Khủng hoảng năng lượng châu Á: Than đá hồi sinh khi nguồn cung LNG bị đứt gãy
Những tiếng nổ từ các mỏ khí đốt tại Vùng Vịnh không chỉ làm rung chuyển khu vực Trung Đông, mà còn tạo ra một cơn địa chấn mạnh mẽ đối với hệ thống năng lượng toàn cầu. Tại châu Á, khu vực tiêu thụ năng lượng lớn nhất thế giới, dư chấn này nhanh chóng biến thành một cuộc khủng hoảng sinh tồn đối với mạng lưới điện.
Thế bí của châu Á trước cú sốc năng lượng
Theo The New York Times, nguồn cung khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) đột ngột bị thắt chặt đã đẩy nhiều nền kinh tế châu Á vào thế khó khăn, buộc các quốc gia này phải quay lại vận hành các nhà máy điện than để tránh nguy cơ thiếu điện diện rộng. Tâm điểm của cuộc khủng hoảng hiện nay là vụ tấn công nhằm vào South Pars, mỏ khí tự nhiên ngoài khơi lớn nhất thế giới nằm giữa vùng biển của Iran và Qatar.
Ngay sau sự việc, cả hai quốc gia này đã đồng loạt cáo buộc Israel đứng sau cuộc không kích. Theo giới phân tích, đây là một trong những đòn giáng nghiêm trọng nhất vào cơ sở hạ tầng năng lượng kể từ khi căng thẳng quân sự giữa các bên bùng phát. South Pars không phải là một mỏ khí đốt thông thường, mà chiếm khoảng 1/3 trữ lượng khí tự nhiên khổng lồ toàn cầu, đủ để đáp ứng nhu cầu năng lượng của nhân loại trong hơn một thập kỷ.
Riêng với Iran, mỏ này đóng góp tới 70-75% tổng sản lượng khí đốt quốc gia, đóng vai trò gần như xương sống của hệ thống năng lượng nội địa. Chính vì vậy, dù phần lớn khí đốt của Iran được tiêu thụ trong nước do các lệnh trừng phạt, cú đánh vào South Pars vẫn tạo ra hiệu ứng dây chuyền vượt ra ngoài phạm vi quốc gia.
Than đá trở thành phao cứu sinh cho khu vực
Trước nguy cơ thiếu điện và các đợt cắt điện luân phiên, nhiều quốc gia châu Á lao vào thị trường giao ngay để tìm kiếm các lô LNG còn sót lại, chấp nhận mức giá cao kỷ lục. Tuy nhiên, không phải nước nào cũng đủ khả năng tài chính để tham gia cuộc đua này. Sự gián đoạn nguồn cung làm lộ rõ khoảng cách giữa các nền kinh tế.
Trong khi các quốc gia giàu có thể tiếp tục mua LNG với giá cao, nhiều nước đang phát triển buộc phải tìm đến giải pháp thay thế khả thi hơn. Tại Thái Lan, một trong những quốc gia đi đầu Đông Nam Á trong chuyển đổi sang LNG, chính sách năng lượng đã phải đảo chiều. Từ chỗ khí tự nhiên chiếm hơn một nửa sản lượng điện vào năm 2022, Bangkok nay yêu cầu các nhà máy nhiệt điện than hoạt động hết công suất.
Chính phủ nước này cũng buộc phải hoãn kế hoạch đóng cửa nhà máy than Mae Moh, đồng thời sử dụng mạnh quỹ trợ giá để giảm áp lực chi phí điện đối với người dân. Bangladesh cũng chứng kiến xu hướng tương tự, với lượng điện sản xuất từ than đã tăng đáng kể kể từ khi nguồn cung khí đốt nhập khẩu bị gián đoạn.
Những hệ lụy dài hạn và xu hướng tương lai
Trong nhiều năm, LNG được xem là nhiên liệu cầu nối giúp châu Á chuyển dịch từ than đá sang năng lượng sạch hơn. So với than, LNG phát thải thấp hơn, đồng thời ổn định hơn so với năng lượng tái tạo như gió hay mặt trời. Các dự báo từng nhận định nhu cầu LNG tại châu Á sẽ tăng mạnh trong những thập kỷ tới, đóng vai trò trụ cột cho tăng trưởng kinh tế của khu vực.
Tuy nhiên, hai cuộc khủng hoảng năng lượng lớn chỉ trong vòng 5 năm, bao gồm sự kiện Nga cắt nguồn cung khí đốt sang châu Âu năm 2022 và cuộc khủng hoảng hiện tại, đã làm suy giảm niềm tin vào tính ổn định của chuỗi cung ứng LNG. Theo các chuyên gia, vấn đề cốt lõi không nằm ở bản thân LNG, mà ở sự phụ thuộc quá lớn vào các tuyến vận chuyển dễ bị gián đoạn bởi xung đột địa chính trị.
Trong khi châu Á chật vật đối phó với cú sốc hiện tại, Mỹ đang nỗ lực mở rộng ảnh hưởng trong thị trường năng lượng. Chính sách thúc đẩy xuất khẩu LNG được đẩy mạnh, với các dự án lớn nhằm cung cấp nguồn thay thế cho khu vực. Tuy nhiên, về dài hạn, bài toán không chỉ dừng ở việc thay thế nguồn cung.
Một số quốc gia đã bắt đầu tìm kiếm hướng đi khác. Pakistan, sau cú sốc giá khí đốt năm 2022, đã tăng mạnh công suất điện mặt trời nhờ nguồn thiết bị giá rẻ, qua đó giảm sự phụ thuộc vào nhập khẩu nhiên liệu. Xu hướng này cho thấy thay vì tiếp tục lệ thuộc vào các nguồn năng lượng nhập khẩu dễ biến động, châu Á có thể tận dụng khủng hoảng để đẩy nhanh quá trình chuyển dịch sang năng lượng tái tạo.
Dù vậy, trong ngắn hạn, than đá vẫn là phao cứu sinh dễ tiếp cận nhất. Nguồn cung nội địa dồi dào, chi phí thấp và khả năng đáp ứng nhanh khiến loại nhiên liệu này trở thành lựa chọn ưu tiên trong bối cảnh khẩn cấp, làm nổi bật sự mong manh của hệ thống năng lượng toàn cầu trước các biến động địa chính trị.
