Lợi thế về vị trí địa lý, thổ nhưỡng, nguồn nước và điều kiện sinh thái đặc thù đang là điểm tựa vững chắc cho nền nông nghiệp Cà Mau, đặc biệt phù hợp với lúa chất lượng cao, an toàn và hữu cơ. Toàn tỉnh hiện có khoảng 180.000ha canh tác lúa, trong đó khoảng 94.000ha theo mô hình lúa-tôm, có khả năng mở rộng thêm khoảng 25.000ha. Giới chuyên môn đánh giá đây là mô hình an toàn, thân thiện với môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu.
Hiệu quả từ cánh đồng sinh thái
Bước đầu, hiệu quả sinh thái hiện rõ trên cánh đồng lúa-tôm hữu cơ tách đường rộng hàng trăm ha của gần 200 hộ nông dân trong chuỗi sản xuất lúa sạch, lúa hữu cơ của Hợp tác xã nông sản sạch chất lượng cao phường Láng Tròn. Tại cánh đồng hơn 3,4ha của gia đình ông Nguyễn Hồng Khánh vào cuối tháng 12/2025, trong khi nhiều nơi giá lúa chỉ còn khoảng 6.000 đồng/kg thì gia đình ông bán lúa với giá 11.000 đồng/kg. Ông Khánh phấn khởi cho biết: “Được giá trên là nhờ doanh nghiệp bao tiêu ngay từ đầu vụ, cộng thêm tôm càng, cá kèo được giá, gia đình tôi cầm chắc lợi nhuận hơn 300 triệu đồng, cao gấp đôi so với trước, đón cái Tết ấm no”.
Đồng chí Hồ Trung Việt, Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Tỉnh ủy Cà Mau, qua nhiều lần lội ruộng thực tế, đánh giá cao sự khác biệt của lúa hữu cơ trong chuỗi liên kết. Ông nhận định trên những thửa ruộng hữu cơ, sâu rầy gần như không xuất hiện, trái ngược với tình trạng dịch bệnh trên các cánh đồng canh tác theo tập quán cũ sử dụng nhiều phân, thuốc hóa học. Thấy hiệu quả lâu bền, ông Đào Thanh Phong, Bí thư Đảng ủy xã Phong Hiệp, khẳng định sẽ tiếp tục nhân rộng thêm 30ha lúa-tôm hữu cơ, sản xuất theo đơn đặt hàng của doanh nghiệp.
Chuyển đổi sang nông nghiệp bền vững
Theo kỹ sư Nguyễn Trần Thức, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Cà Mau, các giống lúa chất lượng cao, giống thơm đặc sản gần như chiếm toàn bộ diện tích gieo trồng. Nông dân tích cực áp dụng quy trình “3 giảm, 3 tăng”, “1 phải, 5 giảm”, quản lý sức khỏe cây trồng (IPHM) và chuyển đổi sang phân bón hữu cơ. Nhờ đó, nhiều diện tích đạt chuẩn VietGAP, GlobalGAP, và các tiêu chuẩn hữu cơ quốc tế như USDA, EU, JAS. Phó Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau Lê Văn Sử nhận định sự chuyển đổi này đòi hỏi đẩy mạnh ứng dụng khoa học-công nghệ và tăng cường liên kết chuỗi.
Ông Phạm Minh Tiến, Phó Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp sinh thái Green Farm, cho biết đã có doanh nghiệp ký kết bao tiêu sản phẩm, nhiều thị trường xuất khẩu quan tâm đến gạo giảm phát thải.
Sự kiện quy mô lớn và mục tiêu chiến lược
Với 2 vụ lúa, tổng diện tích gieo trồng khoảng 350.000ha mỗi năm, sản lượng 1,8 triệu tấn, Cà Mau chuẩn bị cho Tuần lễ Khoa học, Công nghệ-Văn hóa, Du lịch và Cuộc thi Gạo ngon Đồng bằng sông Cửu Long lần thứ I năm 2026. Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Cà Mau Tô Hoài Phương cho biết công tác thiết kế, thi công gian hàng đã sẵn sàng. Sự kiện quy tụ 130 gian hàng, trong đó 40 gian hàng chuyên biệt về lúa gạo. 13 tỉnh, thành phố đăng ký tham gia với 48 gian hàng, cùng 29 xã phường trong tỉnh với 32 gian hàng giới thiệu 157 sản phẩm OCOP. Các sản phẩm được lựa chọn khắt khe, ưu tiên OCOP từ 3 sao trở lên, gắn kết với văn hóa bản địa và thể hiện “hương vị phù sa”.
Trong Chương trình Phát triển sản phẩm nông nghiệp chủ lực giai đoạn 2026-2030, Cà Mau đặt mục tiêu 70% sản lượng lúa phục vụ tiêu thụ ngoài tỉnh và xuất khẩu. Diện tích lúa chất lượng cao, phát thải thấp kỳ vọng đạt 55.000ha, giúp lợi nhuận người trồng lúa tăng hơn 30%. Nhiều hợp tác xã, doanh nghiệp đã hình thành nhãn hiệu gạo riêng như gạo Từ Tâm, Toàn Tâm, Ông Muộn. Tỉnh khuyến khích doanh nghiệp sử dụng nhãn hiệu chứng nhận “Lúa sinh thái Cà Mau”.
Ông Lê Thanh Tùng, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội ngành hàng lúa gạo Việt Nam, khẳng định: “Các sản phẩm gạo hữu cơ, sinh thái mang đặc trưng Cà Mau hoàn toàn phù hợp với xu thế tiêu dùng hiện nay, khi thị trường trong nước và quốc tế ngày càng ưu tiên sản phẩm sạch, an toàn và thân thiện với môi trường”.
Đến năm 2025, toàn tỉnh có 27 công ty liên kết với 50 hợp tác xã/tổ hợp tác, diện tích hơn 53.350ha. Trong đó, sản xuất lúa hữu cơ 311ha, lúa an toàn và VietGAP hơn 53.040ha; sản lượng tiêu thụ khoảng 320.142 tấn, bằng 16,7% sản lượng toàn tỉnh. Nhờ chuỗi liên kết, giá lúa tăng 200 đồng/kg đối với lúa an toàn và 500-1.000 đồng/kg đối với lúa hữu cơ so với canh tác thông thường.
