kể, hướng đến mục tiêu gần dân hơn và bám sát đồng ruộng. Mục đích chính là giúp nông dân tiếp cận tri thức mới, kết nối thị trường, ứng dụng khoa học kỹ thuật và công nghệ số vào sản xuất, từ đó gia tăng thu nhập một cách bền vững.
Thay đổi đột phá trong tổ chức và hoạt động
Tuy nhiên, việc sắp xếp và kiện toàn tổ chức bộ máy của ngành trong mô hình mới vẫn còn gặp nhiều khó khăn, đòi hỏi phải được giải quyết kịp thời để nâng cao hiệu quả hoạt động. Để bảo đảm hoạt động khuyến nông theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp mang lại hiệu quả tối ưu, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã ban hành Thông tư số 60/2025/TT-BNNMT. Thông tư này hướng dẫn chi tiết về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của đơn vị sự nghiệp công lập thực hiện công tác khuyến nông cấp tỉnh và cấp xã.
Theo mô hình mới, hoạt động khuyến nông xã được đặt trong trung tâm dịch vụ sự nghiệp công cấp xã và chịu sự chỉ đạo trực tiếp của lãnh đạo xã. Đây được xem là một thay đổi đột phá, nhằm đưa hoạt động khuyến nông trở thành nhiệm vụ thường xuyên và thiết yếu ở cơ sở. Yêu cầu cấp thiết đối với hoạt động khuyến nông trong thời gian tới là phải hướng đến gần dân, sát dân, bám sát đồng ruộng để hỗ trợ nhân dân tiếp cận tri thức mới và gắn sản xuất với nhu cầu thị trường.
Nhiệm vụ và quyền hạn của đơn vị khuyến nông cấp xã
Giám đốc Trung tâm Khuyến nông quốc gia (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) Lê Quốc Thanh cho biết: “Đơn vị sự nghiệp công lập thực hiện công tác khuyến nông cấp xã có nhiệm vụ và quyền hạn xây dựng chương trình, kế hoạch, nhiệm vụ hỗ trợ nông dân phát triển sản xuất nông nghiệp, xây dựng nông thôn mới, phát triển cộng đồng, du lịch nông thôn, sản phẩm OCOP nhằm cải thiện và nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho nhân dân.”
Đồng thời, đơn vị này cũng tổ chức, điều hành các hoạt động của đội ngũ cộng tác viên khuyến nông và tổ khuyến nông cộng đồng để hỗ trợ người dân trên địa bàn phát triển sản xuất và bảo vệ môi trường. Các nhiệm vụ cụ thể bao gồm:
- Tổ chức bồi dưỡng, tập huấn, đào tạo và dạy nghề cho nông dân.
- Thúc đẩy hình thành các nhóm nông dân khởi nghiệp, nông dân chuyên nghiệp và đổi mới sáng tạo trong sản xuất, kinh doanh.
- Nhân rộng và lan tỏa các mô hình nông dân sản xuất, làm kinh tế giỏi.
- Xây dựng các mô hình trình diễn chuyển giao công nghệ và tư vấn, dịch vụ về sản xuất, bảo quản, chế biến, xúc tiến thị trường, tiêu thụ sản phẩm.
- Hình thành các vùng nguyên liệu sản xuất tập trung đạt chuẩn.
Những khó khăn trong quá trình triển khai
Thực hiện chính quyền địa phương hai cấp sẽ giúp lực lượng khuyến nông ngày càng gần dân hơn và bám sát thực tiễn cơ sở, từ đó nâng cao hiệu quả hỗ trợ sản xuất và chuyển giao kỹ thuật cho nông dân. Tuy nhiên, việc sắp xếp, kiện toàn tổ chức bộ máy cũng như hoạt động khuyến nông ở các địa phương hiện nay vẫn còn vướng nhiều khó khăn.
Giám đốc Trung tâm Khuyến nông tỉnh Hà Tĩnh Nguyễn Hữu Ngọc chia sẻ: “Hiện nay, trên địa bàn tỉnh có 169 tổ khuyến nông cộng đồng với 1.539 thành viên. Sau khi thực hiện chính quyền địa phương hai cấp, trung tâm đã ban hành văn bản gửi các phường, xã thông báo về các mô hình, chương trình khuyến nông đang triển khai làm căn cứ theo dõi, phối hợp. Mặc dù vậy, sau kiện toàn, sắp xếp lại bộ máy theo mô hình mới, việc tổ chức lại tổ khuyến nông cộng đồng chưa được quan tâm thực hiện cho nên một số nơi đang tạm ngừng hoạt động.”
Ông Ngọc cũng chỉ ra rằng, cán bộ khuyến nông tại một số nơi còn thiếu năng lực và chưa đáp ứng được yêu cầu chuyển giao công nghệ mới, đặc biệt là công nghệ số và trí tuệ nhân tạo.
Tại Nghệ An, Giám đốc Trung tâm Khuyến nông tỉnh Tạ Quang Sáng cho biết việc triển khai theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp còn gặp những khó khăn như: Lực lượng khuyến nông cấp xã bước đầu chưa tiếp cận hết và hiểu rõ chức năng nhiệm vụ được phân quyền, dẫn đến thực hiện lúng túng. Đồng thời, còn thiếu về số lượng và chưa bảo đảm các lĩnh vực chuyên môn theo nhu cầu, nhất là tại các xã miền núi, vùng sâu, vùng xa. Một số nơi, cán bộ khuyến nông cấp xã phải thực hiện nhiều nhiệm vụ khác nên chưa tập trung vào hoạt động khuyến nông.
Giải pháp để phát huy vai trò khuyến nông
Nhằm phát huy vai trò của khuyến nông cơ sở trong mô hình mới, nhiều ý kiến cho rằng thời gian tới cần có những giải pháp đồng bộ:
- Hướng dẫn tổ chức lại Tổ khuyến nông cộng đồng nhằm tạo sự thống nhất và hoạt động đồng bộ, hiệu quả.
- Xây dựng quy chế phối hợp chặt chẽ, rõ ràng trong công tác giữa trung tâm khuyến nông tỉnh với chính quyền địa phương và các đơn vị liên quan.
- Kiện toàn tổ chức và cơ chế hoạt động của hệ thống khuyến nông cấp xã.
Cùng với đó, cần đa dạng hóa hình thức khuyến nông, tập trung vào các vấn đề mới mà nông dân quan tâm như: Chuyển đổi số, nông nghiệp hữu cơ, nông nghiệp xanh và thích ứng biến đổi khí hậu. Việc xây dựng các chuỗi liên kết từ sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm cũng rất quan trọng để tạo đầu ra ổn định cho nông dân, giúp hoạt động khuyến nông bám sát nhu cầu thực tế của thị trường.
Nhìn chung, mô hình chính quyền địa phương hai cấp mở ra cơ hội lớn để hệ thống khuyến nông chuyển mình, nhưng cũng đặt ra không ít thách thức cần được giải quyết kịp thời để đạt được hiệu quả tối ưu trong hỗ trợ nông dân và phát triển nông nghiệp bền vững.
