Việc lắp đặt điện mặt trời mái nhà đang trở nên phổ biến tại Việt Nam nhờ chính sách khuyến khích và mong muốn tiết kiệm chi phí điện. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, không phải ai cũng hiểu rõ những hạn chế và rủi ro tiềm ẩn trước khi đầu tư.
Chi phí đầu tư ban đầu cao
Một hệ thống điện mặt trời mái nhà có công suất 3-5 kWp thường có chi phí đầu tư từ 40-80 triệu đồng. Theo ông Nguyễn Văn A, chuyên gia năng lượng, "nhiều người chỉ nhìn vào lợi ích lâu dài mà quên mất số tiền lớn cần bỏ ra ban đầu". Thời gian hoàn vốn trung bình từ 5-7 năm, tùy thuộc vào mức tiêu thụ điện và giá điện.
Hiệu suất giảm dần theo thời gian
Các tấm pin mặt trời thường có hiệu suất giảm khoảng 0,5-1% mỗi năm. Sau 20 năm, hiệu suất có thể chỉ còn 80-85% so với ban đầu. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến sản lượng điện và lợi ích kinh tế. Ngoài ra, bụi bẩn, lá cây hay tuyết (ở miền Bắc) cũng làm giảm hiệu suất đáng kể nếu không được vệ sinh thường xuyên.
Phụ thuộc vào thời tiết và vị trí địa lý
Hiệu suất của hệ thống phụ thuộc nhiều vào số giờ nắng và cường độ bức xạ. Các tỉnh miền Trung và Nam có lợi thế hơn miền Bắc. Vào mùa mưa hoặc ngày nhiều mây, sản lượng điện giảm mạnh, khiến chủ nhà vẫn phải mua điện từ lưới.
Chi phí bảo trì và thay thế
Mặc dù các tấm pin có tuổi thọ cao, nhưng bộ biến tần (inverter) thường chỉ hoạt động tốt trong 10-15 năm và cần thay thế với chi phí 10-20 triệu đồng. Việc vệ sinh định kỳ cũng tốn thêm chi phí, đặc biệt với mái nhà cao hoặc khó tiếp cận.
Rủi ro về kỹ thuật và an toàn
Hệ thống điện mặt trời mái nhà có thể gây quá tải cho hệ thống điện gia đình nếu không được thiết kế phù hợp. Nguy cơ cháy nổ do đấu nối sai hoặc sử dụng thiết bị kém chất lượng cũng được cảnh báo. Theo thống kê của Cục Điện lực, năm 2023 xảy ra ít nhất 5 vụ cháy liên quan đến điện mặt trời mái nhà.
Chính sách và thủ tục hành chính
Người dân cần hoàn thành thủ tục đăng ký với điện lực địa phương và tuân thủ các quy định về an toàn điện. Việc chậm trễ trong phê duyệt hoặc thay đổi chính sách có thể ảnh hưởng đến hiệu quả đầu tư. Năm 2024, EVN đã tạm dừng mua điện dư từ hệ thống điện mặt trời mái nhà tại một số khu vực do quá tải lưới.
Lời khuyên từ chuyên gia
Trước khi lắp đặt, chủ nhà nên khảo sát kỹ nhu cầu sử dụng điện, điều kiện mái nhà và tìm hiểu các gói hỗ trợ tài chính. Nên chọn nhà cung cấp uy tín, có bảo hành rõ ràng và tuân thủ tiêu chuẩn kỹ thuật. Theo ông Trần Văn B, chuyên gia tư vấn năng lượng, "đừng chạy theo phong trào, hãy tính toán kỹ lưỡng để tránh 'tiền mất tật mang'".
