Quyết định của Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) khi rời khỏi Tổ chức Các nước Xuất khẩu Dầu mỏ (OPEC) đang tạo ra một cơn chấn động trên thị trường năng lượng toàn cầu. Động thái này không chỉ phơi bày những rạn nứt sâu sắc trong nội bộ liên minh dầu mỏ quyền lực nhất thế giới, mà còn làm dấy lên lo ngại rằng các hạn ngạch sản xuất cứng nhắc có thể đẩy nhiều thành viên khác bước theo con đường tương tự.
Bối cảnh căng thẳng leo thang
Căng thẳng đã leo thang sau nhiều tuần các cơ sở của UAE hứng chịu các cuộc tấn công từ Iran – một thành viên khác của OPEC. Đồng thời, việc phong tỏa Eo biển Hormuz đã làm tê liệt hoạt động xuất khẩu, giáng đòn mạnh vào xương sống của nền kinh tế UAE.
Giọt nước tràn ly
Ông Andy Lipow, Chủ tịch Hiệp hội Dầu khí Lipow, nhận định: “Việc UAE rời đi là một chương mới trong quá trình thay đổi thành viên của khối. Nếu những quốc gia luôn tuân thủ nghiêm túc hạn ngạch cảm thấy bất mãn với những thành viên chuyên ‘vượt rào’, chúng ta sẽ chứng kiến thêm nhiều cuộc tháo chạy khác. Điều này rốt cuộc có thể khiến OPEC trở nên vô nghĩa với tư cách là một liên minh kiểm soát thị trường.”
Chia sẻ với Reuters, Bộ trưởng Năng lượng UAE, ông Suhail Mohamed al-Mazrouei, cho biết quyết định rời OPEC được đưa ra sau khi quốc gia quyền lực tại khu vực này đã xem xét kỹ lưỡng các chiến lược năng lượng của mình. Khi được hỏi liệu UAE có tham vấn với Saudi Arabia hay không, ông khẳng định UAE không thảo luận vấn đề này với bất kỳ quốc gia nào khác. “Đây là một quyết định mang tính chính sách. Chúng tôi thực hiện điều này sau khi đã cân nhắc thấu đáo các định hướng hiện tại và tương lai liên quan đến mức sản lượng”, Bộ trưởng Mazrouei nhấn mạnh.
Tiền lệ từ các thành viên khác
Trước UAE, các quốc gia như Qatar, Ecuador và Angola cũng đã rời nhóm do những bất đồng về hạn ngạch hoặc thay đổi ưu tiên chiến lược quốc gia. Angola rời đi vào năm 2024, trong khi Qatar chấm dứt tư cách thành viên từ năm 2019. OPEC từ lâu đã phải vật lộn với tình trạng thực thi không đồng nhất. Một số thành viên, điển hình là Iraq và Kazakhstan, thường xuyên bị cáo buộc sản xuất vượt mức cho phép.
“UAE rời OPEC, họ không phải người đầu tiên và chắc chắn không phải người cuối cùng,” ông Lipow nhấn mạnh.
Cốt lõi quyết định của UAE
Cốt lõi quyết định của UAE nằm ở một mâu thuẫn kinh điển: Những quốc gia đã đầu tư hàng tỷ USD để nâng cao năng lực sản xuất ngày càng miễn cưỡng khi bị trói buộc bởi các hạn ngạch cắt giảm vốn được thiết kế chỉ để duy trì giá dầu. Theo dữ liệu mới nhất từ Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), UAE chỉ khai thác khoảng 2,37 triệu thùng/ngày trong tháng 3, trong khi năng lực sản xuất thực tế của họ lên tới 4,3 triệu thùng/ngày.
Danh sách các ứng viên rời cuộc chơi
Các nhà phân tích đã chỉ ra một số quốc gia có nguy cơ tháo chạy cao khi họ đang cảm thấy nghẹt thở dưới những hạn chế của OPEC+.
- Kazakhstan: Ông Matt Smith, nhà phân tích dầu mỏ hàng đầu tại Kpler, nhận định Kazakhstan là ứng cử viên hàng đầu do tình trạng sản xuất vượt định mức kéo dài. Việc rời nhóm có thể là lối thoát để quốc gia này tự do khai thác tối đa tiềm năng.
- Nigeria: “Gã khổng lồ” dầu mỏ châu Phi đang chuyển dịch trọng tâm sang lọc hóa dầu trong nước, đặc biệt là thông qua siêu nhà máy lọc dầu Dangote. Việc giảm phụ thuộc vào xuất khẩu dầu thô đồng nghĩa với việc Nigeria ít mặn mà hơn với chiến lược cắt giảm nguồn cung của OPEC. Thay vào đó, họ muốn tối đa hóa sản lượng để phục vụ nhu cầu nội địa và thu lời từ các sản phẩm hạ nguồn.
- Venezuela: Với sự phục hồi sản lượng nhanh hơn dự kiến và triển vọng cải thiện quan hệ với Mỹ, Caracas có thể tìm kiếm sự linh hoạt lớn hơn. Một sự thay đổi trong ban lãnh đạo theo hướng thân thiện với phương Tây có thể là động lực để Venezuela rời khỏi quỹ đạo của OPEC.
Triển vọng tương lai của OPEC
Sự rời đi của UAE diễn ra trong bối cảnh OPEC đang bị chia rẽ nghiêm trọng. Việc một số thành viên như Iran, Libya và Venezuela được miễn trừ hạn ngạch do lệnh trừng phạt hoặc xung đột đã làm phức tạp hóa nỗ lực duy trì sự đoàn kết của khối. Sự thiếu gắn kết này có thể dẫn đến một thị trường dầu mỏ đầy biến động.
Ông Bob McNally, Chủ tịch Rapidan Energy Group, cảnh báo: “Bất kỳ sự xói mòn nào trong kỷ luật của OPEC+ cũng sẽ làm trầm trọng thêm các đợt rung lắc về giá”. Tuy nhiên, ở góc nhìn lạc quan hơn, ông Claudio Galimberti từ Rystad Energy cho rằng chức năng cốt lõi của OPEC, ổn định thị trường, vẫn sẽ tồn tại. Ông dẫn chứng về khả năng phục hồi của nhóm trong các cuộc khủng hoảng như đại dịch Covid-19: “Trong 10 năm qua, nhóm đã cân bằng thị trường một cách đáng kinh ngạc. Nếu không có OPEC+ trong đại dịch, thị trường có lẽ đã rơi vào tình trạng hỗn loạn không thể kiểm soát”.
Hiện tại, OPEC+ vẫn đang duy trì các đợt cắt giảm sản lượng lớn đến cuối năm 2026. Mặc dù một số nước chủ chốt như Ả Rập Xê-út và Nga đã bắt đầu nới lỏng nhẹ tay các đợt cắt giảm tự nguyện từ tháng 5, nhưng tương lai của liên minh này đang đứng trước một phép thử.
Theo: CNBC, Reuters
