Hợp tác xã măng lục trúc và quế: Động lực xóa đói giảm nghèo tại Bắc Ninh, Cao Bằng
Trong bối cảnh tái cơ cấu nông nghiệp theo hướng hiện đại và bền vững, các hợp tác xã đang nổi lên như những "mắt xích" quan trọng, góp phần hình thành chuỗi giá trị nông sản, cải thiện sinh kế và giảm nghèo bền vững tại nhiều địa phương. Điển hình là Hợp tác xã Măng lục trúc lâm sinh Ngọc Châu ở Bắc Ninh và Hợp tác xã Nông nghiệp Tân Bách ở Cao Bằng.
Mô hình hợp tác xã măng lục trúc tại Bắc Ninh
Thành lập từ năm 2019, Hợp tác xã Măng lục trúc lâm sinh Ngọc Châu, xã Ngọc Thiện, tỉnh Bắc Ninh chuyên sản xuất và chế biến các sản phẩm từ măng. Từ 8 thành viên ban đầu, hiện nay hợp tác xã đã phát triển lên gần 30 thành viên, sản xuất trên diện tích 140ha. Đơn vị này tạo việc làm thường xuyên cho khoảng 30 lao động địa phương với mức lương từ 8 đến 15 triệu đồng/tháng. Trong mùa chính vụ, số lao động có thể lên tới 60-70 người, trong đó nhiều người thuộc diện khó khăn, hộ nghèo và cận nghèo.
Giám đốc Hợp tác xã Dương Thị Luyện chia sẻ: "Măng lục trúc là loài cây dễ trồng và cho thu nhập cao. Chúng tôi thu mua măng từ các hộ nông dân liên kết với giá khoảng 40.000 đồng/kg nguyên vỏ, còn sản phẩm măng bóc vỏ được bán ra thị trường với giá khoảng 120.000 đồng/kg." Cây măng lục trúc được xem là cây trồng giúp người dân địa phương thoát nghèo và làm giàu.
Phó Trưởng phòng Kinh tế UBND xã Ngọc Thiện, Nguyễn Văn Hậu cho biết, địa phương hiện còn khoảng 100 hộ nghèo và hơn 300 hộ cận nghèo. Chính quyền và ngành nông nghiệp đang tích cực hỗ trợ các hợp tác xã xây dựng chuỗi liên kết sản xuất phù hợp với định hướng địa phương, với mục tiêu phấn đấu đến năm 2027, xã Ngọc Thiện không còn hộ nghèo, cận nghèo.
Hợp tác xã quế tại Cao Bằng và tác động tích cực
Tại xã Minh Khai, tỉnh Cao Bằng, người dân đã mạnh dạn trồng quế theo chương trình đầu tư, hỗ trợ phát triển sản xuất và liên kết theo chuỗi giá trị gắn với tiêu thụ sản phẩm của Hợp tác xã Nông nghiệp Tân Bách. Từ năm 2023, gần 100 hộ nghèo, cận nghèo được hỗ trợ giống quế và phân bón để trồng mới hơn 28ha quế. Nhờ nguồn hỗ trợ ban đầu, nông dân có sinh kế bền vững và không còn lo lắng về đầu ra như trước.
Hiệu quả kinh tế tích cực từ cây quế đã thúc đẩy tỉnh Cao Bằng đẩy mạnh Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển kinh tế-xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, với trọng tâm phát triển cây quế và hồi theo hướng hàng hóa. Đây cũng là cây trồng chủ lực trong công tác xóa đói, giảm nghèo tại địa phương.
Vai trò trung tâm của hợp tác xã trong nông nghiệp hiện đại
Theo Cục Kinh tế hợp tác và phát triển nông thôn (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), hiện cả nước có khoảng 7.000 chuỗi liên kết sản xuất và tiêu thụ nông sản có sự tham gia kết nối của hợp tác xã. Trong bức tranh tái cơ cấu nông nghiệp, hợp tác xã đóng vai trò trung tâm trong chuỗi liên kết nông dân-doanh nghiệp-thị trường, qua đó đem lại hiệu quả kinh tế cao.
Cục trưởng Kinh tế hợp tác và phát triển nông thôn, Lê Đức Thịnh khẳng định: "Sự xuất hiện của hợp tác xã ở khu vực nông thôn giúp các chương trình hỗ trợ và chính sách của Nhà nước được thực thi hiệu quả hơn." Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã triển khai Đề án các vùng nguyên liệu đạt chuẩn, trong đó các hợp tác xã là lực lượng chủ lực, góp phần cải thiện sinh kế và giảm nghèo bền vững.
Thực tế sản xuất tại các địa phương cho thấy, hợp tác xã đã trở thành đầu mối xây dựng vùng nguyên liệu tập trung, đồng bộ về giống, quy trình canh tác và tiêu chuẩn chất lượng. Thông qua việc hướng dẫn, giám sát sản xuất theo các tiêu chuẩn như VietGAP, GlobalGAP hay hữu cơ, hợp tác xã giúp nông dân chuyển từ tư duy "sản xuất cái mình có" sang "sản xuất cái thị trường cần".
Nhờ đó, nông sản không chỉ đáp ứng nhu cầu ngày càng khắt khe của người tiêu dùng trong nước, mà còn đủ điều kiện tham gia chuỗi xuất khẩu. Thay vì từng hộ nông dân đơn lẻ, hợp tác xã đại diện ký kết hợp đồng bao tiêu, đàm phán giá cả và chia sẻ rủi ro, tạo sự ổn định cho cả người sản xuất lẫn doanh nghiệp.
