An Giang: Vị thế trụ cột xuất khẩu gạo và những thách thức cần tháo gỡ
Tỉnh An Giang từ lâu đã khẳng định vị thế không thể thiếu trong bản đồ an ninh lương thực quốc gia, với tổng diện tích gieo trồng lúa vượt 1,3 triệu ha, mang lại sản lượng ấn tượng hơn 8,8 triệu tấn mỗi năm. Đáng chú ý, hơn 50% diện tích này là lúa chất lượng cao, giúp địa phương đóng góp vai trò then chốt vào kim ngạch xuất khẩu gạo của cả nước.
Thành tích ấn tượng từ vụ đông xuân 2025-2026
Theo số liệu từ Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh An Giang, vụ đông xuân 2025-2026 toàn tỉnh đã gieo sạ thành công 503.563 ha lúa. Nhờ điều kiện thời tiết thuận lợi kết hợp với kỹ thuật canh tác tiên tiến, năng suất bình quân đạt khoảng 7,8 tấn/ha, tăng 2,5% so với kế hoạch và tăng gần 3% so với cùng kỳ năm 2024. Tổng sản lượng ước tính đạt xấp xỉ 3,93 triệu tấn.
Các giống lúa chất lượng cao, đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu như Đài Thơm 8, OM18, ĐS1, OM5451, cùng các dòng ST24 và ST25 tiếp tục chiếm ưu thế trên đồng ruộng. Việc triển khai Đề án “Phát triển bền vững 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng Đồng bằng sông Cửu Long” tại An Giang đã mang lại kết quả khả quan. Năm 2025, tỉnh thực hiện được 150.151 ha, vượt 4% so với kế hoạch đề ra.
Từ 8 mô hình trình diễn điểm với quy mô gần 400 ha, kết quả cho thấy chi phí sản xuất trung bình giảm xuống còn 22,2 triệu đồng/ha, thấp hơn 3,2 triệu đồng so với phương pháp canh tác truyền thống. Đồng thời, lợi nhuận đạt tới 30,5 triệu đồng/ha, tăng thêm 4,3 triệu đồng/ha. Giá thành sản xuất mỗi kilôgam lúa cũng giảm từ 2.870 đồng xuống còn 2.450 đồng.
Thách thức từ chi phí leo thang và liên kết yếu kém
Tuy nhiên, ông Đặng Thanh Phong, Phó Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh, chỉ ra rằng dù năng suất tăng, lợi nhuận thực tế của đa số nông dân vẫn không cao. Nguyên nhân chính đến từ việc giá phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và đặc biệt là xăng dầu tăng mạnh, đẩy chi phí sản xuất lên mức rất cao. Bên cạnh đó, hạ tầng thủy lợi chưa đồng bộ và nguồn lực hỗ trợ hạn chế đang trở thành rào cản lớn.
Ông Phong nhấn mạnh: “Một thực tế đáng lo ngại là phần lớn diện tích lúa, kể cả trong đề án 1 triệu ha, vẫn chưa thiết lập được liên kết bền vững với doanh nghiệp. Người nông dân vẫn loay hoay trong vòng xoáy “được mùa mất giá” và phụ thuộc rất nhiều vào thương lái.”
Bước sang vụ hè thu 2026, An Giang đặt mục tiêu gieo sạ 505.500 ha với sản lượng dự kiến khoảng 3 triệu tấn. Tuy nhiên, nhiều nông dân vẫn bày tỏ nỗi lo âu sâu sắc. Ông Lê Quốc Đạt, ngụ tại ấp Tây Sơn 1, xã An Biên, đang canh tác 18 công ruộng nhà và 15 công đất thuê, chia sẻ: “Vụ đông xuân vừa rồi, dù sản lượng lúa tốt, nhưng tiền phân, tiền thuốc, tiền dầu bơm nước đều tăng cao. Với giá lúa hiện nay, người làm đất nhà chỉ có chút lời, còn ai đi thuê đất như tôi thì cầm chắc phần lỗ.”
