Nhằm giảm tiêu thụ điện, chi phí vận hành và phát thải CO2, góp phần vào mục tiêu cam kết Net Zero vào năm 2050 của Việt Nam, định hướng phát triển năng lượng mặt trời đã được cụ thể hóa thông qua nhiều chủ trương, chính sách quan trọng của Đảng và Nhà nước. Các văn bản như Nghị quyết số 70-NQ/TW xác định năng lượng tái tạo là một trụ cột trong bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, với mục tiêu nâng tỷ trọng năng lượng tái tạo lên khoảng 25-30% vào năm 2030; Luật sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả sửa đổi 2025; Quyết định số 768/QĐ-TTg ngày 15/4/2025 phê duyệt điều chỉnh Quy hoạch điện VIII, nhấn mạnh phát triển điện mặt trời, đặc biệt là điện mặt trời mái nhà trên diện rộng. Bên cạnh đó, Nghị định số 58/2025/NĐ-CP tạo hành lang pháp lý thuận lợi cho mô hình “tự sản - tự tiêu”, đơn giản hóa thủ tục đầu tư, và Chỉ thị số 10/CT-TTg ngày 30/3/2026 của Thủ tướng Chính phủ về tiết kiệm điện và sử dụng năng lượng hiệu quả cũng khuyến khích đẩy mạnh ứng dụng năng lượng tái tạo trong chiếu sáng và hạ tầng đô thị.
Hiện thực xanh hóa nguồn năng lượng
Cùng với cơ chế, Việt Nam có tiềm năng lớn trong phát triển năng lượng tái tạo nhờ điều kiện tự nhiên thuận lợi. Nguồn tài nguyên phong phú, khả năng thu hút đầu tư quốc tế từ châu Âu, Nhật Bản và Hàn Quốc, nhu cầu thị trường tăng cao (tiêu thụ điện tăng trung bình 8-10% mỗi năm), cùng cơ hội phát triển công nghệ và nguồn nhân lực là những yếu tố thuận lợi. Những năm gần đây, Việt Nam đã đạt được bước tiến đáng kể trong phát triển năng lượng tái tạo, nhất là điện mặt trời.
Tại Thành phố Hồ Chí Minh, các hệ thống sử dụng năng lượng mặt trời từng bước được triển khai trong nhiều lĩnh vực như chiếu sáng dân dụng, tín hiệu giao thông và một số khu vực công cộng. Theo ông Huỳnh Trí Dũng, Tổng Giám đốc Công ty CP Chiếu sáng Công cộng Thành phố Hồ Chí Minh, hiện thành phố vận hành 156 chốt đèn với công suất mỗi bộ đèn 12W, tấm pin năng lượng mặt trời 50W, bình lưu trữ 75Ah, bộ sạc thông minh MPPT 20A. Hệ thống giúp giảm khoảng 5,92 tấn CO2 mỗi năm. Trong công viên và khu vực công cộng, thành phố đã triển khai các công trình tiêu biểu như Hội trường thành phố sử dụng đèn LED năng lượng mặt trời 20W, và Công viên bờ sông Sài Gòn với hệ thống “Cây năng lượng mặt trời Hoa hướng dương” gồm tám tấm quang điện 250Wp/tấm, tổng công suất 2kWp, mỗi ngày sản sinh 8 số điện (2,9MWh/năm), tiết kiệm điện cho bơm nước, tưới tiêu.
Tại miền Trung, Công ty CP Chiếu sáng công cộng Đà Nẵng đã thực hiện dự án hệ thống điện chiếu sáng sử dụng năng lượng mặt trời trên đường Võ Chí Công và tuyến đường du lịch núi Sơn Trà, giải quyết bài toán chiếu sáng mà không phụ thuộc vào lưới điện quốc gia. Tại Gia Lai, dự án “Sao sáng buôn làng” với 126 bộ đèn dài 5,8km tại xã biên giới Ia Boòng không chỉ giải quyết hạ tầng cho vùng sâu, vùng xa mà còn là mắt xích quan trọng trong xây dựng môi trường sống an toàn, văn minh cho đồng bào dân tộc thiểu số. Một số tỉnh phía nam như Vĩnh Long, Cà Mau, An Giang đã triển khai hiệu quả hệ thống chiếu sáng năng lượng mặt trời tại các tuyến đường nông thôn, phù hợp với khu vực có không gian thoáng, ít bị che chắn và điều kiện bức xạ tốt.
