Ngành Dầu Khí Iran Đối Mặt Nguy Cơ Gián Đoạn Sau Các Cuộc Tập Kích Quân Sự
Ngành năng lượng của Iran, quốc gia sản xuất dầu thô lớn thứ ba trên toàn cầu, đang đứng trước nguy cơ gián đoạn nghiêm trọng sau các cuộc tập kích quân sự từ Mỹ và Israel. Sự kiện này không chỉ tác động trực tiếp đến sản lượng dầu khí tại Vùng Vịnh mà còn có thể gây thiệt hại đáng kể cho cơ sở hạ tầng năng lượng của cả khu vực Trung Đông.
Sản Xuất Dầu Thô Lớn Thứ 3 Thế Giới
Iran là một trong những quốc gia sở hữu trữ lượng dầu mỏ lớn nhất thế giới, đóng góp 24% dự trữ dầu mỏ của Trung Đông và 12% toàn cầu theo số liệu từ Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA) tính đến cuối năm 2023. Tuy nhiên, hoạt động sản xuất tại đây bị hạn chế đáng kể do nhiều năm chịu lệnh trừng phạt quốc tế và thiếu đầu tư thích đáng.
Hiện tại, Iran là nước sản xuất dầu thô lớn thứ ba trong Tổ chức Các nước Xuất khẩu Dầu mỏ (OPEC), đóng góp khoảng 4,5% nguồn cung toàn cầu. Mỗi ngày, quốc gia này sản xuất 3,3 triệu thùng dầu thô cùng với khoảng 1,3 triệu thùng khí ngưng tụ và các nhiên liệu lỏng khác. Các nhà máy lọc dầu của Iran có tổng công suất lên đến 2,6 triệu thùng mỗi ngày, theo báo cáo từ hãng tư vấn FGE.
Các điểm khai thác dầu khí chính của Iran tập trung chủ yếu ở các tỉnh phía tây nam, bao gồm Khuzestan cho dầu thô, Bushehr cho khí đốt và South Pars cho khí ngưng tụ. Giới phân tích cảnh báo rằng nếu sản lượng dầu của Iran sụt giảm, Saudi Arabia và các thành viên khác trong OPEC có thể cố gắng bù đắp bằng công suất dự phòng, nhưng khả năng này không còn nhiều dư địa do OPEC đã tăng dần sản lượng trong gần một năm qua.
Xuất Khẩu Dầu Thô: Huyết Mạch Kinh Tế
Dù nền kinh tế Iran tương đối đa dạng so với các quốc gia khác trong khu vực Trung Đông, dầu mỏ vẫn được coi là huyết mạch, đóng góp lớn vào ngân sách và dự trữ ngoại hối. Theo báo cáo của EIA, năm 2023, các công ty dầu của Iran thu về 53 tỷ USD từ hoạt động xuất khẩu nhiên liệu.
Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) ước tính rằng Iran xuất khẩu khoảng 1,7 triệu thùng dầu thô và khí ngưng tụ mỗi ngày vào tháng 6/2025. Quốc gia này cũng là nhà xuất khẩu lớn các sản phẩm từ dầu, với gần 820.000 thùng nhiên liệu mỗi ngày, theo dữ liệu từ hãng Kpler.
Khoảng 90% dầu thô xuất khẩu của Iran được vận chuyển qua đảo Kharg, đi qua eo biển Hormuz – một tuyến đường chiến lược nối vịnh Ba Tư với biển Arab, nơi trung chuyển khoảng 25% lượng dầu thô bằng đường biển và 20% lượng khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) toàn cầu.
Dự Trữ Khí Đốt Và Những Thách Thức
Iran sản xuất khí tự nhiên chủ yếu từ mỏ khí South Pars ngoài khơi, đây là mỏ khí đốt lớn nhất thế giới. Tuy nhiên, do các lệnh trừng phạt và hạn chế kỹ thuật, phần lớn khí khai thác từ South Pars chỉ được sử dụng trong nước. Theo số liệu từ Gas Exporting Countries Forum, tổng sản lượng khí đốt của Iran năm 2024 đạt 276 tỷ m3, với 94% được tiêu thụ nội địa và phần còn lại xuất khẩu sang các nước láng giềng như Thổ Nhĩ Kỳ và Iraq.
Các cuộc tấn công gần đây, bao gồm cả những đợt tập kích cuối tuần trước, được dự báo sẽ gây ra sự gián đoạn nghiêm trọng nhất trên thị trường khí đốt kể từ khi Nga mở chiến dịch quân sự tại Ukraine vào tháng 2/2022. Ngoài việc xuất khẩu của Iran bị ảnh hưởng, Qatar – một trong những nhà cung cấp khí đốt quan trọng nhất thế giới – cũng có thể gặp khó khăn trong việc vận chuyển hàng hóa qua eo biển Hormuz.
Dù tuyến đường thủy chiến lược này hiện chưa bị phong tỏa, các trang theo dõi hàng hải cho thấy tàu chở dầu và khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG) đang ùn ứ ở cả hai phía eo biển, do lo ngại về nguy cơ tấn công hoặc không được cấp bảo hiểm cho hành trình.
