Trong tinh thần kết nối toàn cầu và trách nhiệm chung trước những thách thức của nhân loại, Đại lễ Vesak Liên Hợp Quốc lần thứ 21 đã diễn ra tại Bắc Kinh, Trung Quốc từ ngày 27 đến 29 tháng 5. Sự kiện do Ủy ban Tổ chức Quốc tế Đại lễ Vesak LHQ phối hợp với Hiệp hội Phật giáo Trung Quốc tổ chức, với chủ đề “Trí tuệ Phật giáo thúc đẩy phát triển bền vững toàn cầu và xây dựng một tương lai chung vì nhân loại”.
Thông điệp về văn minh sinh thái
Trưởng lão Hòa thượng Thích Thiện Nhơn, Phó Pháp chủ Hội đồng Chứng minh, Chủ tịch Hội đồng Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam, đã có bài tham luận quan trọng tại Đại lễ. Ngài nhấn mạnh rằng Liên Hợp Quốc kêu gọi thay đổi mô hình tiêu dùng và sản xuất có trách nhiệm (SDG 12) nhằm kiến tạo một nền “văn minh sinh thái”. Phát triển không phải là tiêu dùng vô hạn tài nguyên, mà là nâng cao chất lượng sống trong sự hài hòa với giới hạn sinh thái. Khi nhân loại biết “giảm lòng tham,” sống “tri túc” và “tiết lượng” trong tiêu dùng, áp lực lên tài nguyên thiên nhiên sẽ giảm bớt, nhường chỗ cho sự tái sinh của Trái đất.
Từ tinh thần ấy, “nền kinh tế từ bi” không phải là một khái niệm xa lạ hay sự phủ nhận tăng trưởng, sản xuất, lợi nhuận. Đó là cách nhìn lại mục tiêu cuối cùng của phát triển: kinh tế phải phục vụ con người, giảm khổ đau, thu hẹp bất bình đẳng và gìn giữ môi trường cho thế hệ mai sau. Trong bối cảnh thế giới đối diện biến đổi khí hậu, xung đột, nghèo đói, dịch bệnh và bất bình đẳng, thông điệp về một nền kinh tế từ bi càng trở nên cấp thiết.
Thực trạng đáng báo động
Theo Tổ chức Khí tượng Thế giới, năm 2024 nhiệt độ toàn cầu đã cao hơn 1,55°C so với thời kỳ tiền công nghiệp. Không chỉ môi trường tự nhiên, sức khỏe con người cũng đang trực tiếp gánh chịu hậu quả. Báo cáo Triển vọng Môi trường Toàn cầu lần thứ 7 (GEO-7) do Chương trình Môi trường Liên Hợp Quốc (UNEP) công bố ngày 9/12/2025 cho biết, ô nhiễm không khí liên quan tới khoảng 9 triệu ca tử vong trên toàn cầu, chủ yếu qua các bệnh về hô hấp, tuần hoàn và miễn dịch. Những con số này cho thấy phát triển không thể tiếp tục được hiểu đơn giản là sản xuất nhiều hơn, tiêu dùng nhiều hơn và tăng trưởng nhanh hơn. Khi cái giá phải trả là môi trường bị tổn thương, sức khỏe con người bị đe dọa và tài nguyên bị vắt kiệt, kinh tế cần được soi chiếu bằng một hệ giá trị nhân văn hơn. Đó chính là điểm gặp gỡ giữa tinh thần từ bi của Phật giáo và yêu cầu phát triển bền vững của thế giới hôm nay.
Kinh tế từ bi: Không để Trái đất và con người kiệt sức
Tinh thần “tri túc” là một nền tảng quan trọng của kinh tế từ bi. Biết đủ không có nghĩa là chấp nhận nghèo khó hay từ bỏ phát triển. Biết đủ là nhận ra giới hạn của lòng tham, giới hạn của tài nguyên và giới hạn chịu đựng của Trái đất. Trong thời đại tiêu dùng quá mức, con người càng có nhiều lựa chọn vật chất thì càng cần năng lực tỉnh thức để không bị cuốn vào vòng xoáy mua sắm, sở hữu và thay thế liên tục.
Từ góc nhìn đó, tiêu dùng có trách nhiệm cũng là một biểu hiện của từ bi. Chọn một sản phẩm bền hơn, ít gây hại hơn, được tạo ra trong điều kiện lao động công bằng hơn, không chỉ là lựa chọn cá nhân mà còn là một thái độ đạo đức. Mỗi hành vi tiêu dùng, dù nhỏ, đều góp phần định hình thị trường. Khi người tiêu dùng quan tâm nhiều hơn đến nguồn gốc sản phẩm, tác động môi trường và trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp, nền kinh tế buộc phải chuyển động theo hướng nhân văn hơn.
Nền kinh tế từ bi cũng gặp gỡ với những xu hướng phát triển hiện đại như kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp. Dù được gọi bằng những tên khác nhau, điểm chung của các mô hình ấy là không để lợi nhuận đứng một mình. Lợi nhuận cần đi cùng đạo đức. Tăng trưởng cần đi cùng công bằng, trách nhiệm.
Theo đó, Trưởng lão Hòa thượng Thích Thiện Nhơn nhấn mạnh việc thúc đẩy kinh tế từ bi: xây dựng các mô hình kinh tế bao trùm, xóa bỏ bất bình đẳng, đặt phẩm giá con người và sự an lạc của muôn loài vào trung tâm. Mẹ Trái đất vô cùng bao dung, nhưng nguồn tài nguyên là có hạn. Trí tuệ là để biết dừng lại trước lòng tham, và từ bi là để vươn tay đến những nơi đau khổ. Nguyện xin ánh sáng trí tuệ và từ bi soi rọi cho những bước đi của chúng ta, để “Tương lai chung” không còn là giấc mơ xa vời, mà là hiện thực hiển hiện ngay trong mỗi nhịp thở của nhân loại.