Ông Phạm Văn Phát, khu vực 2, xã An Biên, dẫn chứng cụ thể về sự chênh lệch giá cả: Hiện tại, một bao đạm Phú Mỹ hay Cà Mau 50 kg có giá từ 920.000-960.000 đồng, DAP dao động từ 1,3 đến hơn 1,4 triệu đồng. Trong khi đó, giá lúa thương lái thu mua chỉ quanh mức 5.700 - 6.000 đồng/kg. “Với tỷ lệ này, nông dân gần như làm không công trên mảnh ruộng của mình,” ông Phát bộc bạch.
Giải pháp từ sự liên kết đồng bộ và hỗ trợ chính sách
Để tháo gỡ khó khăn, Ủy ban nhân dân tỉnh An Giang đã tổ chức hội nghị sơ kết sản xuất, nơi bốn nhà (Nhà nước, nhà nông, nhà doanh nghiệp, nhà băng) cùng ngồi lại tìm tiếng nói chung. Ông Phạm Thái Bình, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty cổ phần Nông nghiệp công nghệ cao Trung An, chỉ ra điểm nghẽn từ sự chậm trễ trong thủ tục hành chính. “Doanh nghiệp không dám đầu tư mạnh tay, ngân hàng cũng không có căn cứ để cho vay nếu thiếu cơ sở pháp lý. Chúng ta cần một hành lang thông thoáng để 4 nhà cùng chạy hết tốc độ,” ông Bình nhấn mạnh.
Đại diện Agribank Chi nhánh tỉnh Kiên Giang cũng chỉ ra tình trạng “bẻ kèo” khi giá lúa biến động và thiếu hụt hạ tầng logistics đạt chuẩn làm tài sản bảo đảm, khiến dòng vốn tín dụng khó chảy mạnh vào nông nghiệp. Ngân hàng đã kiến nghị Chính phủ sớm hoàn thiện khung pháp lý về giao dịch bảo đảm trên đất nông nghiệp và tăng cường quỹ bảo lãnh tín dụng cho các hợp tác xã.
Ở khía cạnh tích cực, mô hình của Hợp tác xã Dịch vụ Phú Nông Xanh tại xã Vĩnh Điều là một điểm sáng. Ông Trần Văn Hai, Giám đốc Hợp tác xã, chia sẻ: “Chúng tôi tổ chức sản xuất theo đơn đặt hàng, áp dụng công nghệ để giảm giống và vật tư. Khi nông dân tham gia chuỗi giá trị và thực hiện đúng quy trình kỹ thuật, lợi nhuận sẽ được bảo đảm bất chấp những biến động nhỏ của thị trường.”
Bà Nguyễn Duy Linh Thảo, Phó Giám đốc Sở Công thương tỉnh An Giang, cho biết ngành công thương đang nỗ lực điều tiết cung-cầu. Trong bối cảnh các đối thủ như Ấn Độ, Thái Lan gia tăng nguồn cung, An Giang định hướng chuyển từ tư duy “bán cái mình có” sang “bán cái thị trường cần”. Ngành cam kết bảo đảm nguồn cung năng lượng ổn định cho sản xuất, đồng thời tăng cường kiểm soát thị trường vật tư nông nghiệp để ngăn chặn tình trạng đầu cơ, găm hàng.
Hiện tại, tỉnh đang kêu gọi đầu tư vào hệ thống trung tâm sấy, kho bãi và chế biến sâu để nâng giá trị gia tăng của hạt gạo thêm 20-30%. Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh An Giang Ngô Công Thức nhấn mạnh: Để đạt mục tiêu tăng trưởng ngành nông nghiệp 3,98% trong năm 2026, toàn ngành phải coi Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao là nhiệm vụ trọng tâm. Tỉnh đặt mục tiêu đưa diện tích này lên 183.597 ha trong năm 2026.
Ngành nông nghiệp cũng đang rà soát hệ thống trạm bơm, ưu tiên chuyển đổi từ trạm bơm dầu sang trạm bơm điện để cắt giảm chi phí năng lượng; đồng thời kiên trì hướng dẫn nông dân lịch xuống giống “né rầy” và áp dụng các quy trình giảm giống, giảm phân để hạ giá thành chi phí.
