Xung Đột Trung Đông Gây Sóng Gió Thị Trường Năng Lượng Toàn Cầu
Cuộc xung đột quân sự bùng nổ tại khu vực Trung Đông, đặc biệt là những khu vực trọng yếu về sản xuất và trung chuyển năng lượng của thế giới, đã tác động trực tiếp và mạnh mẽ đến nguồn cung dầu mỏ, khí đốt và than đá trên thị trường quốc tế. Sự đứt gãy trong chuỗi cung ứng này đã kéo theo những biến động giá cả phức tạp, tạo ra nhiều thách thức không nhỏ đối với các quốc gia phụ thuộc vào nhập khẩu năng lượng, trong đó có Việt Nam. Tình hình này cũng làm gia tăng đáng kể rủi ro về an ninh năng lượng trên phạm vi toàn cầu.
Chính Phủ Việt Nam Chủ Động Ứng Phó Với Các Biện Pháp Cụ Thể
Trước diễn biến phức tạp, Chính phủ và các cơ quan chức năng đã liên tục theo dõi sát sao tình hình để đưa ra những giải pháp kịp thời, nhằm bảo đảm nguồn cung và ổn định giá nhiên liệu trong bối cảnh mới. Một loạt các công cụ điều hành quan trọng đã được triển khai. Cụ thể, ngày 9/3, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 72, sửa đổi mức thuế suất thuế nhập khẩu ưu đãi đối với một số mặt hàng xăng dầu và nguyên liệu sản xuất xăng dầu, có hiệu lực đến hết tháng 4 tới. Việc áp dụng mức thuế mới dựa trên kim ngạch nhập khẩu năm 2025 được dự báo sẽ khiến ngân sách nhà nước giảm thu khoảng 1.024 tỷ đồng.
Mới đây nhất, Bộ Tài chính đã đề xuất điều chỉnh giảm mức thuế bảo vệ môi trường đối với xăng (trừ ethanol) từ 2.000 đồng xuống còn 1.000 đồng/lít. Tương tự, thuế đối với dầu diesel cũng được đề xuất giảm một nửa, từ 1.000 đồng còn 500 đồng/lít. Đối với nhiên liệu bay, cơ quan quản lý kiến nghị điều chỉnh mức thuế về 1.000 đồng/lít, thấp hơn 500 đồng so với mức hiện hành. Nếu được thông qua, giá xăng bán lẻ (đã bao gồm tác động từ việc giảm thuế giá trị gia tăng) có thể giảm khoảng 1.080 đồng/lít; trong khi dầu diesel và nhiên liệu bay dự kiến giảm khoảng 540 đồng/lít. Với mức giảm này và thời gian áp dụng dự kiến, ngân sách nhà nước ước tính sẽ giảm thu khoảng 1.790 tỷ đồng mỗi tháng.
Chuyên Gia Phân Tích Tác Động Sâu Rộng Đến Nền Kinh Tế
Tiến sĩ Nguyễn Minh Phong, một chuyên gia kinh tế, nhận định rằng xăng dầu là đầu vào vô cùng quan trọng đối với đời sống kinh tế, không chỉ tại Việt Nam mà trên toàn cầu. Thị trường xăng dầu hiện đang trải qua những biến động phức tạp, gắn liền với căng thẳng địa chính trị tại khu vực Trung Đông. Tình hình này có khả năng kéo dài trong nhiều tháng tới, thậm chí có những dự báo cho rằng tác động có thể duy trì đến khoảng tháng 9 năm nay.
Ông Phong chỉ ra rằng, nếu giá xăng dầu, đặc biệt là giá bán lẻ, tăng mạnh sẽ tạo ra áp lực làm gia tăng chi phí đầu vào cho hàng loạt mặt hàng, đồng thời đẩy cao chi tiêu sinh hoạt của người dân và các đối tượng sử dụng nhiên liệu. Tác động sẽ diễn ra trên hai khía cạnh chính:
- Thứ nhất, chi phí tăng sẽ góp phần hình thành một mặt bằng giá mới khi cả chi phí sản xuất và chi phí cơ hội đều gia tăng.
- Thứ hai, sức cầu thanh toán có thể suy giảm do người dân phải dành nhiều nguồn lực tài chính hơn cho việc mua xăng dầu.
Những tác động này có thể ảnh hưởng tiêu cực đến động lực tăng trưởng kinh tế cũng như sức cạnh tranh của hàng hóa, sản phẩm và của toàn bộ nền kinh tế. Thậm chí, trong trường hợp chi phí xăng dầu tăng cao, một số hoạt động sản xuất, kinh doanh phụ thuộc nhiều vào nhiên liệu có nguy cơ bị thu hẹp hoặc gián đoạn.
Theo Tiến sĩ Phong, việc điều chỉnh thuế nhập khẩu, sử dụng Quỹ bình ổn giá xăng dầu và đề xuất giảm thuế bảo vệ môi trường đều là những công cụ điều hành quan trọng, giúp giảm bớt áp lực tăng giá trong nước. Nếu được triển khai một cách đồng bộ, các biện pháp này sẽ góp phần làm giảm các yếu tố thuế, phí đang cấu thành trong giá cơ sở xăng dầu, qua đó hỗ trợ hạ giá thành tương ứng.
