Xung đột Trung Đông đe dọa thị trường năng lượng toàn cầu
Theo Tiến sĩ Giang Chấn Tây, Giám đốc Công ty TNHH MTV Bội Ngọc tại Vĩnh Long, chiến sự leo thang giữa Mỹ, Israel và Iran đang tạo ra những rung chấn mạnh mẽ đối với thị trường năng lượng trên toàn thế giới. Nguyên nhân chính xuất phát từ việc Trung Đông vốn được xem là "trái tim" của nguồn cung dầu mỏ toàn cầu, đóng vai trò then chốt trong chuỗi vận chuyển năng lượng quốc tế.
Thị trường phản ứng ngay từ khi rủi ro xuất hiện
Ông Tây giải thích rằng thị trường dầu thường không chờ đến lúc nguồn cung thực sự bị gián đoạn mới biến động. Thay vào đó, chỉ cần xuất hiện nguy cơ gián đoạn tại các điểm trung chuyển chiến lược như eo biển Hormuz – nơi vận chuyển khoảng 20% lượng dầu thô toàn cầu – thì giá dầu đã có thể tăng mạnh do lo ngại rủi ro. Trong nhiều trường hợp, giá tăng trước cả khi có bất kỳ sự thiếu hụt vật chất nào.
"Thị trường phản ứng theo kỳ vọng, và kỳ vọng về bất ổn luôn khiến giá được 'cộng thêm' một khoản gọi là phí rủi ro địa chính trị", Tiến sĩ Giang Chấn Tây nhấn mạnh.
Việt Nam khó tránh khỏi tác động từ biến động giá dầu
Đối với thị trường xăng dầu của Việt Nam, ông Tây cho rằng việc chịu tác động là điều khó tránh khỏi. Dù có sản xuất trong nước, Việt Nam vẫn phải nhập khẩu một phần đáng kể dầu thô và xăng dầu thành phẩm để đáp ứng nhu cầu tiêu dùng và sản xuất. Khi giá dầu thế giới tăng, chi phí nhập khẩu tăng theo sẽ gây áp lực trực tiếp lên giá xăng dầu trong nước thông qua cơ chế điều hành.
"Điều này không chỉ ảnh hưởng đến người tiêu dùng mà còn tác động sâu rộng tới toàn bộ nền kinh tế", Tiến sĩ Giang Chấn Tây dẫn chứng.
Petrolimex cảnh báo về khan hiếm và giá tăng
Cùng chung nhận định, đại diện Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam Petrolimex cho biết nguồn cung dầu thô của châu Á phụ thuộc khá lớn vào Trung Đông. Nếu chiến sự buộc phải thay đổi tuyến đường hoặc đổi nguồn cung dầu thô ngoài khu vực này, giá dầu thô sẽ vừa khan hiếm vừa tăng mạnh, kéo theo giá xăng dầu sản phẩm cao hơn và nguồn cung khan hiếm hơn.
Ngoài ra, do hạn chế nguồn cung dầu thô, một số quốc gia và nhà máy sản xuất có thể dừng xuất khẩu để đảm bảo nhu cầu trong nước, dẫn đến khó khăn trong việc tạo nguồn. Điều này đẩy giá dầu và phụ phí thị trường lên cao, trong khi phí bảo hiểm và cước vận chuyển cũng tăng tương ứng, làm tăng giá vốn và chi phí kinh doanh.
"Trước tình hình đó, chúng tôi đã báo cáo Bộ Công Thương, đồng thời có kiến nghị, đề xuất một số giải pháp nhằm đảm bảo nguồn cung trong tình hình hiện nay. Hiện tồn kho toàn bộ hệ thống của Petrolimex đầu tháng 3 theo đúng Nghị định kinh doanh xăng dầu, đảm bảo đáp ứng đủ nhu cầu cho hệ thống phân phối", đại diện Petrolimex thông tin.
