Giá phân bón tăng 'phi mã' do xung đột, nông dân Mỹ, châu Âu đối mặt nguy cơ phá sản
Cuộc chiến Mỹ - Israel nhằm vào Iran đã bước sang tuần thứ ba, gây ra những tác động nghiêm trọng đến nền nông nghiệp toàn cầu. Nông dân tại Mỹ và châu Âu đang phải đối mặt với tình trạng giá phân bón tăng vọt, khiến nhiều người lo ngại về nguy cơ phá sản. Sự gián đoạn chuỗi cung ứng do xung đột đã đẩy chi phí sản xuất lên cao, làm thu hẹp biên lợi nhuận và đe dọa an ninh lương thực.
Nông dân Mỹ, châu Âu gánh chịu chi phí leo thang
Tại Đức, nông dân Paul Henschke ở bang Saxony-Anhalt ước tính phải chi tới 70 euro/ha (khoảng 81 USD) cho đợt bón phân đầu tiên, khi giá ure đã tăng lên 550 euro/tấn (637 USD/tấn). Trong khi đó, giá lúa mì làm thức ăn chăn nuôi ông bán ra chỉ quanh mức 168 euro/tấn (194 USD/tấn), cùng với chi phí vận chuyển cao, khiến biên lợi nhuận bị thu hẹp đáng kể.
Ở Mỹ, Rodney Bushmeyer, chủ một trang trại gia đình hơn 100 năm tại Illinois, cũng rơi vào tình cảnh tương tự. Giá phân bón tăng mạnh trong khi giá ngũ cốc đi xuống đã khiến hoạt động kinh doanh của ông đứng trước nguy cơ thua lỗ. Tại Mỹ, giá phân bón đã tăng vọt tới 32% kể từ khi xung đột bắt đầu, với giá nitơ tại New Orleans tăng lên mức 600 USD/tấn.
Nút thắt tại eo biển Hormuz làm gián đoạn nguồn cung
Những khó khăn mà người nông dân Mỹ, châu Âu đang phải đối mặt bắt nguồn trực tiếp từ cú sốc chuỗi cung ứng sau khi xung đột tại Trung Đông nổ ra từ cuối tháng 2. Việc eo biển Hormuz, tuyến hàng hải quan trọng nhất thế giới, gần như bị phong tỏa đã gây áp lực nặng nề lên nền nông nghiệp toàn cầu. Đây vốn là cửa ngõ cho hơn một phần ba lượng giao dịch phân bón của thế giới.
Theo dữ liệu từ Reuters, giá xuất khẩu ure tại Trung Đông đã tăng vọt 40%, chạm mức hơn 700 USD/tấn vào thứ Sáu tuần trước, so với mức dưới 500 USD trước khi chiến tranh nổ ra. Sản xuất phân bón là một ngành tiêu thụ năng lượng cực lớn, trong đó khí đốt tự nhiên đóng vai trò là nguyên liệu đầu vào chính, chiếm tới 70-80% chi phí sản xuất.
Khu vực Trung Đông, với nguồn tài nguyên dồi dào, đã trở thành trung tâm sản xuất chính. Khoảng 35% giao dịch ure toàn cầu và 20% giao dịch phân lân (đặc biệt là từ Saudi Arabia) xuất phát từ khu vực này. Việc đóng cửa eo biển Hormuz không chỉ chặn đứng các chuyến tàu chở hàng mà còn làm gián đoạn nguồn cung khí tự nhiên hóa lỏng (LNG).
Các cuộc tấn công bằng tên lửa và thiết bị bay không người lái đã buộc các cơ sở năng lượng tại Qatar và vùng Vịnh phải ngừng hoạt động. Hệ quả là các nhà máy phân bón lớn, bao gồm cả nhà máy ure lớn nhất thế giới của Qatar Energy, đã phải dừng sản xuất, tạo ra một lỗ hổng nguồn cung đúng vào thời điểm nông dân ở Bắc bán cầu chuẩn bị cho vụ gieo trồng mùa xuân.
Rủi ro lan rộng và tác động đến an ninh lương thực
Không chỉ Mỹ và châu Âu, tác động của xung đột lên thị trường phân bón đang lan rộng với tốc độ chóng mặt. Tại Ấn Độ, quốc gia mua tới 40% phân bón từ Trung Đông, ba nhà máy ure lớn đã phải cắt giảm sản lượng do nguồn LNG từ Qatar sụt giảm mạnh. Bangladesh thậm chí phải đóng cửa bốn trong số năm nhà máy phân bón nội địa.
Tại Nam Mỹ, Brazil đang loay hoay tìm nguồn thay thế cho lượng ure nhập khẩu vốn phụ thuộc gần 100% vào eo biển Hormuz. Chuyên gia Marina Simonova từ Argus cảnh báo: "Khoảng một nửa lương thực thế giới được trồng bằng phân bón. Do đó, sự gián đoạn nguồn cung kéo dài sẽ gây ra những hệ lụy thảm khốc cho an ninh lương thực, đặc biệt là tại các quốc gia thu nhập thấp."
Điều này cũng từng được Cơ quan lương thực của Liên Hợp Quốc cảnh báo, rằng nhiều quốc gia thu nhập thấp vốn đã chịu cảnh mất an ninh lương thực từ trước khi chiến tranh nổ ra. Nếu chiến tranh kéo dài, nền nông nghiệp toàn cầu sẽ tiếp tục chứng kiến đà leo thang chóng mặt của phân bón, kéo theo lo ngại về an ninh lương thực.
Giải pháp và thách thức từ chính phủ
Trước tình hình này, chính phủ các nước đang nỗ lực tìm giải pháp tháo gỡ. Tại Mỹ, các hiệp hội nông nghiệp đang gây sức ép để Bộ Tư pháp thắt chặt kiểm soát tình trạng độc quyền và thao túng giá trong ngành phân bón. Trong khi đó tại châu Âu, Ủy ban châu Âu (EC) đã đề xuất tạm dừng thuế quan đối với các quốc gia như Ai Cập hay Mỹ từ tháng 2 để đa dạng hóa nguồn cung, nhằm giảm bớt sự lệ thuộc vào Nga.
Tuy nhiên, đối với những người nông dân, khi mùa vụ đã bắt đầu, nhu cầu phân bón không thể trì hoãn theo tiến độ cuộc đàm phán chính trị. Giá cao và nguồn cung thiếu ổn định đang khiến phân bón trở thành một biến số quan trọng của an ninh lương thực toàn cầu. Một nông dân từ Minnesota nhấn mạnh rằng nếu khả năng tài chính không còn đủ để duy trì sản xuất nội địa, các quốc gia sẽ phải đối mặt với rủi ro đánh mất quyền tự chủ lương thực và rơi vào thế lệ thuộc hoàn toàn vào nguồn cung từ nước ngoài.
