Kỳ Vọng Giá Dầu Không Tăng Quá Cao: Phân Tích Kịch Bản Và Giải Pháp Cho Việt Nam
Sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố hoãn "tối hậu thư" tấn công nhà máy điện và hạ tầng năng lượng Iran vào ngày 23.3, giá dầu thế giới đã quay đầu lao dốc xuống dưới mức 100 USD/thùng. Sự kiện này khiến thị trường gia tăng kỳ vọng về việc chiến sự tại Trung Đông sẽ sớm chấm dứt, mang lại tín hiệu tích cực cho nền kinh tế toàn cầu.
Kịch Bản Lạc Quan Và Những Thách Thức Tiềm Ẩn
Tiến sĩ Nguyễn Tú Anh, Giám đốc Nghiên cứu Chính sách tại Trường đại học VinUni, phân tích rằng thị trường đang kỳ vọng vào kịch bản A, trong đó chiến sự tại Trung Đông có thể chấm dứt vào cuối tháng 3 hoặc đầu tháng 4. Khi đó, eo biển Hormuz sẽ được giải phóng, và việc lưu thông xăng dầu sẽ diễn ra bình thường trở lại.
Tuy nhiên, ông Anh cảnh báo rằng ngay cả khi chiến sự kết thúc sớm, giá dầu thế giới vẫn có thể neo cao ở mức khoảng 80 USD/thùng, không thể giảm về mức trước đây. Nguyên nhân là do các cơ sở sản xuất dầu ở vùng Vịnh đã bị hư hại trong cuộc chiến, cần ít nhất 6 tháng để khôi phục hoạt động. Bên cạnh đó, các mỏ dầu cũng cần chi phí và thời gian để tái khởi động khai thác.
Trong kịch bản này, tăng trưởng kinh tế của Việt Nam có thể không bị ảnh hưởng nhiều, nhưng sẽ phải đối mặt với những biến số mới, bao gồm sự thay đổi trật tự thế giới và chính sách thương mại của Mỹ đối với nhiều nước, đây là một rủi ro lớn cần được lưu ý.
Giải Pháp Tự Chủ Năng Lượng Và Trợ Giá Có Trọng Điểm
Tiến sĩ Nguyễn Tú Anh nhấn mạnh rằng chiến sự buộc nhiều nước phải nhanh chóng thực hiện tự chủ về năng lượng. Đối với Việt Nam, cần đầu tư sản xuất năng lượng tái tạo và đẩy mạnh đầu tư các kho dự trữ để tránh những cú sốc tương tự. Điều này cũng sẽ gia tăng cơ hội thu hút vốn đầu tư nước ngoài, đặc biệt trong các lĩnh vực công nghệ như AI, dữ liệu và chip bán dẫn.
Trong trường hợp chiến sự kéo dài từ 3 đến 6 tháng, theo kịch bản B, giá dầu có thể tăng lên khoảng 140 USD/thùng. Nếu Việt Nam vẫn có được nguồn cung nhưng với giá cao, lạm phát năm nay có thể tăng thêm từ 0,7 đến 1 điểm phần trăm. Để ứng phó, Chính phủ cần có chính sách trợ giá có trọng điểm, chẳng hạn chỉ trợ giá cho dầu diesel vì đây là nhiên liệu phục vụ hoạt động vận tải và sản xuất, và trợ giá xăng cho người nghèo.
Ông Anh tính toán rằng nếu Chính phủ trợ giá bằng cách giãn thu phí đường bộ, bỏ phí môi trường với dầu và giảm thuế giá trị gia tăng, ngân sách có thể giảm thu khoảng gần 10.000 tỉ đồng mỗi tháng. Sau khi chiến sự ổn định, Chính phủ có thể giảm dần mức hỗ trợ bằng cách tăng lại các mức thuế, phí để không gây áp lực lên ngân sách nhà nước.
Đề Xuất Từ Chuyên Gia Kinh Tế
Giáo sư Tiến sĩ Võ Xuân Vinh, Viện trưởng Viện Nghiên cứu kinh doanh tại Đại học Kinh tế TP.HCM, nhận xét rằng Việt Nam thời gian qua đã giải quyết tương đối tốt việc đảm bảo nguồn cung và ổn định giá xăng dầu nhờ sự hỗ trợ kịp thời từ chính sách nhà nước và chủ động ứng biến của doanh nghiệp. Tuy nhiên, xu hướng tăng giá là không thể tránh khỏi do chiến sự chưa có dấu hiệu hạ nhiệt.
Ông Vinh đề xuất các giải pháp trước mắt bao gồm giảm áp lực về giá thông qua việc giảm thuế nhập khẩu, thuế bảo vệ môi trường, thuế tiêu thụ đặc biệt và thuế giá trị gia tăng một cách khẩn cấp. Bên cạnh đó, cần sử dụng quỹ bình ổn xăng dầu và tăng nguồn cung bằng cách đa dạng hóa nguyên liệu, bổ sung dự trữ quốc gia, và tối ưu hóa sản xuất trong nước thông qua nâng cấp các nhà máy lọc dầu như Dung Quất.
Ông cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc thúc đẩy năng lượng thay thế và chuyển đổi xanh, như đưa vào sử dụng xăng sinh học E10, để giảm áp lực lên xăng dầu truyền thống và đảm bảo an ninh năng lượng lâu dài.
Chiến Lược Dài Hạn Cho An Ninh Năng Lượng
Ở tầm vĩ mô, chủ trương chuyển đổi năng lượng đã rõ ràng, nhưng để thực hiện cần giải quyết nhiều bài toán từ huy động nguồn vốn, vai trò của các tổ chức tài chính quốc tế, đến chính sách ưu đãi từ nhà nước. Đây là chủ đề cực kỳ quan trọng để Việt Nam duy trì tăng trưởng cao và bền vững trong giai đoạn tới.
Trong khi nhiều nước đã bắt đầu giảm nguồn cung xăng dầu, Việt Nam có thể hạn chế cầu bằng cách khuyến khích người dân tự ý thức cắt giảm chi phí đi lại không cần thiết và chuyển đổi phương tiện. Các doanh nghiệp cũng cần bắt đầu chuyển đổi năng lượng trong quá trình sản xuất để thích ứng với bối cảnh mới.
Tóm lại, dù kỳ vọng giá dầu không tăng quá cao là có cơ sở, Việt Nam cần chuẩn bị sẵn sàng với các kịch bản khác nhau và thực hiện đồng bộ các giải pháp từ trợ giá ngắn hạn đến tự chủ năng lượng dài hạn để bảo vệ nền kinh tế trước những biến động toàn cầu.