Tăng Cường Hợp Tác Quốc Tế Để Tạo Thêm "Bộ Đệm" Cho Thị Trường
Bên cạnh các công cụ giảm thuế phí, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã liên tục có các cuộc điện đàm, gửi thư tới lãnh đạo nhiều quốc gia cũng như làm việc với các tập đoàn và đại sứ một số nước tại Việt Nam có liên quan đến lĩnh vực năng lượng, xăng dầu để hợp tác ứng phó với khủng hoảng. Trong thư gửi Thủ tướng Nhật Bản Takaichi, Thủ tướng đã đề nghị nước bạn xem xét có biện pháp hỗ trợ phù hợp. Nhật Bản có thể hỗ trợ trực tiếp thông qua việc cung cấp một lượng dầu thô cho Việt Nam từ nguồn dự trữ, hoặc hỗ trợ gián tiếp bằng cách để Nhà máy lọc dầu Nghi Sơn đa dạng hóa nguồn dầu đầu vào từ các đối tác khác. Hiện Chính phủ Nhật Bản đang xem xét xuất kho dự trữ 80 triệu thùng dầu nhằm giảm thiểu tác động từ xung đột tại Trung Đông đối với giá nhiên liệu.
Thủ tướng cũng đã điện đàm, trao đổi ý kiến với Thủ tướng Algeria và đề nghị nước bạn hỗ trợ Việt Nam bảo đảm an ninh năng lượng thông qua việc cung cấp dầu thô và khí đốt, đồng thời phối hợp triển khai hiệu quả các thỏa thuận hợp tác giữa Tổng công ty Thăm dò và khai thác dầu khí Việt Nam (PVEP) và Công ty Dầu khí quốc gia Algeria (Sonatrach). Nhờ những nỗ lực này, Việt Nam đã huy động được khoảng 4 triệu thùng dầu từ các đối tác, góp phần bảo đảm nguồn cung trước mắt và ổn định tâm lý thị trường.
Doanh Nghiệp Nhỏ Và Vừa Được Hưởng Lợi Từ Các Giải Pháp Ổn Định
Tiến sĩ Mạc Quốc Anh, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa thành phố Hà Nội (Hanoisme), cho rằng những giải pháp điều hành và tăng cường hợp tác năng lượng của Chính phủ không chỉ góp phần bảo đảm nguồn cung mà còn tạo thêm "bộ đệm" giúp giảm bớt áp lực chi phí đầu vào cho khu vực doanh nghiệp. Biện pháp này đặc biệt hữu ích đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa - nhóm vốn có biên lợi nhuận thấp và khả năng chống chịu trước biến động chi phí còn nhiều hạn chế.
"Khi mặt bằng chi phí được kiểm soát tốt hơn, doanh nghiệp nhỏ và vừa sẽ có thêm điều kiện để duy trì giá bán ổn định, giữ vững thị trường và bảo đảm việc làm cho người lao động", ông Anh nhấn mạnh.
Tuy nhiên, theo ông Mạc Quốc Anh, việc điều hành thị trường xăng dầu cần được tiếp cận theo hướng tổng thể và linh hoạt hơn nữa, để giảm bớt các cú sốc chi phí đối với nền kinh tế. Việc nâng cao năng lực dự trữ xăng dầu sẽ giúp Nhà nước có thêm công cụ can thiệp hiệu quả khi thị trường có biến động mạnh hoặc khi chuỗi cung ứng toàn cầu gặp phải gián đoạn. Khi nguồn dự trữ đủ lớn và được quản lý hiệu quả, việc điều tiết nguồn cung trong nước sẽ chủ động hơn, qua đó góp phần ổn định giá cả và giảm bớt áp lực chi phí cho doanh nghiệp.
Ngoài ra, việc tăng cường cạnh tranh và minh bạch trong hệ thống phân phối xăng dầu cũng là yếu tố quan trọng. Khi thị trường vận hành minh bạch, với nguồn cung đa dạng và cạnh tranh lành mạnh, giá cả sẽ phản ánh sát hơn diễn biến của thị trường quốc tế và hạn chế những biến động bất thường. Điều này giúp doanh nghiệp có thể dự đoán tốt hơn xu hướng chi phí năng lượng, từ đó chủ động trong kế hoạch sản xuất và kinh doanh.
Từ góc độ dài hạn, doanh nghiệp nhỏ và vừa cũng mong muốn các chính sách khuyến khích chuyển đổi sang mô hình sử dụng năng lượng hiệu quả và năng lượng sạch. Các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp đầu tư công nghệ tiết kiệm năng lượng, chuyển đổi phương tiện vận tải thân thiện môi trường hoặc ứng dụng các giải pháp quản trị năng lượng sẽ giúp giảm dần sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch. Khi doanh nghiệp nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng, khả năng chống chịu trước biến động giá nhiên liệu cũng sẽ được cải thiện đáng kể.
"Khi các công cụ chính sách như thuế, quỹ bình ổn, dự trữ năng lượng và quản lý thị trường được phối hợp đồng bộ, nền kinh tế sẽ giảm bớt tác động tiêu cực từ biến động giá dầu thế giới, đồng thời tạo ra môi trường ổn định hơn để doanh nghiệp nhỏ và vừa duy trì sản xuất, mở rộng đầu tư và đóng góp vào tăng trưởng chung của nền kinh tế", Tiến sĩ Mạc Quốc Anh khẳng định.
Triển Khai Quỹ Bình Ổn Giá Xăng Dầu
Ngày 10/3, thực hiện Quyết định số 441 của Bộ trưởng Bộ Công Thương về việc áp dụng biện pháp sử dụng Quỹ bình ổn giá xăng dầu, liên bộ Công Thương và Tài chính đã quyết định phương án sử dụng bình ổn giá xăng dầu ở mức từ 4.000 đến 5.000 đồng/lít, tùy thuộc vào từng loại nhiên liệu cụ thể.
