Hành tím Vĩnh Châu, cây màu chủ lực của thị xã Vĩnh Châu, tỉnh Sóc Trăng, đang trải qua một mùa vụ đầy khó khăn. Với diện tích chính vụ hằng năm lên tới 6.000 ha, thương hiệu hành tím Vĩnh Châu đã được bảo chứng bởi Chỉ dẫn địa lý và chứng nhận OCOP tiêu biểu của thành phố Cần Thơ. Tuy nhiên, niên vụ 2025-2026, các hộ dân xuống giống gần 6.500 ha, trong đó hơn 5.000 ha trồng hành thương phẩm, còn lại làm hành giống. Diện tích trồng hành tím theo hướng hữu cơ đạt 1.148,4 ha, áp dụng quy trình sản xuất an toàn, tăng cường sử dụng phân hữu cơ, giảm phân hóa học và sử dụng giống mới Maserati F1 (giống hành Hà Lan) để thích ứng với biến đổi khí hậu, cho năng suất cao từ 18-20 tấn/ha, với tổng sản lượng khoảng 120.000 tấn.
Thời tiết bất lợi và chi phí tăng cao
Năm nay, mưa lớn kéo dài đã làm chậm lịch xuống giống, gây trễ vụ và khiến năng suất hành sớm sụt giảm nghiêm trọng. Nhiều nơi chỉ đạt 200-300 kg/1.000 m². Người trồng hành còn phải chịu chi phí đầu vào tăng, đặc biệt là giá hành giống lên tới 100.000-150.000 đồng/kg, cao gấp đôi so với các năm trước. Chi phí mua hành giống cao khiến nhiều hộ dân và hợp tác xã không dám đầu tư, diện tích xuống giống chỉ đạt khoảng 60-70% so với kế hoạch hằng năm.
Giá bán sụt giảm, nông dân thua lỗ
Không chỉ mất mùa, năng suất thấp do thời tiết, giá hành tím trên thị trường cũng sụt giảm và biến động liên tục. Mùa vụ 2025-2026 trước Tết Nguyên đán, giá hành tím khoảng 35.000-40.000 đồng/kg, nhưng sau Tết giảm dần, chỉ còn 15.000-20.000 đồng/kg. Ông Huỳnh Xùi Kháng ở phường Vĩnh Châu chia sẻ: “Với giá bán này, người dân chúng tôi từ huề đến lỗ vốn, nếu có lời thì cũng không được bao nhiêu”. Nhiều nông dân ở các xã Vĩnh Phước, Vĩnh Hải, Lạc Hòa, Vĩnh Tân, Vĩnh Hiệp, Lai Hòa cũng lo lắng vì thời tiết và dịch bệnh diễn biến phức tạp, nhiều hộ bị mất mùa, giá lại giảm. Ông Danh Hal, ngụ xã Vĩnh Hải, cho biết: “Năm nay, gia đình tôi trồng hơn 2 công hành tím, thu hoạch chỉ được 1,8 tấn, trong khi những năm trước năng suất đạt trên 4 tấn. Với giá bán hiện nay 15.000 đồng/kg (so với vụ trước giảm hơn 50%), tính ra chỉ đủ vốn”.
Khó khăn trong sản xuất và tiêu thụ
Mặc dù là nông sản có tiếng, nhưng nhiều năm qua, hành tím Vĩnh Châu luôn gặp khó khăn ở cả khâu sản xuất và tiêu thụ. Một trong những nguyên nhân là do thời vụ bố trí chưa hợp lý, gây mất giá mùa cao điểm. Các đơn vị sản xuất hành tím cũng chưa khai thác hết hiệu quả thị trường trong nước, khiến cho giá hành biến động liên tục. Hiện Vĩnh Châu có hơn 45 doanh nghiệp, hợp tác xã và thương lái thu mua hành tím tại địa phương. Ngoài ra, còn có 4 kho lạnh với sức chứa khoảng 3.000 tấn, tuy nhiên, khâu tiêu thụ sản phẩm chưa ổn định, giá hành tím còn bấp bênh và phụ thuộc nhiều vào doanh nghiệp, thương lái. Trong khi, nông dân chủ yếu sản xuất riêng lẻ, manh mún, thiếu sự liên kết với hợp tác xã và doanh nghiệp.
Hướng đi hữu cơ và giải pháp từ ngành nông nghiệp
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Cần Thơ, để nâng cao giá trị gia tăng cho hành tím, các địa phương cần chuẩn hóa từ khâu giống, vùng trồng để giảm chi phí đầu vào, tạo sự đồng đều về chất lượng hành. Hiện nay, ngành nông nghiệp thành phố Cần Thơ đang tiếp tục thực hiện Đề án Nông nghiệp hữu cơ, giai đoạn 2 (2026-2030) trên cây trồng, vật nuôi, thủy sản. Hành tím là loại cây màu đặc thù của Vĩnh Châu được đưa vào đề án. Đến nay, diện tích phát triển hành tím hữu cơ trên địa bàn Vĩnh Châu đạt hơn 3,2 ha. Đây là mô hình sản xuất dựa trên chu trình sinh thái, không sử dụng hóa chất độc hại, bảo đảm an toàn thực phẩm và sức khỏe cho cộng đồng, gìn giữ tài nguyên đất và đa dạng sinh học. Việc chuyển đổi sang sản xuất hành tím hữu cơ vừa mang lại lợi ích trực tiếp cho nông dân, vừa góp phần bảo vệ môi trường, sức khỏe cộng đồng, nâng tầm thương hiệu sản phẩm nông nghiệp địa phương.
