Những ngày qua, giữa biến động của thị trường năng lượng toàn cầu do cuộc chiến ở Iran gây ra, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) cũng đã chính thức rút khỏi Tổ chức các nước xuất khẩu dầu mỏ (OPEC) kể từ ngày 1 tháng 5. Quyết định này không quá bất ngờ, dù thời điểm diễn ra khác với dự báo trước đó.
Bất đồng ngày càng sâu sắc
Trước xung đột Iran, OPEC tuy chỉ chiếm hơn 30% tổng lượng khai thác dầu thô toàn cầu, nhưng nhóm này nắm giữ đến hơn 70% tổng trữ lượng dầu thô. Trong đó, trước khi chiến sự Iran bùng nổ, UAE khai thác khoảng 3,5 đến 4 triệu thùng dầu mỗi ngày, chiếm khoảng 15% tổng sản lượng khai thác của OPEC.
Thực tế, từ vài năm qua, UAE đã có nhiều bất đồng với các thành viên khác trong OPEC. Vấn đề bắt nguồn từ chiến lược cắt giảm sản lượng của nhóm. Trong gần 10 năm qua, OPEC cùng một số đối tác như Nga, Azerbaijan, Bahrain, Brunei, Kazakhstan, Malaysia, Mexico, Oman, Nam Sudan và Sudan đã hình thành nhóm OPEC+ theo đuổi chiến lược hạn chế sản lượng khai thác nhằm nâng giá dầu thô.
Tuy nhiên, nếu không tính các thời điểm khủng hoảng do chiến tranh hay căng thẳng chính trị, giá dầu vẫn không tăng lên mức kỳ vọng mà chiến lược này đề ra. Điều này ảnh hưởng đến nguồn thu của một số thành viên, dẫn đến bất đồng. OPEC+ đã nhiều lần thống nhất nới lỏng việc hạn chế xuất khẩu, nhưng vẫn chưa đủ tạo ra sự đồng thuận. UAE có thời điểm đã đơn phương tăng sản lượng khai thác. Trong khi OPEC muốn hạn chế sản lượng, UAE lại đặt mục tiêu đến năm 2030 sẽ tăng sản lượng lên 5 triệu thùng/ngày. Mới đây, UAE đã điều chỉnh kế hoạch, đặt mục tiêu này ngay trong năm 2027.
Trả lời hãng tin Reuters về việc rời khỏi OPEC, Bộ trưởng Năng lượng UAE Suhail Mohamed al-Mazrouei cho biết quyết định được đưa ra sau khi xem xét các chiến lược năng lượng của đất nước, và UAE đã không thảo luận trước với bất kỳ nước nào khác.
Tác động đến thị trường năng lượng toàn cầu
Qua vài thập niên, OPEC thực tế đã mất dần ảnh hưởng đối với thị trường năng lượng toàn cầu. Từ mức chiếm khoảng 50% tổng sản lượng khai thác toàn cầu, tỷ lệ này giảm xuống chỉ còn khoảng 30% trong thời gian gần đây.
Không những vậy, cuộc chiến Iran, đặc biệt khi eo biển Hormuz bị thắt chặt, cho thấy OPEC không còn khả năng điều phối thị trường năng lượng toàn cầu. Vai trò của tổ chức này còn bị Mỹ lấn lướt mạnh mẽ, nhất là sau khi Washington can thiệp vào Venezuela hồi đầu năm nay. Do đó, giới quan sát nhận định việc UAE rút khỏi OPEC có thể là khởi đầu cho hồi kết của tổ chức này. Thậm chí, sau UAE, một số thành viên khác có thể nối gót rời khỏi OPEC.
Thực tế này khiến Ả Rập Xê Út, vốn đóng vai trò đầu tàu của OPEC, phải nỗ lực nhiều hơn để giữ vững vị thế của tổ chức.
Việc UAE rời khỏi OPEC được kỳ vọng có thể giúp giá dầu phục hồi nhanh hơn khi căng thẳng Iran kết thúc và eo biển Hormuz được mở cửa trở lại. Bởi khi đó, UAE không còn bị hạn chế khai thác theo thỏa thuận của OPEC, nên nguồn cung có thể tăng nhanh. Cụ thể, nếu UAE thực hiện đúng kế hoạch, chỉ riêng nước này có thể tăng sản lượng thêm 2 triệu thùng/ngày, tương đương 10% lượng dầu thô vận chuyển qua eo biển Hormuz trước khi bị đình trệ do chiến sự Iran.
Xa hơn, Tập đoàn tài chính JP Morgan (Mỹ) nhận định UAE còn có thể thu hút đầu tư lớn hơn từ các công ty Mỹ để tăng sản lượng mà không bị giới hạn bởi OPEC. Với kịch bản này, Washington sẽ tăng cường ảnh hưởng mạnh mẽ hơn nữa đối với thị trường năng lượng toàn cầu, nhất là sau khi Mỹ gần như kiểm soát ngành dầu mỏ của Venezuela. Như vậy, cấu trúc thị trường năng lượng toàn cầu sẽ thay đổi đáng kể.
Được thành lập vào tháng 9 năm 1960, OPEC ban đầu có 5 thành viên gồm Iran, Iraq, Kuwait, Ả Rập Xê Út và Venezuela. Sau đó, OPEC kết nạp thêm hơn 10 thành viên như UAE, Indonesia, Algeria, Cộng hòa Congo, Gabon, Libya, Nigeria, Guinea Xích Đạo... Tuy nhiên, trong quá trình tồn tại, nhiều thành viên đã rút ra rồi gia nhập lại. Đến nay, sau khi UAE rút ra, OPEC còn tổng cộng 11 thành viên, ước tính chiếm hơn 30% tổng sản lượng khai thác dầu toàn cầu.
