Hội Thảo MERE2026: Định Hướng Truyền Thông Cho Cuộc Cách Mạng Năng Lượng Tái Tạo
Ba bài toán lớn về năng lượng tái tạo đã được đặt cạnh nhau lần đầu tiên tại một diễn đàn báo chí trong khuôn khổ Hội thảo "Truyền thông về năng lượng tái tạo hướng đến Net Zero năm 2026" (MERE2026), khai mạc sáng ngày 19/3 tại Hà Nội. Sự kiện do Trung tâm Bồi dưỡng Nghiệp vụ Báo chí - Hội Nhà báo Việt Nam (VJTC) phối hợp cùng Viện Nghiên cứu vùng và đô thị (IRUS) tổ chức trong ba ngày (từ 19 đến 21/3), thu hút hàng chục nhà báo từ các cơ quan báo chí Trung ương và địa phương, cùng các chuyên gia hàng đầu về năng lượng, môi trường, giới và truyền thông.
Báo Chí Là 'Ngọn Hải Đăng' Định Hướng Cho Chuyển Dịch Năng Lượng
Các đại biểu cùng nhau tìm lời giải cho những "nút thắt" trong truyền thông về chuyển dịch năng lượng hướng tới mục tiêu Net Zero. Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Văn Phước, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh, nhấn mạnh rằng cuộc cách mạng năng lượng không chỉ cần sự vào cuộc của Chính phủ hay doanh nghiệp, mà còn đòi hỏi sự đồng thuận của toàn xã hội. Trong tiến trình này, truyền thông đóng vai trò là 'ngọn hải đăng' định hướng, kết nối giới khoa học, nhà quản lý và công chúng.
Ông đề xuất bốn định hướng quan trọng cho báo chí năng lượng:
- Tiên phong trong truyền thông chính sách.
- Tôn vinh các mô hình điển hình.
- Đổi mới phương thức, ứng dụng báo chí dữ liệu và báo chí giải pháp.
- Hướng tới sự công bằng, đảm bảo quá trình chuyển dịch "không bỏ lại ai ở phía sau" và hài hòa giữa bảo vệ môi trường với phát triển kinh tế - xã hội.
Thách Thức Và Cơ Hội Trong Truyền Thông Năng Lượng
Nhà báo Nguyễn Đức Lợi, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nhà báo Việt Nam, chia sẻ rằng chuyển dịch năng lượng không chỉ là câu chuyện về công nghệ hay nguồn lực đầu tư, mà còn liên quan sâu sắc đến nhiều vấn đề kinh tế - xã hội như việc làm, sinh kế cộng đồng, và yêu cầu bảo đảm một quá trình chuyển đổi công bằng, bền vững. Đối với báo chí, đây vừa là thách thức do tính chuyên môn sâu, vừa là cơ hội để thực hiện những tuyến bài giá trị, góp phần thúc đẩy phát triển năng lượng sạch và nền kinh tế xanh.
Tiềm Năng Lớn Và Nhu Cầu Vốn Đầu Tư Khổng Lồ
Bức tranh năng lượng tái tạo Việt Nam hiện tại cho thấy tiềm năng đáng kể:
- Tổng công suất lắp đặt toàn hệ thống đạt 82.387 MW, với điện mặt trời chiếm 16,5 GW (25% tổng công suất) và tốc độ tăng trưởng trung bình 25%/năm giai đoạn 2020-2024.
- Hơn 103.000 hệ thống điện mặt trời mái nhà đã vận hành.
- Điện gió tăng từ 0 lên khoảng 6.000 MW chỉ trong giai đoạn 2018-2023, với tiềm năng ngoài khơi lên tới 600 GW.
Quy hoạch Điện lực quốc gia hiệu chỉnh (QHĐ 8-HC) đặt mục tiêu đưa tỷ trọng năng lượng tái tạo (không bao gồm thủy điện) lên 28-36% vào năm 2030 và 71,5% vào năm 2050. Tuy nhiên, để hiện thực hóa lộ trình này, nhu cầu vốn đầu tư ước tính lên tới 136,3 tỷ USD đến năm 2030, vượt xa khả năng ngân sách công. Các dự thảo sửa đổi Luật Điện lực và cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) đang được hoàn thiện nhằm thu hút dòng vốn tư nhân, nhưng quá trình này cần được đẩy nhanh để không bỏ lỡ cơ hội chi phí sản xuất điện tái tạo đang giảm nhanh trên toàn cầu.
Phụ Nữ: Từ Đối Tượng Bên Lề Đến Chủ Thể Chuyển Dịch Năng Lượng
Một chủ đề nổi bật tại hội thảo là vai trò của phụ nữ trong chuyển dịch năng lượng. Tiến sĩ Vũ Thị Thanh từ Viện Nghiên cứu Con người, Gia đình và Giới nhấn mạnh rằng phụ nữ không nên chỉ được xem là đối tượng hưởng lợi hay nhóm dễ bị tổn thương, mà họ là người lao động, người sử dụng năng lượng cho sinh kế, doanh nhân sản xuất kinh doanh năng lượng sạch, và đối tác trong hoạch định chính sách. Bình đẳng giới là yếu tố cấu thành chất lượng của chuyển dịch năng lượng.
Dữ liệu cho thấy phụ nữ chiếm 32% lực lượng lao động năng lượng tái tạo toàn cầu, cao hơn so với 22% trong ngành dầu khí truyền thống, nhưng vẫn còn khoảng cách lớn ở các vị trí STEM và lãnh đạo cấp cao. Tại Việt Nam, số lao động nữ trong ngành đã tăng từ 18.300 người (2012) lên 23.630 người (2021), nhưng quy mô vẫn còn khiêm tốn so với tiềm năng. Tiến sĩ Thanh chỉ ra bảy thách thức cốt lõi hạn chế sự tham gia của phụ nữ, đồng thời đề xuất ba nhóm giải pháp:
- Hỗ trợ phụ nữ tiếp cận thông tin và cơ hội việc làm năng lượng.
- Tăng cường năng lực chuyên môn qua đào tạo STEM và phát triển mạng lưới.
- Bảo đảm môi trường làm việc bình đẳng và an toàn.
Bà nhấn mạnh rằng truyền thông đóng vai trò quan trọng trong việc định hình một chuyển dịch năng lượng công bằng, bao trùm và nhân văn, tránh cả hai thái cực bi kịch hóa hoặc tô hồng vai trò phụ nữ.
Kết Luận: Đầu Tư Vào Chất Lượng Truyền Thông Cho Tương Lai Bền Vững
Hội thảo MERE2026, với mô hình tài trợ báo chí có mục tiêu, là nỗ lực thu hẹp khoảng cách giữa sự phức tạp của ngành năng lượng và năng lực truyền thông. Trong bối cảnh Việt Nam đang chạy đua với thời gian để đạt mục tiêu từ 12,8% lên 71,5% năng lượng tái tạo, việc trang bị cho đội ngũ nhà báo cả kiến thức chuyên môn lẫn góc nhìn giới chính là đầu tư vào chất lượng truyền thông. Điều này sẽ quyết định liệu cuộc chuyển dịch năng lượng của Việt Nam có trở nên công bằng, bao trùm và bền vững hay không.
