Áp lực từ thị trường toàn cầu đẩy giá xăng dầu trong nước tăng cao
Theo thông tin từ Bộ Công Thương, thị trường xăng dầu thế giới trong kỳ điều hành từ ngày 7 đến 9 tháng 3 năm 2026 chịu tác động mạnh mẽ từ các yếu tố địa chính trị bất ổn. Các xung đột quân sự giữa Mỹ, Israel với Iran vẫn tiếp diễn, trong khi xung đột Nga - Ukraina chưa có dấu hiệu hạ nhiệt. Đồng thời, việc xuất khẩu dầu qua eo biển Hormuz bị tắc nghẽn khiến nhiều quốc gia vùng Vịnh phải cắt giảm sản lượng khai thác, dẫn đến tình trạng các kho chứa bị lấp đầy. Tâm lý tích trữ nhiên liệu đang lan rộng tại hầu hết các nước, góp phần đẩy giá xăng dầu thế giới trong ngày 9/3/2026 lên mức cao.
Thị trường trong nước chịu ảnh hưởng trực tiếp
Theo đà tăng chung của thế giới, thị trường xăng dầu Việt Nam cũng ghi nhận những phiên tăng giá lập đỉnh liên tiếp kể từ phiên điều chỉnh ngày 5/3/2026. Ông Bùi Ngọc Bảo, Chủ tịch Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam, chia sẻ rằng nước ta vẫn luôn nhập khẩu ròng xăng dầu. Do đó, khi giá thế giới tăng, giá trong nước cũng được điều chỉnh tương ứng. Dữ liệu từ Cục Hải quan cho thấy, năm 2025, Việt Nam nhập khẩu 9,9 triệu tấn xăng dầu các loại với kim ngạch khoảng 6,8 tỷ USD, trong đó diesel chiếm tỷ trọng lớn nhất với 3,3 tỷ USD. Nhóm dầu thô nhập khẩu lên tới 14,1 triệu tấn, trị giá 7,7 tỷ USD. Tổng cộng, hai nhóm năng lượng chủ chốt này tiêu tốn khoảng 14,9 tỷ USD, phản ánh mức độ phụ thuộc đáng kể vào nguồn cung nhập khẩu.
Chính phủ khẩn trương ban hành các biện pháp ứng phó
Trước diễn biến phức tạp từ chiến sự Trung Đông, Bộ Tài chính đã đề xuất giảm thuế suất thuế nhập khẩu ưu đãi (MFN) về 0% đối với nhiều mặt hàng xăng dầu, bao gồm xăng không chì, diesel, nhiên liệu máy bay và các nguyên liệu hóa dầu. Ngày 9/3, Chính phủ ban hành Nghị định số 72/2026 áp dụng các đề xuất này, có hiệu lực từ 9/3 đến 30/4/2026, nhằm bảo đảm nguồn cung trong nước. Song song đó, Bộ Công Thương đề xuất kích hoạt cơ chế bình ổn giá xăng dầu khi giá bán lẻ tăng liên tiếp với biên độ lớn, có nguy cơ ảnh hưởng đến kinh tế vĩ mô và đời sống người dân.
Quyết định mạnh mẽ từ Thủ tướng Chính phủ
Tại cuộc họp với Tổ công tác bảo đảm an ninh năng lượng chiều 10/3, Thủ tướng Phạm Minh Chính chỉ đạo dứt khoát không để thiếu năng lượng trong mọi hoàn cảnh. Thủ tướng đồng ý về nguyên tắc với kiến nghị sử dụng Quỹ bình ổn giá xăng dầu và áp dụng ngay từ ngày 11/3. Bộ Tài chính cũng được giao đề xuất phương án điều chỉnh thuế bảo vệ môi trường về 0, báo cáo Chính phủ trong ngày 12/3. Ngay trong phiên điều hành giá 0h ngày 11/3, liên Bộ Công Thương - Tài chính đã điều chỉnh giá bán lẻ sau khi trích lập và chi sử dụng Quỹ bình ổn, với mức chi cụ thể như:
- Xăng sinh học và xăng không chì: 4.000 đồng/lít
- Dầu diezen: 5.000 đồng/lít
- Dầu hỏa: 4.000 đồng/lít
- Dầu mazut: 4.000 đồng/kg
Kết quả, giá xăng E5RON92 tăng 1.344 đồng/lít lên 26.570 đồng/lít, xăng RON95-III tăng 2.073 đồng/lít lên 29.120 đồng/lít. Mặt hàng dầu diezen 0.05S tăng 478 đồng/lít lên 30.717 đồng/lít, trong khi dầu hỏa giảm 2.706 đồng/lít xuống 32.385 đồng/lít.
Tác động nếu không sử dụng quỹ bình ổn
Đáng chú ý, nếu không sử dụng Quỹ bình ổn giá, giá cơ sở các mặt hàng phổ biến sẽ tăng mạnh hơn nhiều. Ví dụ, xăng E5RON92 có thể tăng 5.344 đồng/lít (21,18%), xăng RON95-III tăng 6.073 đồng/lít (22,45%), và dầu mazut tăng 7.380 đồng/kg (34,60%). Điều này cho thấy hiệu quả của các biện pháp can thiệp kịp thời.
Phản ứng linh hoạt của cơ quan điều hành
Trước biến động khó lường của thị trường năng lượng thế giới, các cơ quan trong nước đã có phản ứng chính sách nhanh chóng và linh hoạt. Từ việc giảm thuế nhập khẩu, kích hoạt Quỹ bình ổn giá, đến chỉ đạo điều hành giá linh hoạt, tất cả nhằm hạn chế tối đa tác động của cú sốc giá năng lượng đối với nền kinh tế và đời sống người dân. Những động thái này không chỉ giúp hạ nhiệt đà tăng giá, mà còn thể hiện quyết tâm của Chính phủ trong việc chủ động điều hành, giữ ổn định thị trường và bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia giữa bối cảnh địa chính trị nhiều biến động.
