Xung đột địa chính trị thúc đẩy châu Á chuyển dịch năng lượng
Theo thông tin từ Reuters, cuộc xung đột kéo dài giữa Hoa Kỳ, Israel và Iran đã gây ra tác động đáng kể đến thị trường năng lượng toàn cầu. Khoảng 20% nguồn cung dầu khí thế giới đi qua eo biển Hormuz đã bị gián đoạn, dẫn đến những biến động mạnh về giá cả. Kể từ cuối tháng 2 năm 2026, giá dầu thô quốc tế đã tăng hơn 30%, tạo ra áp lực lớn lên các nền kinh tế phụ thuộc vào nhập khẩu năng lượng.
Nhiên liệu sinh học trở thành giải pháp chiến lược
Trong bối cảnh giá năng lượng leo thang, nhiên liệu sinh học với khả năng pha trộn vào xăng hoặc thay thế dầu diesel đang được xem như một giải pháp quan trọng. Loại nhiên liệu này không chỉ giúp giảm áp lực chi phí mà còn hỗ trợ các quốc gia hạn chế sự phụ thuộc vào nguồn dầu khí nhập khẩu. Đáng chú ý, trong khi giá dầu tăng mạnh, giá ngô - nguyên liệu chính cho nhiên liệu sinh học - chỉ tăng khoảng 5%, tạo ra lợi thế tương đối về chi phí.
Tại châu Á - khu vực tiêu thụ khoảng 80% lượng dầu đi qua Hormuz, nhiều quốc gia đã nhanh chóng triển khai các biện pháp đẩy mạnh sử dụng nhiên liệu sinh học. Xu hướng chung là ưu tiên nguồn nhiên liệu có xuất xứ nội địa, vừa giảm nhập khẩu vừa hỗ trợ thu nhập cho ngành nông nghiệp.
Việt Nam đi đầu với xăng sinh học ethanol
Việt Nam nổi lên như một trường hợp điển hình trong khu vực khi quyết định chuyển sang sử dụng xăng pha ethanol từ tháng 4/2026, sớm hơn đáng kể so với kế hoạch ban đầu. Quốc gia Đông Nam Á này hiện đang sở hữu 6 nhà máy sản xuất cồn sinh học (ethanol E100) quy mô lớn, với tổng công suất thiết kế đạt khoảng 500.000 m3 ethanol mỗi năm.
Các nhà máy này chủ yếu sử dụng sắn (khoai mì) làm nguyên liệu đầu vào, tập trung tại khu vực miền Trung và miền Nam. Mục tiêu chính là cung ứng cho việc pha chế xăng sinh học E5 và E10, góp phần đa dạng hóa nguồn cung năng lượng trong nước.
Indonesia và các nước châu Á khác cùng chuyển dịch
Ở Indonesia - quốc gia láng giềng của Việt Nam, chính phủ đã nâng tỷ lệ pha trộn nhiên liệu sinh học từ dầu cọ lên 50%, tăng so với mức 40% trước đó. Theo nhận định của chuyên gia từ Kpler, xu hướng này đang lan rộng khắp khu vực.
Ông Peter de Klerk - chuyên gia kinh tế học cho biết: "Ấn Độ và Thái Lan đều đang xem xét nâng tỷ lệ pha trộn ethanol trong nhiên liệu. Điều này phản ánh nhu cầu cấp thiết về giảm phụ thuộc vào nhập khẩu dầu mỏ trong bối cảnh địa chính trị bất ổn."
Song song với việc thúc đẩy nhiên liệu sinh học, nhiều quốc gia cũng triển khai các biện pháp kiểm soát tiêu thụ năng lượng như phân phối theo định mức và điều chỉnh hoạt động vận tải.
Tranh luận về an ninh lương thực tái bùng phát
Tuy nhiên, xu hướng thúc đẩy nhiên liệu sinh học cũng làm sống lại những tranh luận cũ về việc sử dụng cây trồng làm thực phẩm hay làm nhiên liệu. Các biện pháp tương tự từng được cho là nguyên nhân dẫn đến cuộc khủng hoảng giá lương thực giai đoạn 2007-2008.
Thực tế cho thấy sản xuất nhiên liệu sinh học tiêu thụ lượng lớn nông sản:
- Tại Hoa Kỳ, khoảng 40% sản lượng ngô được dùng để sản xuất ethanol
- Brazil dành gần 50% sản lượng mía cho mục đích tương tự
Trong bối cảnh chi phí vận tải và phân bón gia tăng, giá lương thực toàn cầu đã lên mức cao nhất trong 6 tháng vào tháng 3/2026, làm dấy lên lo ngại về áp lực lạm phát mới.
Triển vọng và thách thức của ngành nhiên liệu sinh học
Dù vậy, nhiều chuyên gia cho rằng tác động tiêu cực đến an ninh lương thực sẽ không xuất hiện ngay lập tức. Việc mở rộng công suất sản xuất đòi hỏi thời gian dài, trong khi nguồn cung ngũ cốc và dầu thực vật toàn cầu hiện vẫn tương đối dồi dào.
Ở quy mô toàn cầu, nhiên liệu sinh học hiện chỉ chiếm khoảng 4% nhu cầu nhiên liệu vận tải. Theo dự báo của BMI, con số này có thể tăng lên 5% vào năm 2035. Tuy nhiên, những rào cản về hạ tầng, chi phí đầu tư và nguồn nguyên liệu khiến khả năng mở rộng nhanh trong ngắn hạn vẫn bị hạn chế.
Cách tiếp cận giữa các khu vực cũng có sự khác biệt đáng kể:
- Liên minh châu Âu duy trì chính sách thận trọng với các giới hạn nhằm bảo vệ an ninh lương thực
- Hoa Kỳ yêu cầu tăng tỷ lệ pha trộn nhiên liệu sinh học lên mức cao kỷ lục
- Brazil đang xem xét nâng tỷ lệ ethanol từ 30% lên 32%, khi lợi nhuận từ nhiên liệu vượt trội so với sản xuất đường
Đà chuyển dịch sang nhiên liệu sinh học tại châu Á được dự báo sẽ tiếp tục tăng tốc trong thời gian tới, nhưng cần được quản lý cân bằng giữa nhu cầu năng lượng và đảm bảo an ninh lương thực.