Giải pháp chủ động đảm bảo nguồn cung
Theo Petrolimex, đơn vị đã chủ động trong công tác tạo nguồn hàng với hai nhà máy lọc dầu trong nước và nhập khẩu đủ đáp ứng theo kế hoạch. Đồng thời, họ tăng cường đưa xăng dầu về trong 10 ngày đầu tháng 3 với khoảng 50% lượng hàng nhập tạo nguồn của tháng.
Petrolimex cũng chỉ đạo các Công ty TNHH MTV Petrolimex trên toàn quốc phối hợp với cơ quan chức năng địa phương, lên phương án điều độ và triển khai các giải pháp đảm bảo nguồn hàng, đáp ứng đầy đủ nhu cầu tiêu dùng và sản xuất kinh doanh trong hệ thống phân phối.
Tác động lan tỏa đến nền kinh tế
Ông Bùi Ngọc Bảo – Chủ tịch Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam – cho rằng xăng dầu là đầu vào thiết yếu của hầu hết các ngành sản xuất và vận tải. Khi giá nhiên liệu tăng, chi phí logistics sẽ tăng theo, từ đó đẩy giá thành sản phẩm lên cao. Nếu doanh nghiệp không kịp điều chỉnh giá bán hoặc đàm phán lại hợp đồng, lợi nhuận sẽ bị bào mòn.
Tuy nhiên, trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt, việc tăng giá bán không phải lúc nào cũng khả thi. Ông Bảo nhấn mạnh cần nhìn nhận thẳng thắn rằng biến động giá không đồng nghĩa với nguy cơ thiếu hụt ngay lập tức.
Việt Nam có cơ chế dự trữ xăng dầu bắt buộc và hệ thống điều hành thị trường tương đối linh hoạt. Trong ngắn hạn, nguồn cung trong nước vẫn được đảm bảo nhờ dự trữ quốc gia và nguồn từ các nhà máy lọc dầu trong nước.
Kịch bản dài hạn và giải pháp chiến lược
Vấn đề đáng lo ngại hơn nằm ở kịch bản kéo dài. Nếu chiến sự tiếp tục leo thang và giá dầu duy trì ở mức cao trong thời gian dài, áp lực lạm phát sẽ gia tăng. Khi chi phí năng lượng tăng, chi phí sản xuất và vận chuyển đều tăng sẽ tạo hiệu ứng dây chuyền lan sang giá cả hàng hóa khác, có thể ảnh hưởng tới mục tiêu kiểm soát lạm phát và ổn định kinh tế vĩ mô của Việt Nam.
Trong chuỗi phân phối, doanh nghiệp đầu mối sẽ chịu tác động trực tiếp từ thị trường quốc tế, nhưng hệ thống điều hành của Chính phủ và Bộ Công Thương hiện nay khá chặt chẽ và linh hoạt. Vấn đề đáng quan tâm là tâm lý thị trường; khi có thông tin chiến sự, một số doanh nghiệp có xu hướng điều chỉnh chiết khấu, giảm hoa hồng, có thể khiến cửa hàng kinh doanh khó khăn.
Về dài hạn, Việt Nam cần đa dạng hóa nguồn cung và tăng cường dự trữ chiến lược. Có thể nghiên cứu nâng mức dự trữ bắt buộc trong những giai đoạn nhạy cảm, thay vì cố định ở 20 ngày thì linh hoạt nâng lên 30 ngày khi rủi ro gia tăng.
Bên cạnh đó, cần đẩy mạnh chuyển dịch năng lượng, tăng tỷ trọng nhiên liệu sinh học như E10 để giảm phụ thuộc vào nhập khẩu. Việt Nam có lợi thế nông nghiệp với nguồn nguyên liệu như ngô, sắn, mía; nếu phát triển tốt nhiên liệu sinh học, sẽ góp phần giảm áp lực khi thị trường dầu mỏ biến động.
Ngoài ra, khi chiến sự kéo dài, Việt Nam cũng cần chủ động tìm kiếm và đa dạng hóa nguồn nhập khẩu thay vì phụ thuộc vào một số khu vực nhất định.