Về doanh nghiệp, Công ty CP Bóng đèn phích nước Rạng Đông cung cấp “Giải pháp chiếu sáng thông minh sử dụng kết hợp đèn LED và năng lượng mặt trời”, mang lại hiệu quả tiết kiệm năng lượng vượt trội. Trong chu kỳ 10 năm, một hệ thống đèn LED - năng lượng mặt trời công suất 30-100W có thể tiết kiệm 1.000-2.500 kWh điện năng mỗi vị trí chiếu sáng, tương đương giảm 800-2.000 kg CO2 phát thải. Signify Việt Nam là đơn vị dẫn đầu trong thúc đẩy sử dụng năng lượng mặt trời và giải pháp chiếu sáng thông minh IoT, với chiến lược tập trung vào chiếu sáng năng lượng mặt trời, hệ thống chiếu sáng kết nối và phát triển bền vững. Công ty CP Tập đoàn Điện Quang đầu tư vào năng lượng tái tạo, phát triển mảng cung cấp dịch vụ thiết kế, thi công, lắp đặt hệ thống điện năng lượng mặt trời áp mái, đáp ứng nhu cầu cao và dự báo tăng trưởng mạnh trong tương lai.
Tìm giải pháp thúc đẩy phát triển mạnh mẽ hơn
Dù tiềm năng lớn, việc ứng dụng năng lượng mặt trời tại Việt Nam vẫn tồn tại nhiều hạn chế như chất lượng sản phẩm không đồng đều, hệ thống lắp đặt thiếu đồng bộ, thiết kế chưa phù hợp điều kiện bức xạ, hiệu suất chưa cao, pin lưu trữ nhanh xuống cấp. Nhiều hệ thống chưa tích hợp công nghệ điều khiển thông minh, thiếu khả năng tự động giám sát, tối ưu vận hành và cảnh báo sự cố. Không ít dự án chưa bảo đảm vận hành ổn định trong mùa mưa hoặc ban đêm, dịch vụ hậu mãi và giám sát còn hạn chế, làm giảm hiệu quả đầu tư.
Để thúc đẩy sử dụng năng lượng tái tạo cho chiếu sáng, các tổ chức, cơ quan, doanh nghiệp cần thực hiện đồng bộ các giải pháp về công nghệ thông minh, hoàn thiện chính sách khuyến khích đầu tư và nâng cao nhận thức cộng đồng. Các giải pháp cụ thể gồm:
Giải pháp công nghệ và kỹ thuật
- Chiếu sáng thông minh (IoT/AI): Tích hợp AI và IoT để quản lý, điều chỉnh độ sáng đèn năng lượng mặt trời tự động, tối ưu hóa năng lượng.
- Lưu trữ năng lượng (BESS): Đẩy mạnh phát triển pin lưu trữ để đảm bảo chiếu sáng ổn định vào ban đêm hoặc ngày không nắng.
- Nội địa hóa thiết bị: Khuyến khích sản xuất trong nước để giảm giá thành đèn LED và pin năng lượng mặt trời.
- Cải tạo hệ thống chiếu sáng công cộng hiện có sang LED và tích hợp năng lượng mặt trời từng phần.
Giải pháp về chính sách và tài chính
- Xây dựng cơ chế đặc thù, hỗ trợ tài chính, giảm thuế cho doanh nghiệp và hộ gia đình đầu tư hệ thống đèn năng lượng mặt trời.
- Thúc đẩy điện mặt trời mái nhà tự sản tự tiêu, đặc biệt trong khu công nghiệp, công sở.
- Khuyến khích sử dụng đèn năng lượng mặt trời trong các dự án công viên, đường phố, chiếu sáng công cộng mới.
- Xây dựng tiêu chuẩn chất lượng đối với đèn năng lượng mặt trời nhập khẩu và sản xuất trong nước.
Giải pháp về tuyên truyền và nâng cao nhận thức
- Tiếp tục phổ biến lợi ích của tiết kiệm năng lượng, bảo vệ môi trường và giảm khí thải carbon.
- Nhân rộng các mô hình chiếu sáng dùng năng lượng mặt trời tại các đô thị.
Để khai thác hiệu quả nguồn năng lượng tái tạo và giải quyết các thách thức hiện tại, chúng ta cần một chiến lược phát triển tổng thể, bao gồm cải thiện chính sách hỗ trợ, giảm chi phí đầu tư, đẩy mạnh phát triển công nghệ, xây dựng hệ thống truyền dẫn, đào tạo phát triển nguồn nhân lực và tiếp tục tuyên truyền, nâng cao nhận thức sử dụng tiết kiệm năng lượng.
PGS, TS NGUYỄN HỒNG TIẾN, Chủ tịch Hội Chiếu sáng Việt Nam
