Xung đột Trung Đông làm bùng nổ giá dầu, khí đốt: Bài học về sự phụ thuộc nhiên liệu hóa thạch
Ngày 2/3, ông Simon Stiell, Thư ký điều hành Công ước khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu (UNFCCC), đã đăng tải một bài viết quan trọng trên mạng xã hội LinkedIn. Trong đó, ông nhấn mạnh rằng biến động mới nhất từ cuộc xung đột tại Trung Đông một lần nữa cho thấy tình trạng phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch sẽ khiến các nền kinh tế, doanh nghiệp, thị trường và người dân hoàn toàn bị động trước mỗi cuộc xung đột hay sự thay đổi đột ngột về chính sách thương mại.
Giá năng lượng tăng vọt và những hệ lụy tức thời
Nhận xét của ông Stiell được minh chứng rõ ràng qua hàng loạt diễn biến thực tế dồn dập. Trong phiên giao dịch sáng 2/3, giá khí đốt tại châu Âu đã tăng vọt một cách đáng kể. Đồng thời, giá dầu thế giới cũng tăng khoảng 8% do cuộc xung đột khiến eo biển Hormuz, tuyến hàng hải huyết mạch vận chuyển gần 25% lượng dầu qua đường biển của thế giới, bị phong tỏa. Bên cạnh đó, việc nhà máy lọc dầu lớn nhất của Saudi Arabia phải đóng cửa càng làm trầm trọng thêm tình hình.
Theo thông tin từ hãng Bloomberg, một số nhà giao dịch khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) quốc tế đã phải thức trắng đêm ngày 2/3 để gấp rút liên hệ các đầu mối tìm kiếm nguồn cung mới. Điều này xảy ra sau khi cuộc tấn công của Iran buộc nhà máy xuất khẩu LNG lớn nhất thế giới tại Qatar phải ngừng hoạt động, gây ra sự gián đoạn nghiêm trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Phản ứng của các quốc gia và thách thức chi phí
Ngay tại khu vực Đông Nam Á, Thái Lan, người láng giềng của chúng ta, đã quyết định đa dạng hóa nguồn cung dầu. Họ bao gồm cả nguồn cung từ Tây Phi và châu Mỹ để chuẩn bị cho những khả năng gián đoạn có thể xảy ra trong tương lai. Tuy nhiên, vấn đề đáng lo ngại là những nguồn cung thay thế ngoài Trung Đông nhiều khả năng sẽ đắt đỏ hơn gấp bội. Trong bối cảnh cước vận tải tăng vọt, chi phí nhập khẩu càng bị đẩy lên cao, gây áp lực lớn lên ngân sách của các quốc gia phụ thuộc.
Năng lượng tái tạo: Giải pháp tất yếu cho an ninh năng lượng
Điều đáng mừng là thông qua nỗ lực chuyển dịch cơ cấu năng lượng nhằm ngăn cản tiến trình biến đổi khí hậu toàn cầu và bảo vệ môi trường trước đây, không ít quốc gia, trong đó có Việt Nam, đã thực hiện được một số bước chuẩn bị sẵn cho trạng thái bấp bênh của các nguồn cung năng lượng hóa thạch hôm nay.
Đơn cử, Trung Quốc, nền kinh tế lớn thứ hai thế giới, đã và đang duy trì vị trí là nhà sản xuất năng lượng tái tạo hàng đầu thế giới. Báo cáo Triển vọng sản xuất năng lượng tái tạo toàn cầu năm 2026, do Trung tâm Khí hậu Quốc gia Trung Quốc và Tổ chức Phát triển và Hợp tác kết nối năng lượng toàn cầu biên soạn, dự báo rằng số giờ sản xuất điện gió trung bình ở Trung Quốc sẽ đạt khoảng 2.100 giờ vào năm 2026. Mặc dù giảm nhẹ so với năm 2025, tổng công suất sản xuất điện gió của Trung Quốc dự kiến sẽ tăng khoảng 2%, nhờ được hỗ trợ bởi sự tăng trưởng liên tục về công suất lắp đặt.
Trong khi đó, theo Reuters, hai năm qua, Liên minh châu Âu (EU) đã trở nên ít phụ thuộc hơn vào nhiên liệu hóa thạch một cách đáng kể. Dù việc sử dụng nhiên liệu hóa thạch để sản xuất điện của Mỹ và EU cũng đang có chiều hướng tăng lên, xu hướng chung vẫn là giảm sự phụ thuộc. Ấn Độ cũng tăng rõ rệt công suất năng lượng tái tạo, đồng nghĩa với việc sẽ có ít nhu cầu hơn đối với khí đốt và dầu mỏ trong tương lai.
Hàng xóm của Ấn Độ, Pakistan, trong năm 2024 đã nhập khẩu gấp đôi số lượng tấm pin mặt trời so với năm trước đó. Con số này tương đương với khoảng một phần ba công suất sản xuất điện hiện tại của nước này, cho thấy sự đầu tư mạnh mẽ vào năng lượng sạch. Ngoài ra, nhu cầu đối với mặt hàng này cũng gia tăng trên khắp châu Phi, đặc biệt là ở Algeria, nơi nhập khẩu tấm pin mặt trời tăng gấp 33 lần, phản ánh xu hướng toàn cầu hướng tới các nguồn năng lượng bền vững.
Lợi ích vượt trội của năng lượng tái tạo
Ngoài tác động tích cực đến môi trường, năng lượng tái tạo có mức biến động giá thấp hơn nhiều so với nhiên liệu hóa thạch trước những bất ổn địa chính trị. Và bởi vậy, như ông Simon Stiell nhận định, đó chính là giải pháp rõ ràng cho “sự hỗn loạn về chi phí nhiên liệu hóa thạch”. Bởi lẽ, năng lượng tái tạo hiện rẻ hơn, an toàn hơn và có tốc độ đưa ra thị trường nhanh hơn, tạo thành lộ trình tất yếu để bảo đảm an ninh và chủ quyền năng lượng cho mỗi quốc gia.
Đây cũng chính là thách thức an ninh phi truyền thống không thể xem nhẹ, đối với bất cứ quốc gia nào trong bối cảnh toàn cầu hóa và biến động không ngừng. Việc đầu tư vào năng lượng tái tạo không chỉ là một lựa chọn chiến lược mà còn là yêu cầu cấp thiết để giảm thiểu rủi ro và xây dựng một tương lai bền vững.
