Cây mía đổi đời cho đồng bào Gia Lai: Từ vùng đất khó đến cánh đồng lớn
Trước đây, cuộc sống của người dân vùng phía tây tỉnh Gia Lai chìm trong cảnh bấp bênh. Sản xuất nhỏ lẻ, phụ thuộc hoàn toàn vào thiên nhiên khiến năng suất thấp, thu nhập không ổn định. Nhiều ngôi làng rơi vào cảnh thiếu thốn, thanh niên buộc phải rời quê hương đi làm thuê xa, để lại những mái nhà vắng bóng người và nỗi lo đói nghèo dai dẳng.
Khởi sắc từ những cánh đồng mía rộng lớn
Ngày nay, tại các xã như Kbang, Tơ Tung, Pờ Tó – nơi có đông đồng bào Ba Na sinh sống, cây mía đã trở thành hướng đi thoát nghèo hiệu quả. Nhờ chủ trương quy hoạch vùng nguyên liệu tập trung và dồn điền đổi thửa, những cánh đồng lớn hàng chục, thậm chí hàng trăm héc-ta đã hình thành, tạo điều kiện thuận lợi cho cơ giới hóa và sản xuất bài bản.
Tại xã Tơ Tung, hơn 4.600 ha mía nguyên liệu đang cho năng suất bình quân 75 tấn/ha. Những cánh đồng rộng lớn không chỉ giúp giảm chi phí sản xuất mà còn nâng cao hiệu quả lao động đáng kể. Người dân không còn phải vất vả thu hoạch thủ công, lá mía cứa rát da thịt như trước mà đã có sự hỗ trợ đắc lực từ máy móc hiện đại.
Ông Đinh Kgen, Bí thư Chi bộ, Trưởng thôn Bờ-Chư Pâu chia sẻ: “Làng chúng tôi giờ chỉ còn vài hộ nghèo. Thanh niên không phải tha hương làm thuê nữa, mà có thể trở thành công nhân vận hành máy móc ngay tại quê hương. Đây thực sự là sự thay đổi căn bản trong đời sống cộng đồng.”
Thay đổi tư duy, vươn lên khá giả
Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Tơ Tung Lê Thanh Sơn nhấn mạnh, sự đổi thay nhờ cây mía khẳng định hiệu quả của chủ trương xây dựng vùng nguyên liệu tập trung, phát triển nông nghiệp hàng hóa gắn với công nghiệp chế biến. Điều này cũng cho thấy sức mạnh của sự đồng hành giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người dân trong công cuộc xóa đói, giảm nghèo, xây dựng nông thôn mới.
Đặc biệt, với đồng bào dân tộc thiểu số, cây mía đã trở thành biểu tượng của sự đổi đời. Từ chỗ thiếu thốn, nay nhiều hộ đã có nhà kiên cố, con cái được học hành đầy đủ, thanh niên có việc làm ổn định ngay tại địa phương. Quan trọng hơn cả là sự thay đổi trong tư duy sản xuất.
Nếu trước kia bà con chỉ làm theo tập quán, không tính toán chi phí lợi nhuận thì nay đã biết áp dụng quy trình kỹ thuật, cân đối đầu tư và hiệu quả. Chính quyền địa phương phối hợp chặt chẽ với doanh nghiệp để hướng dẫn kỹ thuật, giám sát hợp đồng, bảo đảm lợi ích hài hòa cho tất cả các bên.
Anh Đinh Thinh, người tiên phong vận động bà con dồn điền đổi thửa cho biết: “Ban đầu nhiều hộ còn e ngại, lo giá mía bấp bênh như mì, bắp trước đây. Nhưng khi thấy hiệu quả từ mô hình cánh đồng lớn và có doanh nghiệp bao tiêu, bà con đã yên tâm tham gia. Niềm tin ấy lan tỏa, tạo nên sức mạnh cộng đồng.”
Vùng đất khó hồi sinh nhờ cây mía
Người Gia Rai ở các xã Ia Hrú, Pờ Tó, Phú Túc… cũng đã tìm thấy niềm tin mới từ cây mía. Trên vùng đất sỏi pha cát, nắng nóng khắc nghiệt, trước kia bà con trồng bắp, mì cho giá trị thấp thì nay cây mía lại chứng tỏ hợp đất và có doanh nghiệp bao tiêu nên bà con mạnh dạn chuyển đổi.
Nhiều hộ Gia Rai đã đầu tư hệ thống tưới tiết kiệm, áp dụng thâm canh nên năng suất đạt 120-140 tấn/ha, cao hơn nhiều so với trước đây. Xe cơ giới vào tận ruộng, giảm đáng kể chi phí thu hoạch. Nhờ vậy, thu nhập của bà con được cải thiện rõ rệt.
Chị Rơ Mah H’Linh, xã Pờ Tó chia sẻ: “Ngày trước chăm sóc mía mất rất nhiều thời gian, nhất là bón phân, làm cỏ. Từ khi áp dụng tưới nhỏ giọt và cơ giới hóa, năng suất tăng gấp đôi. Doanh nghiệp thu mua ổn định nên bà con rất phấn khởi.”
Nhà máy đường An Khê – Hạt nhân của chuỗi liên kết
Trong chuỗi liên kết mía đường ở phía tây Gia Lai, Nhà máy đường An Khê (Công ty cổ phần Đường Quảng Ngãi) đóng vai trò hạt nhân. Với vùng nguyên liệu lớn nhất cả nước, khoảng 36.000 ha, chiếm 20% diện tích mía nguyên liệu toàn quốc, nhà máy vận hành ổn định với công suất ép 18.000 tấn/ngày, thuộc nhóm lớn nhất Việt Nam.
Hiện nay, doanh nghiệp đang đầu tư mạnh vào cơ giới hóa với hàng trăm máy cày công suất lớn, nhiều máy thu hoạch hiện đại, phương tiện chuyên dụng phục vụ vùng nguyên liệu. Một máy thu hoạch có thể đạt 300 tấn/ngày, tương đương hàng trăm lao động thủ công. Thu hoạch bằng máy cũng giúp mía tái sinh đều, lá mía giữ lại làm phân hữu cơ tự nhiên.
Ông Nguyễn Hoàng Phước, Phó Giám đốc Nhà máy đường An Khê cho biết, mỗi năm, doanh nghiệp đầu tư hơn 400 tỷ đồng hỗ trợ người trồng mía thông qua giống, phân bón, vật tư và dịch vụ cơ giới hóa. Sự liên kết chặt chẽ giữa chính quyền, doanh nghiệp và nông dân đã tạo nên nền tảng phát triển bền vững.
Người dân yên tâm đầu tư vì có đầu ra ổn định, doanh nghiệp bảo đảm nguồn nguyên liệu, chính quyền giám sát lợi ích hài hòa. Đây được coi là mô hình “ba nhà” điển hình. Đầu năm 2026, dự án nâng công suất Nhà máy đường An Khê lên 25.000 tấn/ngày được khởi công, hứa hẹn tạo thêm động lực cho toàn vùng.
Trên những cánh đồng mía xanh mướt, tiếng máy cắt hòa cùng tiếng gió tạo nên nhịp sống mới. Những thân mía ngọt lành đang nối dài khúc hát đổi thay trên cao nguyên, trở thành biểu tượng cho sức sống mới của vùng đất từng một thời nhiều gian khó.
