Bộ Quy Tắc Ứng Xử Thu Hồi Nợ: Chuyển Từ Quy Định Sang Chuẩn Mực Ngành Ngân Hàng
Sự ra đời của Bộ Quy tắc ứng xử trong hoạt động thu hồi nợ đánh dấu một bước ngoặt quan trọng: từ quản trị bằng quy định sang quản trị bằng chuẩn mực, từ hành xử đơn lẻ sang một hệ giá trị chung của toàn ngành ngân hàng. Chuẩn hóa hành vi trong thu hồi nợ đã trở thành yêu cầu cấp thiết từ thực tiễn, nhằm nâng cao tính minh bạch và văn minh trong hoạt động tài chính.
Bối Cảnh Và Sự Cần Thiết Của Bộ Quy Tắc
Phát biểu tại Hội nghị triển khai Bộ Quy tắc ứng xử trong hoạt động thu hồi nợ do Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam phối hợp với IFC tổ chức ngày 20/4, Tiến sĩ Nguyễn Quốc Hùng, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam, khẳng định việc ban hành bộ quy tắc là cần thiết để tạo chuẩn mực thống nhất, nâng cao tính minh bạch, văn minh và tạo sự đồng cảm của xã hội đối với hoạt động ngân hàng.
Nhìn lại bối cảnh ba năm gần đây, hoạt động tín dụng đã mở rộng đáng kể nhằm hỗ trợ doanh nghiệp và người dân vượt qua khó khăn sau đại dịch Covid-19. Tuy nhiên, sự gia tăng về quy mô tín dụng cũng kéo theo hệ quả tất yếu: áp lực thu hồi nợ gia tăng, đặc biệt khi một bộ phận khách hàng mất khả năng thanh toán hoặc trì hoãn nghĩa vụ tài chính. Thực tiễn này đã bộc lộ những "khoảng trống" trong cách thức triển khai thu hồi nợ, với một số biện pháp chưa thực sự chuẩn mực, gây tác động tiêu cực đến hình ảnh ngành ngân hàng.
Nội Dung Và Tầm Quan Trọng Của Bộ Quy Tắc
Bộ Quy tắc được ban hành ngày 31/3/2026 theo Quyết định số 15/QĐ-HHNH, là kết quả của một quá trình chuẩn bị công phu, với sự tham gia góp ý của nhiều cơ quan như Ngân hàng Nhà nước, Bộ Công an, Bộ Tư pháp, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao và Tòa án nhân dân tối cao. Dù không phải là văn bản quy phạm pháp luật, bộ quy tắc lại mang tính định hướng hành vi rất rõ ràng, lấp đầy "khoảng trống" mà pháp luật khó có thể bao quát.
Theo ông Nguyễn Hưng Quang, Phó Trưởng Ban soạn thảo, Bộ Quy tắc gồm 3 chương, 11 điều, quy định cụ thể từ phạm vi áp dụng, nguyên tắc thu hồi nợ đến các chuẩn mực ứng xử đối với khách hàng. Các nguyên tắc cốt lõi bao gồm:
- Tuân thủ pháp luật một cách nghiêm ngặt.
- Minh bạch thông tin trong mọi giao dịch.
- Tôn trọng quyền và lợi ích hợp pháp của khách hàng.
- Bảo mật dữ liệu cá nhân và tài chính.
- Bảo vệ hình ảnh và uy tín của tổ chức tín dụng.
Đáng chú ý, bộ quy tắc đặt ra các giới hạn rõ ràng đối với hành vi thu hồi nợ, nghiêm cấm những hành vi như đe dọa, quấy rối, cung cấp thông tin sai lệch hay xâm phạm quyền riêng tư. Điều này không chỉ nhằm bảo vệ khách hàng, mà còn bảo vệ chính hệ thống tín dụng khỏi những rủi ro về uy tín và pháp lý.
Hướng Tới Hệ Sinh Thái Tín Dụng Bền Vững
Từ góc nhìn doanh nghiệp, ông Nguyễn Đình Đức, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Tài chính Tiêu dùng, Phó Tổng Giám đốc Công ty Tài chính TNHH HD Saison, cho rằng hoạt động thu hồi nợ là một cấu phần quan trọng của hệ thống tín dụng, nhưng cũng là lĩnh vực nhạy cảm, dễ gây hiểu lầm trong xã hội nếu thiếu chuẩn mực thống nhất. Hiệu quả thu hồi nợ không đến từ việc gia tăng tần suất tiếp cận, mà từ cách tiếp cận phù hợp với từng hoàn cảnh cụ thể.
Điều này đặt ra một yêu cầu cao hơn: không chỉ “làm đúng”, mà còn phải “làm đúng cách”. Chuẩn mực ứng xử không phải là một bộ quy định cứng nhắc, mà là một hệ quy chiếu để điều chỉnh hành vi trong những tình huống đa dạng và phức tạp của thực tế. Mỗi tổ chức tín dụng cần chuyển hóa bộ quy tắc thành quy định nội bộ, đào tạo nhân sự, thiết lập cơ chế giám sát và kiểm soát thực thi để đảm bảo tính nhất quán trong toàn hệ thống.
Một khía cạnh khác cần được nhìn nhận thẳng thắn là sự cân bằng giữa quyền lực của tổ chức tín dụng và trách nhiệm đối với xã hội. Việc trao quyền thu giữ tài sản bảo đảm cho các tổ chức tín dụng là một bước tiến quan trọng, nhưng quyền lực càng lớn thì yêu cầu về chuẩn mực thực thi càng cao. Nếu quyền lực được sử dụng thiếu kiểm soát, hệ quả có thể là sự xói mòn niềm tin đối với toàn bộ hệ thống ngân hàng.
Tiến sĩ Nguyễn Quốc Hùng cũng nhấn mạnh trách nhiệm của người đi vay, không thể chấp nhận tình trạng khách hàng có khả năng trả nợ nhưng cố tình chây ì, trì hoãn hoặc tạo tranh chấp để né tránh nghĩa vụ. Một hệ thống tín dụng lành mạnh không thể chỉ dựa vào chuẩn mực của bên cho vay, mà phải có sự tuân thủ từ cả phía người vay.
Bộ Quy tắc ứng xử trong hoạt động thu hồi nợ không chỉ là một văn bản hướng dẫn, mà còn là nền tảng để xây dựng một hệ sinh thái tín dụng bền vững, dựa trên niềm tin và sự đồng cảm từ xã hội.
