HTX Thủy Sản Đối Mặt Thách Thức Số Hóa Và Truy Xuất Nguồn Gốc
Nhận định trên được đưa ra tại Hội nghị đối thoại chính sách về phát triển hợp tác xã thủy sản bền vững, vừa diễn ra tại Cần Thơ. Đại diện Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn (Bộ NN&MT) cho biết, đến hết năm 2025, cả nước có trên 23.000 hợp tác xã (HTX) nông nghiệp, chiếm trên 65% tổng số HTX. Tuy nhiên, các HTX này đang gặp nhiều khó khăn trong việc truy xuất nguồn gốc do thiếu dữ liệu sản xuất đầy đủ và hệ thống quản lý hiệu quả.
Thực Trạng Khó Khăn Của HTX Thủy Sản
Quy mô nhỏ, vốn ít, năng lực quản trị và tổ chức sản xuất chưa đồng đều là những rào cản lớn. Nhiều HTX thủy sản ở Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) vẫn phụ thuộc nhiều vào thương lái và doanh nghiệp, trong khi quá trình chuyển đổi số diễn ra manh mún và hạ tầng số còn hạn chế. Tỷ lệ HTX thủy sản tham gia liên kết chuỗi bền vững còn thấp, dẫn đến việc chưa kiểm soát đồng bộ vùng nuôi và chất lượng đầu vào.
Ông Nguyễn Hoàng Huy từ HTX Thủy sản Toàn Thắng (Cần Thơ) chia sẻ: "Vài năm gần đây, doanh nghiệp chế biến và xuất khẩu ngày càng gia tăng yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, minh bạch dữ liệu, an toàn thực phẩm, bền vững và giảm phát thải." Tuy nhiên, nhiều HTX và hội viên vẫn áp dụng cách quản lý dựa vào kinh nghiệm và ghi chép thủ công, không thể đáp ứng các yêu cầu mới này. Ông Huy nhấn mạnh: "Chuyển đổi số không chỉ là xu hướng mà còn là vấn đề sinh kế, giúp giảm rủi ro và giữ được đầu ra cho thủy sản."
Nhu Cầu Về Công Cụ Số Đơn Giản Và Hiệu Quả
Theo ông Huy, bà con nuôi tôm thường khó tiếp cận công nghệ phức tạp, do đó cần một công cụ ghi chép đơn giản thay thế sổ tay truyền thống. Công cụ này phải ghi được những thông tin cơ bản như thả giống, thức ăn, môi trường nước và truy xuất nguồn gốc một cách vừa đủ. "Bà con rất nhạy cảm với chi phí ứng dụng và thiết bị. Nếu ứng dụng sổ điện tử không mang lại lợi ích thấy được, dù có tập huấn, việc ghi chép số cũng dễ bị bỏ dở," ông Huy cho biết thêm.
Ông Trương Hoàng Duy từ Công ty TNHH Xã hội tôm chứng nhận Minh Phú cũng đồng quan điểm: "Truy xuất nguồn gốc giúp nâng cao giá trị sản phẩm, uy tín thương hiệu, đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế, quản lý dịch bệnh và tăng sức cạnh tranh cho con tôm Việt trên toàn cầu." Tuy nhiên, hiện nay nhật ký sản xuất chủ yếu vẫn ghi tay, chưa phổ biến hệ thống điện tử. Việc quản lý và truy xuất nguồn gốc cho hàng ngàn hộ dân nhỏ lẻ rất phức tạp, và nhiều trại giống tôm chưa đạt tiêu chuẩn chứng nhận, gây khó khăn cho chuỗi cung ứng.
Vai Trò Quan Trọng Của HTX Và Thách Thức Quản Trị Dữ Liệu
Bà Cao Xuân Thu Vân, Chủ tịch Liên minh HTX Việt Nam, nhấn mạnh: "Mỗi sản phẩm thủy sản khi rời khỏi ao nuôi phải mang theo một 'căn cước dữ liệu minh bạch'." Trong đó, khu vực kinh tế tập thể và HTX đóng vai trò xương sống, trực tiếp kiểm soát vùng nguyên liệu và liên kết sản xuất cho hàng triệu hộ nông dân, bảo đảm dòng chảy nguyên liệu ổn định và chất lượng cao cho xuất khẩu.
Tuy nhiên, bà Vân thẳng thắn thừa nhận: "Năng lực quản trị dữ liệu tại các HTX đang là mắt xích yếu nhất trong toàn chuỗi giá trị." Sự chậm trễ trong tiến trình số hóa làm suy giảm năng lực cạnh tranh, tiềm ẩn rủi ro đứt gãy thông tin truy xuất nguồn gốc sản phẩm, khiến các nỗ lực truy xuất nguồn gốc và công tác quản lý nhà nước trở nên thiếu đồng bộ, tốn kém và kém hiệu quả.
Giải Pháp Đột Phá Cho Tương Lai
Để tháo gỡ triệt để những điểm nghẽn trên, bà Vân đề xuất: "Cần cùng nhau đột phá hạ tầng kỹ thuật viễn thông, bảo đảm dòng chảy dữ liệu không bị gián đoạn. Từng bước giải phóng người nông dân khỏi ma trận thủ tục hành chính số, hiện thực hóa mục tiêu nhập liệu một lần, chia sẻ đa nền tảng." Điều này không chỉ giúp cải thiện hiệu quả sản xuất mà còn tăng cường khả năng cạnh tranh của ngành thủy sản Việt Nam trên thị trường quốc tế.
